تفکر و انتخاب کنش مستقل، خلاقیت، کشف
خلاقیت، آزادى، استقلال، کنجکاوى، مُصر به انتخاب اهداف خود
جهانگرایى
مدارا و حمایت از رفاه همه افراد و طبیعت
وسعتنظر، فهم، عدالت اجتماعى، برابرى، صلح جهانى، جهانى از زیبایى، هماهنگى با طبیعت و حفظ محیطزیست
شوارتز در تحلیل در زمینه ارزشها، سه پرسش اساسى به شرح زیر مطرح مىکند: نخست، چگونه اولویتهاى ارزشى افراد توسط تجربههاى اجتماعى آنها تحتتأثیر قرار مىگیرند؟ دوم، چگونه تجربیات مشترکى که افراد به دلیل دارا بودن موقعیتهاى مشترک در ساختار اجتماعى (مانند تحصیلات، سن، جنس، شغل و…) دارند، بر اولویتهاى ارزشى آنها تأثیر مىگذارد؟ و سوم، چگونه تجربههاى منحصربهفرد افراد، مانند ضربههاى روحى، روابط با والدین، مهاجرت و غیره بر اولویتهاى ارزشى آنها تأثیر مىگذارد؟ (شوارتز، ۱۹۹۴).
شوارتز معتقد است که براى طرح فرضیاتى درباره روابط اولویتهاى ارزشى با متغیرهاى بیرونى، بایستى نظام ارزشى افراد را به صورت یک ساختار پیوسته از نوعهاى ارزشى در نظر گرفت. وى معتقد است که اهمیت ارزشهاى همنوایى با افزایش سن بیشتر مىگردد و اهمیت ارزشهاى برانگیختگى با افزایش سن کاهش مىیابد. همچنین اهمیت ارزشهاى سنت و امنیت با افزایش سن فزونى مىگیرد و اهمیت لذتگرایى و خوداتکایى کاهش مىیابد (شوارتز و گالیت[۲۳]، ۲۰۰۰).
ارزش به شیوهای از رفتار یا وضع غایی وجود اشاره میکند.
وقتی گفته می شود فلان شخص چنین ارزشی دارد، ممکن است منظور اعتقادات این شخص دربارهی شیوههای رفتار مطلوب یا وضع غایی وجود مطلوب باشد. این دو نوع ارزش را ارزشهای ابزاری و ارزشهای پایانی نامیده می شوند. تمایز میان این دو نوع ارزش- ابزاری و پایانی- بسیار اهمیت دارد و در اندیشهی تئوریک یا تلاشهای عملی برای ارزیابی ارزشها نمیتوان این تمایز را نادیده گرفت. تعداد کل ارزشهای پایانی لزوماً برابر با تعداد ارزشهای ابزاری نیست. همچنین، میان ارزشهای ابزاری و پایانی رابطهای کاربردی وجود دارد که نمیتوان آن را نادیده گرفت. انواع ارزشهای پایانی عبارتاند از: ارزشهای شخصی و ارزشهای اجتماعی. یکی از راههای طبقهبندی ارزشهای پایانی، طبقهبندی استقرایی است، ارزشهای پایانی ممکن است خودمحور یا جامعهمحور، و درونفردی یا بین فردی باشد (امیری، ۱۳۸۵).
برخی ارزشها مانند «رستگاری» و «آرامش ذهن»، ارزشهای درونفردی هستند، اما «صلح» و «اخوت جهانی» ارزشهای بین فردی محسوب میشوند. اشخاص هم ممکن است، حسب اولویتهایی که برای ارزشهای اجتماعی و شخصی قائل هستند، یکسان عمل نکنند. همچنین، افزایش در یک ارزش اجتماعی، به افزایش در دیگر ارزشهای اجتماعی و کاهش در ارزشهای شخصی منجر خواهد شد و برعکس، افزایش در یک ارزش شخصی، به افزایش دیگر ارزشهای شخصی و کاهش ارزشهای اجتماعی میانجامد. انواع ارزشهای ابزاری عبارتند از: ارزشهای اخلاقی و ارزشهای شایستگی. ارزشهای اخلاقی عمدتاً به شیوههای رفتار اشاره دارند و لزوماً، ارزشهایی را که با وضع غایی وجود مرتبط میشوند، در بر نمیگیرند. ارزشهای اخلاقی فقط به انواع معینی از ارزشهای ابزاری اشاره میکنند؛ ارزشهایی که ویژگی بین فردی دارند و در صورت نقض شدن، احساس تقصیر و گناه بهوجود میآید (امیری، ۱۳۸۵).
ارزشهای موسوم به «شایستگی»، بیشتر ویژگی شخصی دارند تا بین فردی و به نظر نمیرسد، توجه چندانی به اخلاق داشته باشند. نقض شدن آنها موجب میشود، انسان به سبب برخی ناتوانیها احساس شرم کند، نه احساس گناه. آیا میان دو نوع ارزشهای ابزاری مرتبط با اخلاق و شایستگی و دو نوع ارزشهای پایانی مرتبط با وضع غایی اجتماعی و شخصی ارتباطی هست؟ برخی معتقدند، ارتباط نظیر به نظیری در این خصوص وجود ندارد، مثلاً شخصی که گرایش بیشتری به سوی وضع غایی شخصی دارد، ممکن است به صورت دفاعی اولویت بیشتری برای رفتار اخلاقی قائل شود و برعکس، شخصی با گرایش اجتماعیتر ممکن است، برای دستیابی به برخی شایستگیهای فردی تلاش کند. تقریباً همهی نویسندگان به ویژگی «باید» ارزشها اشاره کردهاند. آیا میتوان گفت همهی ارزشهای پایانی و ابزاری یک ویژگی «باید» دارند؟ شاید بتوان گفت که «باید» بیشتر ویژگی ارزشها ابزاری است تا پایانی و این ویژگی بیشتر در ارزشهای ابزاری دیده میشود که جنبهی اخلاقی دارند نه آنهایی که بیشتر با شایستگی سروکار دارند. به نظر میرسد که «باید» لزوماً ویژگی همهی ارزشها نیست. یک ارزش، هرچه در میان افراد بیشتری خواهان داشته باشد، درخواست جامعه در مورد آن بیشتر خواهد بود و در نتیجه، ویژگی «باید» برجستهتر خواهد شد. به نظر میرسد که «باید» برخی ارزشها از درون جامعه نشأت میگیرد؛ جامعهای که از همهی ما میخواهد به گونهی معینی عمل کنیم که به نفع دیگران باشد نه به ضرر آنها. اگر شخصی به شیوهای اخلاقی رفتار کند، اما دیگران چنین رفتاری نداشته باشند، رفتار او بی فایده خواهد بود. برعکس، به نظر میرسد که جامعه در خواستههایش در خصوص الگوهای رفتار شایسته یا وضع
|
[جمعه 1399-09-21] [ 01:30:00 ق.ظ ]
|
