.۰۰۰۰

 

 

 

درجه ی آزادی

 

۲۰۰

 

۲۰۰

 

۲۰۰

 

۲۰۰

 

۲۰۰

 

نتایج به دست آمده در جدول ۴-۷ رابطه ی بین ویژگی شخصیتی را با تاب آوری با استفاده از ضریب همبستگی پیرسون نشان می دهد و نتایج به صورت زیر گزارش شدهاند:
رابطهی بین تاب آوری و روان آزردگی منفی می باشد. یعنی با افزایش روان آزردگی میزان تاب آوری کاهش می یابد. همچنین میزان این رابطه از نظر آماری معنادار می باشد؛ چون در میزان ضریب همبستگی ۰٫۴۳ – سطح معناداری مشاهده شده ی ۰٫۰۰۰ کوچکتر از ۰٫۰۱ صدم می باشد. بنابراین فرضیهی محقق مبنی بر معناداری رابطه ی بین دو متغیر با میزان اطمینان ۰٫۹۹ صدم و میزان احتمال خطای ۰٫۰۱ صدم تایید میگردد.
رابطهی بین تاب آوری و برون گرایی مثبت می باشد. یعنی با افزایش برون گرایی، میزان
تاب آوری افزایش مییابد. همچنین میزان این رابطه از نظر آماری معنادار میباشد. چون در میزان ضریب همبستگی ۰٫۴۰۷ سطح معناداری مشاهده شدهی ۰٫۰۰۰ کوچکتر از ۰٫۰۱ صدم میباشد. بنابراین فرضیهی محقق مبنی بر معناداری رابطه ی بین دو متغیر با میزان اطمینان ۰٫۹۹ صدم و میزان احتمال خطای ۰٫۰۱ صدم تایید میگردد.
رابطهی بین تاب آوری و گشودگی مثبت میباشد.یعنی با افزایش گشودگی ، میزان تاب آوری افزایش مییابد؛ اما میزان این رابطه از نظر آماری معنادار نمیباشد. چون در میزان ضریب همبستگی ۰٫۱۱۲ سطح معناداری مشاهده شدهی ۰٫۱۱۴ بزرگتر از ۰٫۰۵ صدم می باشد. بنابراین فرضیهی محقق مبنی بر معناداری رابطهی بین دو متغیر تایید نمیشود.
رابطهی بین تاب آوری و توافق مثبت میباشد. یعنی با افزایش توافق ، میزان تاب آوری افزایش مییابد. همچنین میزان این رابطه از نظر آماری معنادار میباشد. چون در میزان ضریب همبستگی ۰٫۲۳۰ سطح معناداری مشاهده شده ی ۰٫۰۰۱ کوچکتر از ۰٫۰۱ صدم می باشد. بنابراین فرضیهی محقق مبنی بر معناداری رابطهی بین دو متغیر با میزان اطمینان ۰٫۹۹ صدم و میزان احتمال خطای ۰٫۰۱ صدم تایید میگردد.
رابطهی بین تاب آوری و با وجدان بودن مثبت می باشد. یعنی با افزایش با وجدان بودن، میزان تاب آوری افزایش می یابد. همچنین میزان این رابطه از نظر آماری معنادار می باشد؛ چون در میزان ضریب همبستگی ۰٫۴۸۵ سطح معناداری مشاهده شده ی ۰٫۰۰۰ کوچکتر از ۰٫۰۱ صدم
میباشد. بنابراین فرضیه ی محقق مبنی بر معناداری رابطهی بین دو متغیر با میزان اطمینان ۰٫۹۹ صدم و میزان احتمال خطای ۰٫۰۱ صدم تایید میگردد.
فرضیه دوم) بین شیوه های فرزند پروری (مقتدرانه، مستبدانه، سهلگیر) با تاب آوری در دوره ی نوجوانی ارتباط وجود دارد.
جدول۴-۸) جدول ضریب همبستگی بین شیوههای فرزند پروری با تاب آوری

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

متغیر ها		شیوههای فرزند پروری
	شاخص های آماری	شیوه فرزندپروری مقتدرانه	شیوه فرزندپروری مستبدانه	شیوه فرزندپروری سهل گیر

۲۰۰

 

نتایج به دست آمده در جدول ۴-۹ رابطهی بین شیوههای فرزندپروری را با ویژگیهای شخصیت با استفاده از ضریب همبستگی پیرسون نشان میدهد و نتایج در زیر گزارش شدهاند.
هیچ ارتباط مثبت یا منفی بین روان آزردگی و شیوهی فرزندپروری مقتدرانه وجود ندارد.
رابطهی بین ویژگی شخصیت در شاخص برون گرایی و شیوهی فرزندپروری مقتدرانه مثبت میباشد؛ یعنی با شیوه فرزندپروری مقتدرانه، میزان برون گرایی افزایش مییابد. اما میزان این رابطهی از نظر آماری معنادار نمیباشد؛ چون در میزان ضریب همبستگی۰٫۰۷۸ سطح معناداری مشاهده
شدهی ۰٫۲۷ بزرگتر از ۰٫۰۵ صدم می باشد.
رابطهی بین گشودگی و شیوهی فرزندپروری مقتدرانه مثبت میباشد؛ یعنی با شیوهی فرزندپروری مقتدرانه، میزان گشودگی افزایش مییابد. همچنین میزان این رابطه از نظر آماری معنادار میباشد. چون در میزان ضریب همبستگی ۰٫۱۸۴ سطح معناداری مشاهده شدهی ۰٫۰۰۹ کوچکتر از ۰٫۰۱ صدم میباشد. بنابراین فرضیهی محقق مبنی بر معناداری رابطهی بین دو متغیر با میزان اطمینان ۰٫۹۹ صدم و میزان احتمال خطای ۰٫۰۱ صدم تایید میگردد.
رابطهی بین ویژگی شخصیت در شاخص توافق و شیوهی فرزندپروری مقتدرانه مثبت
میباشد. یعنی با شیوه فرزندپروری مقتدرانه، میزان توافق افزایش مییابد. اما میزان این رابطه از نظر آماری معنادار نمیباشد. چون در میزان ضریب همبستگی۰٫۰۸۱ سطح معناداری مشاهده شدهی ۰٫۲۵ بزرگتر از ۰٫۰۵ صدم میباشد.
رابطهی بین ویژگی شخصیت در شاخص با وجدان بودن و شیوهی فرزندپروری مقتدرانه مثبت میباشد؛ یعنی با شیوهی فرزندپروری مقتدرانه، میزان با وجدان بودن افزایش مییابد. اما میزان این رابطه از نظر آماری معنادار نمیباشد. چون در میزان ضریب همبستگی۰٫۰۲۱ سطح معناداری مشاهده شدهی ۰٫۷۷ بزرگتر از ۰٫۰۵ صدم میباشد.
رابطهی بین ویژگی شخصیت در شاخص روان آزردگی و شیوهی فرزند پروری مستبدانه مثبت میباشد؛ یعنی با شیوه فرزند پروری مستبدانه، میزان روان آزردگی افزایش مییابد. اما میزان این رابطه از نظر آماری معنادار نمیباشد؛ چون در میزان ضریب همبستگی.۰۰۱۰سطح معناداری مشاهده شدهی ۰٫۹۸۵ بزرگتر از ۰٫۰۵ صدم میباشد.
رابطهی بین ویژگی شخصیتی در شاخص برون گرایی و شیوهی فرزندپروری مستبدانه مثبت می باشد؛ یعنی با شیوهی فرزندپروری مستبدانه، میزان برون گرایی افزایش مییابد. اما میزان این رابطه از نظر آماری معنادار نمیباشد؛ چون در میزان ضریب همبستگی.۰۸۹۰سطح معناداری مشاهده شدهی ۰٫۲۰۹ بزرگتر از ۰٫۰۵ صدم میباشد.
رابطهی بین ویژگی شخصیتی در شاخص گشودگی و شیوهی فرزندپروری مستبدانه منفی میباشد؛ یعنی با شیوهی فرزندپروری مستبدانه، میزان گشودگی افزایش مییابد. همچنین میزان این رابطه از نظر آماری معنادار میباشد؛ چون در میزان ضریب همبستگی .۱۸**۰ – سطح معناداری مشاهده شدهی ۰٫۰۰۹ کوچکتر از ۰٫۰۱ صدم میباشد.بنابراین فرضیهی محقق مبنی بر معناداری رابطهی بین دو متغیر با میزان اطمینان ۰٫۹۹ صدم و میزان احتمال خطای ۰٫۰۱ صدم تایید میگردد.
رابطهی بین ویژگی شخصیت در شاخص توافق و شیوهی فرزندپروری مستبدانه منفی
میباشد؛ یعنی با شیوهی فرزندپروری مستبدانه، میزان توافق افزایش مییابد. اما میزان این رابطه از نظر آماری معنادار نمیباشد؛ چون در میزان ضریب همبستگی.۰۰۹۰-سطح معناداری مشاهده شدهی ۰٫۸۹۵ بزرگتر از ۰٫۰۵ صدم میباشد.
رابطهی بین ویژگی شخصیتی با وجدان بودن و شیوه فرزند پروری مستبدانه مثبت می باشد.یعنی با شیوه فرزند پروری مستبدانه ، میزان با وجدان بودن افزایش می یابد. اما میزان این رابطه از نظر آماری معنادار نمی باشد. چون در میزان ضریب همبستگی.۱۱۶۰ سطح معناداری مشاهده شده ی ۰٫۲ بزرگتر از ۰٫۰۵ صدم می باشد.
رابطهی بین ویژگی شخصیت در شاخص روان آزردگی و شیوهی فرزندپروری سهلگیرانه مثبت میباشد؛ یعنی با شیوهی فرزندپروری سهلگیرانه، میزان روان آزردگی افزایش مییابد. اما میزان این رابطه از نظر آماری معنادار نمیباشد؛ چون در میزان ضریب همبستگی.۰۹۸۰ سطح معناداری مشاهده شدهی ۰٫۱۸۹ بزرگتر از ۰٫۰۵ صدم میباشد.
رابطهی بین ویژگی شخصیت در شاخص برون گرایی و شیوهی فرزندپروری سهلگیرانه مثبت میباشد؛ یعنی با شیوهی فرزندپروری سهلگیرانه، میزان برون گرایی افزایش مییابد. اما میزان این رابطه از نظر آماری معنادار نمیباشد. چون در میزان ضریب همبستگی.۰۶۷۰ سطح معناداری مشاهده شدهی ۰٫۸۹ بزرگتر از ۰٫۰۵ صدم میباشد.
رابطهی بین ویژگی شخصیت در شاخص گشودگی و شیوهی فرزندپروری سهلگیرانه مثبت میباشد؛ یعنی با شیوه فرزندپروری سهلگیرانه، میزان گشودگی افزایش مییابد. همچنین میزان این رابطه از نظر آماری معنادار میباشد. چون در میزان ضریب همبستگی .۱۴۳*۰سطح معناداری مشاهده شدهی ۰٫۰۴۳ کوچکتر از ۰٫۰۵ صدم میباشد.
رابطهی بین ویژگی شخصیت در شاخص توافق و شیوهی فرزندپروری سهلگیرانه منفی
میباشد؛ یعنی با شیوهی فرزندپروری سهلگیرانه، میزان توافق کاهش مییابد. اما میزان این رابطه از نظر آماری معنادار نمیباشد. چون در میزان ضریب همبستگی.۱۳۱۰- سطح معناداری مشاهده شدهی ۰٫۰۶۴ بز

 

برای دانلود فایل متن کامل پایان نامه به سایت 40y.ir مراجعه نمایید.

رگتر از ۰٫۰۵ صدم میباشد
رابطهی بین ویژگی شخصیت در شاخص با وجدان بودن و شیوهی فرزندپروری سهلگیرانه مثبت میباشد؛ یعنی با شیوهی فرزندپروری سهلگیرانه، میزان با وجدان بودن افزایش مییابد. اما میزان این رابطه از نظر آماری معنادار نمیباشد. چون در میزان ضریب همبستگی.۰۶۱۰- سطح معناداری مشاهده شدهی ۰٫۳۹ بزرگتر از ۰٫۰۵ صدم میباشد.
۴-۳-۲ سوال پژوهش
سهم شیوههای فرزندپروری و ویژگیهای شخصیت در پیشبینی تاب آوری نوجوانان چقدر است؟
به منظور پاسخگویی به این سوال، از مدل آماری ضریب همبستگی پیرسون استفاده شد. علاوه بر آن از ضریب رگرسیون چند متغییره به منظور تعیین معنی دار بودن ارتباط بین متغییرهای پیش بین (شیوههای فرزندپروری و ویژگی های شخصیت) با متغییر ملاک (تاب آوری) استفاده شد.
جدول ۴-۱۰) جدول ضرایب همبستگی شیوه های فرزندپروری و ویژگی های شخصیت با تاب آوری در دوره ی نوجوانی با استفاده از روش اینتر (Enter)

 

 

 

 

 

 

استفاده از این سیستم در شغل من مرا قادر خواهد ساخت تا وظایف را سریعتر انجام دهم.
استفاده از این سیستم عملکرد شغلی مرا بهبود خواهد داد.
استفاده از این سیستم در شغل من بهره وری مرا افزایش خواهد داد.
استفاده از این سیستم اثربخشی مرا در شغلم را افزایش خواهد داد.
استفاده از این سیستم انجام شغل مرا آسانتر خواهد کرد.
من این سیستم را در شغلم مفید خواهد یافت.

 

 

انگیزش خارجی (دیویس و همکاران، ۱۹۹۲)

 

ادراکی که کاربران خواهند خواست تا فعالیتی را انجام دهند زیرا آن به نظر، برای دستبابی به خروجی های ارزشمند کاربردی می باشد که از خود فعالیت مجزا می باشند، همچون عملکرد شغلی بهبود یافته، پرداخت، یا ترفیع ها.

 

انگیزش خارجی با استفاده از این آیتم ها و بخش های مشابه که از TAM سودمندتر به نظر آمده است، عملی می شود (بخش های ۱ از ۶ تای بالا)

 

 

تناسب شغلی (تامپسون و همکاران، ۱۹۹۱)

 

چگونه قابلیت های یک سیستم عملکرد شغلی یک نفر را ارتقاء می دهد.

 

استفاده از این سیستم هیچ تاثیری بر عملکرد شغل من ندارد (امتیاز دهی معکوس)
استفاده از این سیستم می تواند زمان مورد نیاز برای مسئولیت های شغلی مهم مرا کاهش دهد.
استفاده از این سیستم بطور قابل ملاحظه ای می تواند کیفیت خروجی شغل مرا افزایش دهد.
استفاده از این سیستم می تواند اثربخشی اجرای وظایف شغلی را افزایش دهد.
بکارگیری می تواند کمیت خروجی برای مقدار مشابهی از تلاش را افزایش دهد.
با در نظر گرفتن تمام وظایف، این حوزه کلی، چه استفاده ای از این سیستم می تواند به شغل من کمک کند (مقیاس متفاوت استفاده شده برای این آیتم).

 

 

مزیت نسبی (مور و بنباسات، ۱۹۹۱)

 

میزانی که چه استفاده از یک نوآوری به نظر بهتر از بکارگیری از نوع قبلیش می رسد.

 

استفاده از این سیستم مرا قادر می سازد تا وظایف را به سرعت انجام دهیم.
استفاده از این سیستم کیفیت شغلی که من انجام می دهد را افزایش می دهد.
استفاده از این سیستم انجام شغل مرا آسانتر می کند.
استفاده از این سیستم اثر بخشی مرا در شغلم افزایش می دهد.
استفاده از این سیستم بهره وری مرا افزایش می دهد.

 

 

انتظارات خروجی (کامپیو و هاگینز، ۱۹۹۵ب؛ کامپیو و همکاران، ۱۹۹۹)

 

انتظارات خروجی به نتایج برآمده از رفتار، مرتبط است. بر اساس شواهد تجربی، آنها به انتظارات عملکرد (مرتبط با شغل) و انتظارات شخصی (اهداف فردی) تقسیم بندی شده اند. به دلایل عملی، چهار تا از آیتم ها با بالاترین بار حاصل از انتظارات عملکرد و سه تا از بالاترین آیتم ها با بالاترین بار حاصل از انتظارات شخصی از کامپیو و هاگینز (۱۹۹۵ب) و کامپیو و همکاران (۱۹۹۹) برای نتیجه گیری در تحقیق حاضر انتخاب شدند. با اینجال، تحلیل عاملی ما، دو بعد برای بارگذاری بر روی یک عامل منحصر را نشان داد.

 

اگر من از این سیستم استفاده می کنم…
من اثربخشی خودم در شغل را افزایش خواهم داد.
من زمان کمتری را برای وظایف شغل روتین صرف خواهم کرد.
من کیفیت خروجی شغلم را افزایش خواهم داد.
من کمیت خروجی را برای مقدار مشابه تلاش افزایش خواهم داد.
همکاران من مرا بعنوان رقیب در نظر خواهند داشت.

 

 

۳-۴-۲- تاثیر اجتماعی

 

تاثیر اجتماعی بصورت میزانی که یک فرد مهم درمی یابد که دیگران باور دارند که او باید از این سیستم جدید استفاده نماید تعریف می شود. تاثیر اجتماعی بعنوان یک تعیینکننده مستقیم برای تمایل رفتاری بصورت هنجار ذهنی در TRA، TAM2، TPB/DTPB و C-TAM-TPB، فاکتورهای اجتماعی در MPCU، و تصویر در IDT نشان داده می شود. تامپسون و همکاران (۱۹۹۱) از عبارت هنجارهای اجتماعی در تعریف ساخت خودشان استفاده کردند و مشابهت آن را با هنجار ذهنی در TRA تائید نمودند. تا آنجا که آنها دارای برچسب های متفاوتی هستند، هر کدام از این ساخت ها شامل فرضیه ای صریح و ضمنی می باشند که رفتار افراد با باوری متاثر می شود که آنها گمان می کنند که دیگران آنها را بعنوان نتیجه تکنولوژی استفاده شده می بینند. پیوست ۱و ۲ و۳ سه ساخت مرتبط با تاثیر اجتماعی را نشان می دهد: هنجار ذهنی (TRA، TAM2، TPB/DTPB و C-TAM-TPB)، فاکتورهای (عامل های) اجتماعی (MPCU) و تصویر (IDT).
مقایسه مدل حاضر پیوست ۱ و ۲ و۳ نشان داد که ساخت های تاثیر اجتماعی که در بالا فهرست شد، بطور مشابهی عمل میکنند. هیچکدام از ساخت های تاثیر اجتماعی در زمینه های اختیاری معنادار نیست؛ هرچند، هر کدام زمانیکه بکارگیری اختیاری می باشد، معنادار می شود. ونکاتش و دیویس (۲۰۰۰) پیشنهاد کردند که چنین اثراتی می تواند به پذیرش در زمینه های اجباری نسبت داده شود که منجر به تاثیرات اجتماعی برای دارا بودن اثری مستقیم بر تمایل می شود؛ در عوض، تاثیر اجتماعی در حوزه های اختیاری با اثرگذاری بر ادراکات در مورد تکنولوژی عمل می کند مکانیزم های دخیل در اینجا درونی سازی و هویت بخشی می باشند. در وضعیت اجباری، تاثیر اجتماعی به نظر تنها در مراحل اولیه تجربه فردی با تکنولوژی دارای اهمیت است و با نقش سایشی آن در طول زمان و درنهایت بی معنا شدن با بکارگیری تحمیلی کم اهمیت می شود(ونکاتش و دیویس ۲۰۰۰).
نقش تاثیر اجتماعی در تصمیمات پذیرش تکنولوژی پیچیده است و در معرض دامنه ای وسیع از تاثیرات تصادفی قرار دارد. تاثیر اجتماعی دارای اثری بر رفتار فردی از طریق سه مکانیزم است: پذیرش، درونی سازی و هویت بخشی. در حالیکه دو مکانیزم دوم با تغییر ساخت باور یک فرد مرتبط هستند و یا منجر می شوند که فردی به منافع حالات اجتماعی بالقوه پاسخ دهد، مکانیزم پذیرش سبب می شود که یک فرد بطور ساده ای تمایل خود در پاسخ به فشار اجتماعی را تغییر دهد- بعبارت دیگر، گرایش های فردی برای سازگاری با تاثیر اجتماعی. تحقیق پیشین پیشنهاد می کند که افراد با احتمال زیادی با انتظارات دیگران سازگار می شوند زمانیکه آن افراد توانایی پاداش دادن به رفتار یا تنبیه عدم رفتار را دارا هستند. این دیدگاه پذیرش با نتایج سایر نوشتارهای قبول تکنولوژی سازگار بوده و نشان می دهد که اعتماد بر عقاید دیگران تنها در وضعیت های اجباری معنادار است، بخصوص در مراحل اولیه تجربه، زمانیکه عقاید فردی نسبتا ناشناخته است. این فشار هنجاری در طول زمان تحلیل خواهد رفت همزمان با اینکه تجربه افزایش می یابد، بنیانی عملی تر را برای تمایل فرد برای استفاد از این سیستم فراهم می آورد.
این تئوری پیشنهاد می کند که زنان بیشتر تمایل دارند تا نسبت به عقاید دیگران حساستر باشند و بنابراین تاثیر اجتماعی را برجسته تر می یابند خصوصا زمانیکه تمایلی برای استفاد از تکنولوژی جدید را شکل می دهند. در مورد انتظارهای عملکرد و تلاش، اثرات جنسیت ممکن است با پدیده های روانشناسی موجود در نقش های جنسیتی که بطور اجتماعی ساخته شده، تحریک و ایجاد گردد. مرور فرا تحلیلی رودس[۵۵] (۱۹۸۳) بر روی اثرات سن بدین نتیجه رسید که نیازهای پیوندجوئی با سن افزایش می یابد، و پیشنهاد می کند که کارکنان مسنتر احتمال بیشتری دارد تا برتری افزایشی را به تاثیرات اجتماعی بدهند، با این اثر که با تجربه کاهش می یابد. بنابراین، انتظار یک تعامل پیچیده با این متغیرهای تعدیل کننده همزمان با تاثیر بر رابطهی تاثیر- تمایل اجتماعی وجودداشته است.

 

۴-۴-۲- شرایط تسهیلی

 

شرایط تسهیلی بصورت میزانی که فردی باور دارد که زیربنای سازمانی و فنی برای پشتیبانی بکارگیری این سیستم وجود دارد، تعریف می شود. این تعریف مفاهیم بیان شده توسط سه ساخت مختلف را دربر می گیرد: کنترل رفتاری درک شده (TPB/DTPB , C-TAM-TPB)، شرایط تسهیلی (MPCU)، و سازگاری (IDT). هر کدام از این ساخت ها برای دربرگرفتن جنبه های محیط فنی و یا سازمانی عملی و کاربردی می شوند که برای حذف موانع بکارگیری طراحی می شوند (به جدول ۳-۲ مراجعه کنید). تیلور و تاد (۱۹۹۵ب) تائید کردند که مطابقت نظری با شرایط تسهیلی مدل سازی بعنوان مولفه محوری برای کنترل رفتاری درک شده در TPB/DTPB وجود دارد. ساخت سازگاری حاصل از IDT آیتم هایی را بکار می گیرد که تناسب را میان شیوه کار فردی و استفاده از این سیستم در سازمان را مورد بهره بردای قرار می دهد.
ونکاتش (۲۰۰۰) برای واسطه گری کامل این اثر شرایط تسهیلی بر تمایل با انتظار تلاش، تائیداتی را پیدا کرد. بطور آشکار، اگر انتظار تلاش در این مدل نشان داده نمی شود، آنگاه شخصی انتظار دارد که شرایط تسهیلی تمایل قابل پیش بینی شود. نتایج تجربی ما با این بحث ها سازگار می باشد. برای مثال، در TPB/DTPB، این ساخت در پیش بینی تمایل معنادار و مهم است؛ هر چند، در موارد دیگر

 

دانلود متن کامل پایان نامه در سایت jemo.ir موجود است

(MPCU و IDT)، در پیش بینی تمایل بی اهمیت و بدون معناست. بطور خلاصه، زمانیکه هر دو ساخت انتظار عملکرد و ساخت انتظار تلاش وجود دارند، شرایط تسهیلی در پیش بینی تمایل بی معنا خواهد بود.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

۳۱-۲۹

 

 

رفتار بکارگیری

 

۳۲

 

 

۷-۳-روایی پرسشنامه

 

روایی از واژه روا به معنای جایز و درست گرفته شده است و روایی به معنای صحیح و درست بودن است. مقصود از روایی آن است که به وسیله اندازه‌گیری بتواند خصیصه مورد نظر را اندازه‌گیری کند. به‌بیان دیگر، وقتی که اندازه‌گیری از اعتبار و روایی لازم برخوردار است که همه‌ی متغیرهای تأثیرگذار در مدل مورد توجه قرار گیرد. اهمیت روایی از آن جهت است که اندازه‌گیری‌های نامناسب و ناکافی می‌تواند پژوهش علمی را بی‌ارزش و ناروا سازد (خاکی، ۱۳۸۷).
چون در این تحقیق ابزار جمع‌آوری اطلاعات و اندازه‌گیری متغیرها، پرسشنامه است، روایی پرسشنامه از اهمیت خاصی برخوردار است. روایی تحقیق میزان سازگاری پرسشنامه را با اهداف نشان می‌دهد. مسئله روایی محتوا (پرسشنامه) این است که آیا پرسشنامه جنبه مهمی از هدف تحقیق را اندازه‌گیری می‌کند یا خیر.
برخی از مهم‌ترین اقداماتی که جهت افزایش میزان روایی پرسشنامه صورت پذیرفته به‌صورت خلاصه در زیر مطرح شده است:
مطالعات زیادی از طریق مطالعه کتاب‌ها، پایان‌نامه‌ها و مقالات به‌عمل آمد تا به‌طور کامل مفاهیم و متغیرهای مهم مورد استفاده در تحقیق و چگونگی اندازه‌گیری آن‌ها روشن گردد تا بتوان سؤالات را جهت بررسی فرضیات طراحی کرد.
پس از طراحی سؤالات جهت اندازه‌گیری هر متغیر، پرسشنامه ابتدایی در اختیار اساتید راهنما و مشاور قرار گرفت تا اصلاح و تأیید شود.
پرسشنامه نهایی تدوین و در میان کاربران بالقوه وبالفعل سیتم ها(مدیران وکارشناسان) توزیع گردید.
در این پرسشنامه همانگونه که بیان شد از مقیاسهایی استفاده شده که به دفعات توسط پژوهشگران در پژوهشهای قبلی بهکار گرفته شده است و روایی و پایایی آن تایید شده است. اما در جهت بومیسازی پرسشنامه و بررسی روایی آن در جامعهی آماری پژوهش حاضر در ایران، از تأیید خبرگان شامل بررسی وتاییداساتیدراهنماومشاور استفاده شده است.

 

۸-۳-پایایی پرسشنامه

 

هدف و منظور از پایایی و ثبات پرسشنامه این است که چنانچه این تحقیق توسط فرد دیگری یا توسط همان محقق در زمان و مکان‌های مختلف دوباره انجام شود به نتایج مشابهی دست یابد. به‌عبارت دیگر پایایی یا اعتبار که به دقت و اعتبارپذیری نیز تعبیر می‌شود، معین می‌کند که یک ابزار اندازه‌گیری تا چه حد میزان سازگاری مفهوم مورد نظر را اندازه می‌گیرد. پایایی و یا اعتبار با پایداری و سازگاری اندازه‌گیری سر و کار دارد (سکاران، ۱۳۸۱).
ضریب آلفای کرونباخ توسط کرونباخ ابداع ‌شده و یکی از متداول‌ترین روش‌های اندازهگیری اعتماد پذیری و یا پایایی پرسش‌نامه‌هاست.
ضریب آلفای کرونباخ، برای سنجش میزان تک بعدی بودن نگرش‌ها، عقاید و… بکار میرود. در واقع میخواهیم ببینیم تا چه حد برداشت پاسخگویان از سؤالات یکسان بوده است. رایج‌ترین مقیاس که در تحقیقات اجتماعی بکار میرود طیف لیکرت است. در مقیاس لیکرت اساس کار بر فرض هم وزن بودن گویه‌ها استوار است. بدین ترتیب به هر گویه نمراتی (مثلا از۱ تا ۵ برای مقیاس لیکرت ۵ گویهای) داده میشود که مجموع نمراتی که هر فرد از گویه‌ها میگیرد نمایانگر گرایش او خواهد بود.
آلفای کرونباخ از یکی از روابط زیر محاسبه میشود:
یا
که در این روابط kتعداد سؤالات،  واریانس سؤالiام،  واریانس مجموع کلی سؤالات،  میانگین کواریانس بین سؤالات، و  واریانس میانگین سؤالات میباشند (Cronbach,1951). با استفاده از تعریف آلفای کرونباخ میتوان نتیجه گرفت: (۱) هرقدرهمبستگی مثبت بین سؤالات بیشتر شود، میزان آلفای کرونباخ بیشتر خواهد شدو بالعکس، (۲) هر قدر واریانس میانگین سؤالات بیشتر شود آلفای کرونباخ کاهش پیدا خواهد کرد، (۳) افزایش تعداد سؤالاتتأثیرمثبت و یا منفی (بسته به نوع همبستگی بین سؤالات) بر میزان آلفای کرونباخ خواهد گذاشت، (۴) افزایش حجم نمونه باعث کاهش واریانس میانگین سؤالات در نتیجه باعث افزایش آلفای کرونباخ خواهد شد.
هرقدر شاخص آلفای کرونباخ به ۱نزدیک‌ترباشد، همبستگی درونی بین سؤالات بیشتر و در نتیجه پرسش‌ها همگن‌تر خواهند بود. کرونباخ ضریب پایایی %۴۵ را کم، %۷۵ را متوسطو قابل‌قبول، و ضریب %۹۵ را زیاد پیشنهاد کرده (کرونباخ،۱۹۵۱).بدیهی است در صورت پایین بودن مقدار آلفا، بایستی بررسی شود که با حذف کدام پرسش‌ها مقدار آن را میتوان افزایش داد.
بررسی آلفای کرونباخ:
جدول۳‑۳- آلفای کرونباخ عوامل

 

 

 

 

 

 

 

 

 

آلفای کرونباخ	عوامل
۷۵۸/۰	انتظار عملکرد
۷۸۵/.	انتظار تلاش

۳-۴- آمار استنباطی

 

آمار استنباطی مشخص میکند که آیا الگوها و فرایندهای کشف‌شده در نمونه، در جامعهی آماری هم کاربرد دارد یا خیر. آمار استنباطی شامل تمامی آمارهها و آزمونهایی میگردد که به آزمون فرضیههای تحقیق و به عبارتی برآورد پارامترهای جامعه از آمارههای نمونه میپردازند. از این رو، در قسمت آمار استنباطی باید دو مورد را همزمان مورد توجه قرار داد: اول اینکه، فرضیهی تحقیق از کدام نوع است. دوم اینکه، دادههای ما در کدام سطح سنجش میباشند(حبیبپور و صفری،۱۳۹۰).

 

۱-۳-۴-بررسی فرضیه‌های تحقیق

 

انتظار عملکرد بر روی تمایل رفتاری به استفاده ازسیستم یافناوری اطلاعات تاثیر مثبت دارد (H1).
انتظار تلاش بر روی تمایل رفتاری (به استفاده ازسیستم یافناوری اطلاعات) تاثیر مثبت دارد (H2).
تاثیراجتماعی بر روی تمایل رفتاری ( به استفاده ازسیستم یافناوری اطلاعات) تاثیر مثبت دارد (H3).
شرایط تسهیل کننده بر روی رفتاربکارگیری (سیستم و یا فناوری اطلاعات) تاثیر مثبت دارد (H4).
خودکارآئی بر روی رفتار بکارگیری (سیستم و یا فناوری اطلاعات) اثردارد ( H5).
اضطراب برروی رفتار بکارگیری (سیستم و یا فناوری اطلاعات) اثر دارد (H6).
نگرش نسبت به استفاده از تکنولوژی برروی رفتاربکارگیری (سیستم و یا فناوری اطلاعات) تاثیرمثبت دارد (H7).
تمایل رفتاری دارای تاثیری مثبت و معنادار بر رفتار بکارگیری (سیستم و یا فناوری اطلاعات) است (H8).
در تحقیقاتی که هدف، آزمون مدل خاصی از رابطه بین متغیرهاست از تحلیل مدل معادلات ساختاری[۷۵] استفاده می‌شود. مدلیابی معادلات ساختاری یک تکنیک بسیار کلی و نیرومند از خانواده رگرسیون چند متغیری و به بیان دقیق‌تر، بسط مدل خطی عمومی[۷۶] است که به‌محقق امکان می‌دهدمجموعه‌ای از معادلات رگرسیون را به‌گونهای همزمان مورد آزمون قرار دهد. این مدل یک رویکرد جامع برای آزمون فرضیات درباره روابط متغیرهای مشاهده‌شده و مکنون است (هومن، ۱۳۸۷). برای اجرای مدل معادلات ساختاری روش‌های متنوعی وجود دارد که یکی از جدید‌ترین رویکرد‌ها در مدل معادلات ساختاری روش حداقل مجذورات جزئی[۷۷]است. روش حداقل مجذورات جزئی(pls) به جای بازتولید ماتریس کوواریانس تجربی، بر بیشترین واریانس تبیین شدهی متغیرهای وابسته بهوسیله متغیرهای مستقل تمرکز دارد. همانند هر مدلیابی معادلات ساختاری، مدل کمترین مجذورات جزئی از یک بخش ساختاری که ارتباط بین متغیرهای مکنون را نشان میدهد و یک قسمت اندازهگیری که نحوه ارتباط بین متغیرهای مکنون و نشانگرهای آنها را منعکس میکند، تشکیل شده است.بهعلاوه اینکه در این روش میتوان متغیر تعدیلگر را نیز در نظر گرفت(وولد،۱۹۷۵).از این رو، با توجه به دلایلبیان‌شده در این مطالعه جهت برازش مدل مفهومی تحقیق و آزمون فرضیات از روش PLSبه کمک نرمافزار Smart PLS استفاده گردید.
مدل یابی PLSدر دو مرحله صورت می‌پذیرد. در مرحله اول، مدل اندازه‌گیری (مدل بیرونی) از طریق تحلیل‌های روایی و پایایی و تحلیل عاملی تأییدی مورد بررسی قرار می‌گیرد و در مرحله دوم، مدل ساختاری (مدل درونی) به‌وسیله برآورد مسیر بین متغیرها بررسی می‌شود (هولاند، ۱۹۹۹).

 

۱-۱-۳-۴-ارزیابی مدل اندازه‌گیری (مدل بیرونی)

 

در روششناسی مدل معادلات ساختاری، ابتدا لازم است که تا روایی سازه مورد مطالعه قرار گرفته تا مشخص شود شاخص‌های انتخاب‌شده برای اندازه‌گیری سازه‌های مورد نظر خود از دقت لازم برخوردار می‌باشند یا خیر. بدین منظور از تحلیل عاملی تأییدی[۷۸] استفاده شد.
مقدار ضریب قابلیت اطمینان ساختاری (CR): مقدار ضریب قابلیت اطمینان ساختاری از صفر تا یک متغیر است که مقادیر بالاتر از ۷/۰ پذیرفته می‌شود و مقادیر کمتر از ۶/۰ نامطلوب ارزیابی می‌گردد(ورست، ۱۹۷۴).
در جدول ۲-۴ مقدار این ضریب برای هر یک از عوامل آورده شده است.
جدول۲-۴- ضریب قابلیت اطمینان ساختاری (CR)

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

CR	عوامل
۷۶۲/۰	انتظار عملکرد
۸۶۶/۰	انتظار تلاش
۸۹۹/۰	تاثیر اجتماعی

۶-۴- جمع بندی

 

در این فصل آمار توصیفی و استنباطی حاصل از داده‌ها ارائه شده است که در بخش استنباطی، نرمال بودن داده‌ها از طریق آزمون کولمگروف_اسمیرنف تأیید گردید. ۸ فرضیه تحقیق مورد بررسی قرار گرفت که کلیه‌یفرضیه‌هابه جز فرضیهی۱، و ۷تأیید گردید. و نیزانطباق مدل پژوهش UTAUT بامدل UTAUT ونکاتش و همکاران ۲۰۰۳ باتوجه به نتایج حاصل ازتحلیل مدل سازی معادلات ساختاری مدل پژوهش، با استفاده ازنرم افزار PLSو ضرایب استاندارد تحلیل مسیر و حالت ضریب معنی داری(آماره t) (پیوست ۵ و پیوست ۶) تاییدشد.

 

فصل پنج:
نتیجه گیری و پیشنهادها

 

۱-۵- مقدمه

 

درفرایند هرتحقیق نتایج تحقیق اهمیت بسزایی دارد؛ چرا که نتیجه گیری های پژوهش می تواند مبنایی برای رفع مشکلات موجود یابهبود وضعیت موجود به سمت وضعیت مطلوب باشد. بنابراین، دراین فصل به بحث وبررسی پیرامون نتایج تحقیق و ارائه پیشنهاد در راستای نتایج به دست آمده پرداخته می شود.

 

۲-۵- نتایج تحقیق

 

نتایج این پژوهش به شرح ذیل می باشد :

 

۱-۳-۵- نتایج مربوط به آزمون فرضیه ها

 

الف- فرضیه اول :انتظار عملکرد بر روی تمایل رفتاری(به استفادهازسیستم یافناوری اطلاعات)تاثیر مثبت دارد (H1).
نتایج حاصل از تحلیل ضرایب مسیر در سطح اطمینان ۰۵/۰ (یعنی tبزرگ‌تر از ۱٫۹۶ باشد) (مومنی، ۱۳۹۲) که با استفاده از تکنیک بوت استراپ بر روی مدل به تصویر کشیده شده است (پیوست ۶) نشان می دهدکه انتظارعملکرد بروی تمایل رفتاری تاثیر عمده ای ندارد (۹۶/۱>226/0) بنابراین فرضیه H1 رد می شود.
ب- فرضیه دوم : انتظار تلاش بر روی تمایل رفتاری (به استفاده ازسیستم یافناوری اطلاعات)تاثیر مثبت دارد(H2).
نتایج حاصل از تحلیل ضرایب مسیر در سطح اطمینان ۰۵/۰ (یعنی tبزرگ‌تر از ۱٫۹۶ باشد) که با استفاده از تکنیک بوت استراپ بر روی مدل به تصویر کشیده شده است (پیوست ۶) نشان می دهدکه انتظارتلاش بروی تمایل رفتاری تاثیر مثبت دارد (۹۶/۱<618/4) و باتوجه به اینکه مقدار آماره t بیشتر از ۵۸/۲ شده است ، ضریب مسیر در سطح اطمینان ۹۹% نیز معنادار است. بنابراین فرضیه H2 درسطح اطمینان بالا تایید می شود.
ج- فرضیه سوم :تاثیراجتماعی بر روی تمایل رفتاری (به استفاده ازسیستم یافناوری اطلاعات)تاثیر مثبت دارد(H3).
نتایج حاصل از تحلیل ضرایب مسیر در سطح اطمینان ۰۵/۰ (یعنی tبزرگ‌تر از ۱٫۹۶ باشد) که با استفاده از تکنیک بوت استراپ بر روی مدل به تصویر کشیده شده است (پیوست ۶) نشان می دهدکه تاثیر اجتماعی بروی تمایل رفتاری تاثیر مثبت دارد (۹۶/۱<256/2) .بنابراین فرضیه H3 تایید می شود.
د- فرضیه چهارم : شرایط تسهیل کننده برروی رفتاربکارگیری (سیستم و یا فناوری اطلاعات) تاثیر مثبت دارد(H4).
نتایج حاصل از تحلیل ضرایب مسیر در سطح اطمینان ۰۵/۰ (یعنی tبزرگ‌تر از ۱٫۹۶ باشد) که با استفاده از تکنیک بوت استراپ بر روی مدل به تصویر کشیده شده است (پیوست ۶) نشان می دهدکه شرایط تسهیل بروی تمایل رفتاری تاثیر مثبت دارد (۹۶/۱<068/6) و باتوجه به اینکه مقدار آماره t بیشتر از ۵۸/۲ شده است ، ضریب مسیر در سطح اطمینان ۹۹% نیز معنادار است. بنابراین فرضیه H4 درسطح اطمینان بالا تایید می شود.
ه- فرضیه پنجم : خودکارآئی بر روی رفتار بکارگیری(سیستم و یا فناوری اطلاعات) اثردارد( H5).
نتایج حاصل از تحلیل ضرایب مسیر در سطح اطمینان ۰۵/۰ (یعنی tبزرگ‌تر از ۱٫۹۶ باشد) که با استفاده از تکنیک بوت استراپ بر روی مدل به تصویر کشیده شده است (پیوست ۶) نشان می دهدکه خودکارآئی بروی رفتار بکارگیری تاثیر مثبت دارد (۹۶/۱<54/2) بنابراین فرضیه H5 تایید می شود.
و- فرضیه ششم : اضطراب برروی رفتار بکارگیری(سیستم و یا فناوری اطلاعات) اثر دارد(H6).
نتایج حاصل از تحلیل ضرایب مسیر در سطح اطمینان ۰۵/۰ (یعنی tبزرگ‌تر از ۱٫۹۶ باشد) که با استفاده از تکنیک بوت استراپ بر روی مدل به تصویر کشیده شده است (پیوست ۶) نشان می دهدکه شرایط تسهیل بروی تمایل رفتاری تاثیر مثبت دارد (۹۶/۱<349/5) و باتوجه به اینکه مقدار آماره t بیشتر از ۵۸/۲ شده است ، ضریب مسیر در سطح اطمینان ۹۹% نیز معنادار است. بنابراین فرضیه H6 درسطح اطمینان بالا تایید می شود.
ز- فرضیه هفتم : نگرش نسبت به استفاده از تکنولوژی برروی رفتاربکارگیری(سیستم و یا فناوری اطلاعات) تاثیرمثبت دارد (H7).
نتایج حاصل از تحلیل ضرایب مسیر در سطح اطمینان ۰۵/۰ (یعنی tبزرگ‌تر از ۱٫۹۶ باشد) که با استفاده از تکنیک بوت استراپ بر روی مدل به تصویر کشیده شده است (پیوست ۶) نشان می دهدکه شرایط تسهیل بروی تمایل رفتاری تاثیر مثبت دارد (۹۶/۱>715/0) بنابراین فرضیه H7 رد می شود.
ت-فرضیه هشتم : تمایل رفتاری دارای تاثیری مثبت معنادار بررفتار بکارگیری(سیستم و یا فناوری اطلاعات) است(H8).
نتایج حاصل از تحلیل ضرایب مسیر در سطح اطمینان ۰۵/۰ (یعنی tبزرگ‌تر از ۱٫۹۶ باشد) که با استفاده از تکنیک بوت استراپ بر روی مدل به تصویر کشیده شده است (پیوست ۶) نشان می دهدکه شرایط تسهیل بروی تمایل رفتاری تاثیر مثبت دارد (۹۶/۱<85/2) و باتوجه به اینکه مقدار آماره t بیشتر از ۵۸/۲ شده است ، ضریب مسیر در سطح اطمینان ۹۹% نیز معنادار است. بنابراین فرضیه H8 درسطح اطمینان بالا تایید می شود.

 

۱-۱ مقدمه:
در سامانه اقتصادی امروز دنیا، انتقال و گزارش اطلاعات صحیح مالی به مراکز تصمیم گیری، اهمیت بسیار زیادی دارد. سهامدارانی که اندوخته های خود را به شکل سرمایه در اختیار شرکتها قرار می دهند، برای آگاهی از چگونگی اداره سرمایه های خود و اطمینان از صحت عمل و کارآیی مدیران، وسیله دیگری جز صورت حساب ها و گزارشهای سالانه شرکتها دراختیار ندارند. دولت نیز به دلایل مختلفی از جمله، اطمینان از صحت مصرف وجوه و منابع کسب درآمد از طریق وصول مالیات و… نیازمند گزارشهای دقیق و صحیح مالی است. از طرف دیگر، اطلاع دقیق از نتایج فعالیت های مختلف اقتصادی و دقت در اجرای اصول حسابداری و برقراری سامانه مناسب انتقال اطلاعات به صورت گزارشهای مالی، عامل مؤثری دردست یابی برنامه های اقتصادی کشور به حساب می آید.
در ارزیابی عملکرد و توان سودآوری یک شرکت، علاوه بر اینکه رقم سود گزارش شده برای سرمایه گذاری مهم است و بر تصمیم های آنها تأثیر دارد، ارتباط سود با سایر اجزای صورت های مالی نیز، مورد توجه خاص سرمایه گذاران است. بنابراین پژوهش هایی که در مورد سود انجام می گیرد، دارای اهمیت زیاد است. امروزه مدیریت سود یکی از موضوعات بحث انگیز و جذاب در پژوهش های حسابداری به شمار می رود. به دلیل این که سرمایه گذاران به عنوان یکی از عوامل مهم تصمیم گیری به رقم سود توجه خاصی دارند و با توجه به بیان اهمیت پژوهش در مورد مسائل مختلف مربوط به بورس و مدیریت سود، پژوهش حاضر با ارزیابی نوع مدیریت سود و بررسی اثر ساختار سرمایه (اهرم مالی) برروی مدیریت سودآوری، در شرکت های پذیرفته شده در بورس اوراق بهادار تهران، گامی بسیار کوچک برای شفاف سازی اطلاعات مالی می باشد. امید است که مشوق گامهای بزرگتر و پربارتر باشد.
با این مقدمه، در این فصل کلیات تحقیق شامل تشریح موضوع تحقیق و بیان مسئله، ضرورت و اهمیت تحقیق، فرضیه ها و اهداف تحقیق و متغیرهای مورد بررسی، ارائه شده و نیز تعریف عملیاتی تعدادی از واژه های تخصصی استفاده شده در رساله به همراه چارجوب فصول آتی معرفی شده است.
۲-۱ تعریف مسئله
شرکت هایی که اهرم مالی بالایی دارند، اگر قادر به پرداخت تعهدهای ناشی از تأمی مالی برون سازمانی نباشند، هم در معرض ریسک ورشکستگی قرار خواهند گرفت و هم قادر به پیدا کردن اعتباردهندگان جدید در آینده نخواهند بود. در چنین شرایطی اگر شرکت تمایل به دریافت وام جدید داشته باشد، از سوی اعتباردهندگان از لحاظ توان پرداخت بدهی در دوره های آتی مورد بررسی دقیق قرار میگیرد؛ بنابراین، برای تداوم فعالیت و سودآوری آتی وجود وجه نقد کافی ضروری است.
تأکید روزافزون تحلیل گران مالی و سرمایه گذاران بر جریان های نقد عملیاتی، به عنوان شاخص شفاف تری از عملکرد شرکت، سبب شده مدیریت انگیز ه های بیشتری برای مدیریت سود داشته باشد تا از این طریق تصویر مطلوبی از جریان های نقد عملیاتی ارائه دهد و بتواند منابع تأمین مالی برون سازمانی را حفظ کند. در نتیجه، شرکت هایی با اهرم مالی بالا در مقایسه با سایر منابع تأمین مالی توجه زیادی به جریان های نقد عملیاتی دارند. مطالعاتی نظیر بتی و وبر (۲۰۰۳) و دیچو و اسکینر (۲۰۰۳) نشان می دهد که شرکت هایی با اهرم مالی بالا به منظور اجتناب از قصور در شرایط قراردادهای بدهی اغلب با مدیریت سود درگیر هستند؛ در این پژوهش ها مدیریت سود با استفاده از معیارهای مبتنی بر اقلام تعهدی اندازه گیری شده است . نتایج این پژوهش ها نشان می دهد که افزایش اهرم مالی با کاهش مدیریت سود مبتنی بر اقلام تعهدی همراه است؛ البته می توان گفت که شرکت هایی که با افزایش بدهی و اهرم مالی مواجه اند می توانند با مدیریت سود واقعی درگیر باشند. مدیریت سود واقعی با تغییر در زمان بندی یا ساختار فعالیت های واقعی واحد تجاری همراه است؛ لذا، افزایش اهرم مالی می تواند انگیزه ای برای انتقال از مدیریت سود تعهدی به سمت مدیریت سود واقعی باشد .
ژانگ (۲۰۰۶) در مطالعه ای، به طور غیرمستقیم، اثر سطح اهرم مالی را بر مدیریت سود واقعی بررسی کرد. وی این احتمال را بررسی کرد که آیا مفاد قراردادهای بدهی می تواند انگیزه ای برای مدیران در جهت دستکاری جریان های نقدی از طریق فعالیت های واقعی باشد. نتایج بررسی نشان

 

۸۰

 

 

جدول شماره (۳-۱) : انتخاب نمونه

 

با توجه به مراتب فوق، جامعه آماری تحقیق شامل ۸۰ شرکت است. از سوی دیگر، دوره زمانی تحقیق از سال ۱۳۸۹ لغایت ۱۳۹۳ در نظر گرفته شده است. از دلایل انتخاب دوره زمانی مذکور، امکان استخراج صورتهای مالی و یاداشتهای همراه در طول دوره زمانی مورد نظر است که در طول دوره ۵ ساله مذکور، امکان دستیابی به اطلاعات لازم برای محقق محرز گردیده است.
۳-۴ روش جمع آوری داده ها
جهت جمع آوری داده های این تحقیق اعم از مبانی نظری تحقیق، سوابق تحقیق و داده ها از دو دسته داده ها استفاده شده است:
الف) داده های اولیه
ب) داده های ثانویه
الف) داده های اولیه: به طور مستقیم در رابطه با موضوع و برای اولین بار برای یک پروژه خاص تحقیقاتی جمع آوری می شود.
ب) داده های ثانویه: آن دسته از اطلاعات که قبلاٌ جمع آوری شده و هدف از جمع آوری آنها اجرای پروژه تحقیقاتی کنونی نبوده است.
۳-۴-۱ روش کتابخانه ای
برای تدوین تاریخچه، ادبیات موضوعی و مبانی نظری تحقیق (داده های ثانویه) از اسناد و مدارک، کتابها و مقالات موجود در کتابخانه دانشگاه، مراکز اسناد و مدارک علمی و نیز پایگاههای جستجوی علمی در اینترنت استفاده شده است.
۳-۴-۲ روش میدانی
داده ها و آمار و اطلاعات مورد نیاز این تحقیق از صورتهای مالی سالانه شرکتهای پذیرفته شده در بورس اوراق بهادار تهران، گزارشات سالانه بورس تهران و همچنین از نرم افزارهای تدبیر پردازش و ره آورد نوین استخراج گردیده است.
۳-۵ معرفی متغیرها و نحوه محاسبه آنها
۳-۵-۱ معرفی و نحوه اندازه گیری متغیرهای مستقل
متغیر مستقل، متغیری است که پژوهشگر پس از اندازه گیری آن را در مقابل متغیر وابسته قرار می دهد. در راستای اهداف و فرضیه های این تحقیق، اساسی ترین مسئله ای که در این پژوهش به آن پرداخته شده است. با این بیان، متغیرهای مستقل تحقیق حاضر به ترتیب زیر طبقه بندی و اندازه گیری شده اند. در این تحقیق متغیر مستقل عبارتند از:
ساختار سرمایه : میزان استفاده از بدهی و سهام عادی برای تامین مالی دارایی ها می باشد و کلاً شامل قسمت چپ ترازنامه می شود و ارتباط بین بدهی و سرمایه در تامین دارایی های یک شرکت را اهرم مالی می گویند
اهرم مالی شرکت که به صورت زیر محاسبه می شود:
{بدهی های بلند مدت /(حقوق صاحبان سهام+بدهی های بلند مدت)}
۳-۵-۲ معرفی و نحوه اندازه گیری متغیرهای وابسته
متغیر وابسته، متغیری است که همراه با تغییرات متغیر مستقل تحت تاثیر قرار می گیرد و وابستگی مستقیم و یا معکوس نسبت به متغیر وابسته نشان میدهد. در این پژوهش براساس تعاریف ارائه شده، حجم معاملات سهام به عنوان متغیر وابسته تعریف شده است.
مدیریت سود: اقدامات آگاهانه به عمل آمده توسط مدیریت در خصوص چگونگی گزارش سود جهت رسیدن به اهداف خاص به گونه ای که منطبق با اصول و رویه های حسابداری می باشد(نوروش ودیگران ،۱۳۸۴،ص۱۶۹ ).
۳-۶ روش تجزیه تحلیل داده ها
در تحقیقاتی که ارتباط بین دو یا چند متغیر اندازه گیری می شود از تحلیل همبستگی استفاده می شود. در این تحقیق چون هدف بررسی ارتباط بین متغیر و وابسته است، از این نوع تحلیل استفاده می شود.
در این تحقیق پس از اجرای مرحله تحقیق کتابخانه ای و میدانی و استخراج اطلاعات کافی از نمونه ها و محاسبه ارزش های هر یک از متغیرهای، با استفاده از نرم افزارهای Exell و Eviews، به تجزیه تحلیل یافته ها و آزمون فرضیات پرداخته شده است.
۳-۶-۱ تحلیل همبستگی پیرسون و رگرسیون ساده خطی:
تحلیل همبستگی ابزاری است که به وسیله آن می توان میزان ارتباط خطی یک متغیر با متغیر دیگر را اندازه گیری کرد. همبستگی معیاری برای تبیین میزان ارتباط دو متغیر بوده و معمولا با تحلیل رگرسیون به کار برده می شود. موضوع تحلیل همبستگی با دو معیار ضریب همبستگی و ضرب تعیین به شرح ذیل دنبال می شود.
۳-۶-۱-۱ ضریب همبستگی®
ریشه دوم ضریب تعیین است که می تواند مقادیری بین ۱- و ۱+ را به خود بگیرد و علامت آن همان شیب خط رگرسیون (b) است. یعنی اگر شیب خط رگرسیون مثبت باشد، ضریب همبستگی ® نیز مثبت، و اگر شیب خط رگرسیون منفی باشد، ضریب همبستگی نیز منفی خواهد بود. و اگر (b) صفر باشد، ® نیز صفر خواهد بود.
ضریب همبستگی شدت و نوع رابطه را نیز نشان می دهد. ضریب فوق بر حسب روابط زیر محاسبه می شود:
رابطه ۱الی۲)
 
 
۳-۶-۱-۲ ضریب تعیین (R2)
مهمترین معیاری است که با آن می توان رابطه بین دو متغیر x و y را نشان داد. این ضریب میزان انحراف مشاهدات (y)، با برآورد خط رگرسیون را اندازه می گیرد و بین صفر تا یک در نوسان می باشد، به طوری که مقدار صفر بیانگر آن است که خط رگرسیون هرگز نتوانسته است تغییرات y را به تغییرات متغیر مستقل x نسبت دهد و مقدار یک بیانگر آن است که خط رگرسیون به طور دقیق توانسته است تغییرات y را به تغییرات متغیر مستقل x نسبت دهد. رابطه محاسبه ضریب مذکور عبارت است از:

 

۴-۱ مقدمه
در پژوهش‌های علمی، تجزیه و تحلیل داده‌های آماری جمع‌آوری شده از نمونه‌های آماری، مرحله مهمی از تحقیق تلقی می‌شود، زیرا محقق در این مرحله به نتیجه نهایی خواهد رسید. یعنی با استفاده از یک روش تحقیق، داده‌ها تجزیه و تحلیل، فرضیه ها آزمون و نهایتاً نتیجه‌گیری نهایی انجام خواهد شد.
در فصل سوم روش جمع آوری اطلاعات و پردازش آنها مورد بحث و بررسی قرار گرفت و اطلاعات لازم جهت آزمون فرضیهها فراهم گردید. در این فصل به تجزیه و تحلیل اطلاعات پرداخته میشود و اثر متغیرهای مستقل مورد نظر بر متغیرهای وابسته تشریح میگردد.
در این فصل، اطلاعات مربوط به ۸۰ شرکت که نمونه آماری ما را تشکیل داده‌اند در دوره زمانی ۱۳۹۳-۱۳۸۹ مورد تجزیه و تحلیل قرار گرفته‌اند تا ارتباط بین متغیرها برای آزمون فرضیه های تحقیق بررسی شود. داده‌های جمع‌آوری شده با استفاده از نرم‌افزار Excel محاسبه و با نرم‌افزار Eviews مورد تجزیه و تحلیل قرار گرفته‌اند.
۴-۲ تجزیه تحلیل داده ها
تجزیه و تحلیل داده ها فرایندی چند مرحله ای است که طی آن داده هایی که از طریق بکارگیری ابزارهای جمع آوری در نمونه آماری فراهم آمده اند خلاصه، کد بندی و دسته بندی و در نهایت پردازش می شوند تا زمینه برقراری انواع تحلیل ها و ارتباط ها بین این داده ها به منظور آزمون فرضیه ها فراهم آید. در این فرایند، داده ها هم از لحاظ مفهومی و هم از لحاظ تجربی پالایش می شوند و تکنیکهای گوناگون آماری نقش بسزایی در استنتاج ها و تعمیم ها بر عهده دارد.
هر پژوهش علمی مبتنی بر سوالاتی است که به ذهن محقق خطور کرده و وی آنها را به صورت فرضیه هایی در متن تحقیق بیان می کند. یافتن پاسخ برای این سوالات یا تصمیم گیری در مورد رد یا قبول فرضیه ها، محقق را بر آن می دارد تا از طرق مختلف به تجزیه تحلیل داده های جمع آوری شده بپردازد. انواع روش های تجزیه تحلیل به شرح زیر است:
۴-۲-۱ تجزیه تحلیل توصیفی
در این نوع تجزیه تحلیل، پژوهشگر داده های جمع آوری شده را با استفاده از شاخص های آماری توصیفی، خلاصه و طبقه بندی می کند. به عبارت دیگر در تجزیه تحلیل توصیفی، پژوهشگر ابتدا داده های جمع آوری شده را با تهیه و تنظیم جدول توزیع فراوانی خلاصه می کند و سپس با کمک نمودار آنها را نمایش داده و سرانجام با استفاده از سایر شاخص های آمار توصیفی آنها را خلاصه می کند. در این پژوهش معروفترین و پرمصرف ترین شاخص های آمار توصیفی عبارتند از : میانگین[۹۳]، میانه[۹۴]، مد[۹۵] ارائه می شود.
۴-۲-۲ تجزیه تحلیل مقایسه ای
در تجزیه تحلیل مقایسه ای علاوه بر این که اطلاعات جمع آوری شده به صورت توصیفی مورد تجزیه تحلیل قرار می گیرند، با یکدیگر نیز مقایسه می شوند. به این معنی که دو یا چند شاخص آمار توصیفی مورد مقایسه واقع می شوند.
۴-۲-۳ تجزیه تحلیل علی
در تجزیه تحلیل علی، ابزار یا شاخص های آماری به کار برده شده همانند روشهایی است که در تجزیه تحلیل مقایسه ای مورد استفاده قرار می گیرد. تفاوت عمده بین این دو روش در این است که در تجزیه تحلیل علی، روابط علت و معلولی بین متغیرهای مستقل و وابسته مورد بحث و بررسی قرار می گیرد و پژوهشگر با بررسی فرضیه های آماری به استخراج روابط علت و معلولی می پردازد.
با توجه به مطالب فوق، در ادامه این فصل، یافته های تحقیق و نتایج آزمون های آماری و تجزیه تحلیل آنها ارائه می شود. تحلیل آماری با استفاده از آمار توصیفی صورت گرفته و آزمون آماری با استفاده از آزمون های آماری مختلف انجام شده است.
۴-۳ آمار توصیفی
همانطور که در بخش های قبلی بدان اشاره شد، آمار توصیفی بخشی از تجزیه تحلیل محقق را تشکیل میدهد. جدول (۴-۱) این آماره ها را درباره متغیرهای تحقیق ارائه می دهد:

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

متغیرها آماره ها	LEVERAGE	SIZE	ABCASH	ABCOST	ABEXP
میانگین	۱۱٫۲۳	۵٫۸۳۶	۰٫۱۲۵	۰٫۰۱۶	۰٫۰۰۱۸-
انحراف معیار	۱۱٫۹۱۸	۰٫۵۷۸

۰٫۰۴۲

 

۰٫۰۰۷

 

۰٫۱۷

 

۰٫۹۰

 

 

جدول (۴-۲): نتایج آزمون همبستگی متغیرها

 

با توجه به نتایج آزمون همبستگی بین متغیرهای مورد بررسی همبستگی قابل توجه ای وجود دارد. همانطور که در جدول فوق قابل مشاهده است بین اهرم مالی شرکت (LEVERAGE) و جریان نقد عملیاتی غیر عادی (ABCASH)، هزینه های تولید غیر عادی (ABCOST) و هزینه های اختیاری غیر عادی (ABEXP) همبستگی وجود دارد و با توجه به منفی بودن ضریب همبستگی نوع رابطه معکوس می باشد.

 

۴-۵ آزمون مانایی(استایی) متغیرها

 

سری زمانی[۹۸]، یکی از مهمترین داده های آماری مورد استفاده در تجزیه تحلیل تجربی است. در تحقیقات همواره چنین فرض شده که سری زمانی مانا[۹۹] است و اگر این حالت وجود نداشته باشد، آزمونهای آماری متعارفی که اساس آنها بر پایه t، F و آزمونهای مشابه بنا شده است، مورد تردید قرار می گیرد. از طرفی، اگر متغیرهای سری زمانی مانا نباشد، ممکن است مشکلی به نام رگرسیون کاذب بروز کند. در این گونه رگرسیونها، در عین حالی که ممکن است هیچ رابطه معنی داری بین متغیرهای الگو وجود نداشته باشد، ضریب تعیین( R2) بدست آمده آن ممکن است بسیار بالا باشد و موجب شود که محقق به استنباط های غلطی در مورد میزان ارتباط بین متغیرها کشانیده شود. از این رو در ادامه به بررسی مانایی متغیرها پرداخته می شود.
۴-۵-۱ آزمون ریشه واحد(Unit Root)
آزمون ریشه واحد، یکی از معمول ترین آزمونهایی است که امروزه برای تشخیص مانایی یک فرایند سری زمانی مورد استفاده قرار می گیرد. اساس آزمون ریشه واحد بر این منطق استوار است که وقتی در یک فرایند خود رگرسیونی درجه اول ۱p= باشد (yt = pyt-1 + ut)، در آن صورت سری زمانی yt نامانا است. بنابراین اگر به روش حداقل مربعات معمولی، ضریب p معادله فوق برآورده شود و برابر با یک بودن آن مورد آزمون قرار گیرد، می توان مانایی یا نامانایی یک فرایند سری زمانی را به اثبات رساند.
۴-۵-۲ آزمون دیکی – فولر تعمیم یافته ( ADF[100])
آزمون ADF یکی از سودمندترین آزمونهایی است که برای بررسی مانایی متغیرها مورد استفاده قرار می گیرد. این آزمون مقدار بحرانی مربوط به سه سطح ۱، ۵ و ۱۰ درصد و همچنین مقدار آزمون ADF را محاسبه می نماید. اگر قدر مطلق محاسبه شده آزمون ADF از مقدار بحرانی (در این پایان نامه ملاک ۵ درصد است) بزرگتر باشد، فرضیه H0 مبنی بر نامانایی رد می شود و سری ماناست.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Prob	t-Statistic		آماره ها متغیرها
	Test critical values ۵% level	ADF test statistic
۰٫۰۰۱	۲٫۸۶۸	۱۸٫۶۰۲	LEVERAGE
۰٫۰۰۱

1. از بعد انتخاب شوندگان :

– ایجاد نوعی نظارت بر خود؛ چرا که حداقل در صورت عملکرد منفی، مورد پذیرش مجدد قرار نمی گیرد؛
– تلاش برای حفظ و گسترش پایگاه اجتماعی- سیاسی خود در آینده؛
– ایجاد انگیزه برای تحولات سیاسی، اقتصادی و اجتماعی در جامعه.

 

2. از بعد انتخاب کنندگان :

– احساس موثر بودن برای شهروندان و مسائل جامعه و ایجاد رضایت درونی در آنها؛
– افزایش آگاهی های سیاسی شهروندان در مورد گروه های سیاسی موجود و سوابق و فعالیت های آنان؛
– افزایش میزان مسئولیت پذیری شهروندان.

 

3. از بعد برگزارکنندگان :

– ایجاد انسجام اجتماعی در سطح ملی و گروهی؛
– تبدیل انتخابات به ساختی نهادینه شده برای جامعه پذیری سیاسی؛
ج) پیامدهای پیش بینی نشده(احتمالی) انتخابات :

 

1. ایجاد بی تفاوتی سیاسی در شهروندان؛

 

1. ایجاد رغبت سیاسی در شهروندان؛

 

1. افزایش تقاضاهای سیاسی اجتماعی شهروندان؛

 

1. رشد انتظارات سیاسی اجتماعی شهروندان؛

 

1. تغییر و اصلاح قوانین انتخاباتی(دارابی،۵۸:۱۳۸۸).

۲-۲-۳-۲ ساخت[۲۴] :
در الگوی جامعه شناختی کارکردی به مناسبت الگویی بین نقش های شخصی، ساخت اطلاق می شود. در عرصه ای گسترده می توان ساخت اجتماعی را الگوی ایجاد شده کنش های متقابل انسانی تعریف کرد. به عبارت دیگر، ساخت ها، عوامل موثر اما غیر مشهودی هستند که طی زمان، بر اثر ارتباطات اجتماعی شکل گرفته اند. در واقع، افراد در زندگی خود متاثر از روند جامعه پذیری و جامعه پذیری سیاسی، در قالب هایی خاص رفتار می کنند و بر اساس همین قالب ها، رفتار خود و دیگران را ارزیابی می کنند(پالمر،۴۷:۱۳۷۲). این قالب ها، که به مرور شکل گرفته اند، تاثیر به سزایی در رفتار افراد در عرصه های مختاف دارند :
مرتون، ساخت اجتماعی را انتظام اجتماعی[۲۵] و وسایل پذیرفته[۲۶] شده برای دستیابی به اهداف تعبیر می کند. منظور از انتظام اجتماعی(هنجار ها و رسوم)، در واقع، الزامات و محدودیت هایی است که فرد در حین عمل و رفتار خود با آنها مواجهه می شود(توسلی،۲۳۴:۱۳۷۰).
مرتون یادآوری می کند، الزامات و محدودیت ها فقط عوامل بازدارنده نیستند و منافاتی با فردیت فرد نیز ندارند؛ بلکه این الزامات تنها به مثابه راهنماهایی عمل می کنند که مانع از بروز هرج و مرج در جامعه اند و قواعدی را برای طرز رفتار با افراد جامعه ارائه می دهند؛ ضمن اینکه دقیقا نمی گویند فرد باید چگونه رفتار کند و برای بروز سلیقه های فردی هم زمینه کافی را باقی می گذارند(توسلی،۲۳۵:۱۳۷۰).
با توجه به دیدگاه مرتون و مسئله مشارکت سیاسی، می توانیم بگوییم که انتخابات یکی از راهکارهای پذیرفته شده برای دست یافتن به هدف بر قراری ارتباطات و تاثیر گذاری سیاسی میان شهروندان و نخبگان سیاسی است؛ قواعد و قوانین آن مشخص است و راهنمایی برای رفتار سیاسی محسوب می شود. بنابراین، هر شهروند، با رعایت قوانین انتخابات، تنها به انتخاب نامزدهایی می پردازد که صلاحیت آنها تایید شده است بر اساس اطلاعاتی که از مراجع گوناگون به دست می آورد و منطبق با سلیقه و عقیده خود به عبارت دیگر، هدف انتخاب کنندگان و انتخاب شوندگان تاثیر گذاری سیاسی است و راه پذیرفته شده این عمل در جوامع امروزی برگزاری انتخابات است. همچنین، مرتون، در مباحث خود به نکته ای قابل تامل اشاره می کند :
” هر گاه فرد گرایی مفرط قالب می شود وتنها هدف، کسب موفقیت باشد، دگرگونی ظریفی اتفاق خواهد افتاد؛ در این حال، قواعد و مقررات غیر رسمی توانایی خود را برای نظام بخشیدن از دست می دهند، اعتقاد کلی به این قواعد، بی ارزش و بی پایه جلوه می کند. مجازات های نهادی شده که ابزارهای نظم اجتماعی هستند، اثر بخشی خود را از دست می دهند و همه افراد به مهارت و کاردانی شخصی خود باز می گردند و فردیت، جای مشارکت اجتماعی را می گیرد. این همه نتایجی است که بعضی از جامعه شناسان آن را ویرانگر وحدت اجتماعی می نامند(توسلی،۲۳۵:۱۳۷۰).”

 

هدف از مشارکت سیاسی در قالب رفتار انتخاباتی، حفظ و بقا نظام سیاسی است.

 

رفتار انتخاباتی افراد به عنوان یک رفتار سیاسی، متاثر از ساختار اجتماعی(خانواده، طبقه اجتماعی) و سیاسی(فرهنگ سیاسی) جامعه است.

 

کارکرد گرایی

 

جامعه شناسی سیاسی

 

۱

 

 

روابط اجتماعی در این دیدگاه، که به دیدگاه فایده گرا نیز معروف است.
به صورت مبادلاتی دیده می شود مه بین عاملانی است که برای گرفتن منافع از یکدیگر هزینه هایی را متحمل شده اند و نسبت هزینه و سود را محاسبه می کنند.

 

سودی که فرد انتظار دارد از روابط و در مبادله به دست آورد، انگیزه او برای مبادله است. در واقع، انسان از سویی می خواهد منفعتی را به دست آورد و از سوی دیگر می خواهد به دست آوردن این منفعت با کمترین هزینه صورت گیرد.
الگو های ترغیب و سابقه پاداش ها و خسارت ها در تعاملات و تبادلات رفتاری است که مردم را وا می دارد تا آنچه که باید بکنند انجام دهند.

 

مبادله

 

جامعه شناسی سیاسی

 

۲

 

 

برداشت های مردم از منافع خود و کاندیدا، که مدعی متحقق ساختن آنهاست، بر ارزیابی شهروندان از عملکرد گذشته، کاندیدا و عملکردهای شخصی، حزبی، قومی و قبیله ای آنها متکی است.

 

(نان بده، رای بگیر)
مردم کسانی که بیشترین منافع را برای آنان ایجاد کند انتخاب می کنند. رای دهندگان و شهروندان در جدال برای توزیع مناسب قدرت در جست و جوی چهار نوع منفعت اند : منفعت اقتصادی (حفظ و ارتقا قدرت خرید، اشتغال، مسکن، استفاده از فرصتهای موجود در سازمانها و موسسات دولتی، تحرک طبقاتی و ….)، منفعت فرهنگی- اجتماعی (دسترسی آزاد به جریان اطلاعات، آزادی در تولید و مصرف محصولات فرهنگی ) منفعت سیاسی(جست و جوی منافع خود با استفاده از احزاب و گروهها، تجلی خواست خود به شیوه ای دموکراتیک در ساختار قدرت).

 

دیدگاه انتخاب عقلانی

 

اقتصاد سیاسی

 

۳

 

 

هر قدر افراد در زندگی شخصی خود به توان شناختی، اقتصادی و فرهنگی بیشتری دست یابند و همزمان، احساس تاثیر گذاری آنها در عرصه اجتماعی و سیاسی کاهش یابد، میزان بیگانه شدن از مشارکت افزایش می یابد.

 

(مرا ببین و بفهم و رای را بگیر)
رای دادن برای : ۱٫تحقق منافع شخصی و ۲٫ بیان خود است.
بیان خود: میزان تمایل فرد را برای ابراز وجود در عرصه اجتماعی ارائه می کند.
طبق این دیدگاه، اگر رای دادن منجر به هیچ گونه احساس قدرتمندی در تاثیر گذاری بر سرنوشت فردی و اجتماعی، یا احساس اهمیت داشتن نظر شخصی برای نظام سیاسی نشود، بیان خود یا احساس قدرت محقق نمی شود.
به این ترتیب، هر گونه احساس بی قدرتی در عرصه اجتماعی و سیاسی، به عدم تمایل برای مشارکت سیاسی منجر می شود.

 

دیدگاه انتخاب عقلانی اصلاح شده

 

اقتصاد سیاسی

 

۴

 

بقه بندی و BF%، BMI، WHR آن ها اندازه گیریشد. نتایج آزمون تحلیل واریانس یک طرفه نشان داد، بین BF%، BMI، WHR سه گروه در نهاند تفاوت معنی داری وجود داشت در حالی که بین BF%، BMI، WHR سه گروه در کرمان تفاوت معنی داری وجود نداشت. با توجه به داده های حاصل از پژوهش می توان نتیجه گرفت که شرایط آب وهوایی مناطق گرمسیر بر وضعیت بالیدگی و در نتیجه میزان BF%، BMI، WHRدختران نوجوان غیر ورزشکار تأثیر متفاوتی دارد.
در یک تحقیق که واندروال (۲۰۱۲) انجام داد، هدف بررسی ارتباط ما بین اضافه وزن و چاقی نوجوان، شاخص های دریافت حمایت اجتماعی خانواده و همتایان، تعامل استفاده از رفتارهای کنترل وزن ناسالم بود. آزمودنی ها شامل ۴۵۹۸ نوجوان دختر و پسر پایه نهم و دهم بود. یافته های حاصل از رگرسیون نشان داد که پسران و دختران چاق نسبت به همتایان با وزن طبیعی بیش تر تمایل به استفاده از رفتارهای کنترل وزن ناسالم دارند. نتایج نشان داد که نوجوانان ریسک بیش تری در استفاده از رفتارهای کنترل وزن ناسالم دارند و از مداخلات افزایش دانش و حمایت اجتماعی برای دستیابی به وزن طبیعی و حفظ آن استفاده می کنند.
در تحقیقی که گروپر، آرسیوالا، لرد، هوگینز، سیمونز و الریچ (۲۰۱۳) با عنوان ارتباط ما بین مقررات خوردن و شاخص توده بدن، وزن و درصد چربی بدن در دانش آموزان کالج با میانجی گری نقش جنسیت انجام شد، آزمودنی ها شامل ۳۲۸ دانش آموز کالج (۲۱۵ دختر و ۱۱۳ پسر) بود. در زنان بیش تر ارتباط معنی داری ما بین مقررات خوردن و شاخص توده بدنی، وزن و یا درصد چربی بدن نشان داده شد. رابطه منفی معنی داری ما بین شاخص توده بدن و مقررات خودمختار خوردن ، انگیزش درونی و مقررات مشخص خوردن در دختران یافت شد در حالی که هیچ یک از این رابطه ها در پسران یافت نشد.
فصل سوم
روش شناسی تحقیق

 

۳- ۱ مقدمه

 

نقطه شروع هر تحقیقی سوألی است که در ذهن محقق حاصل میشود و سعی میکند تا راهحلی برای سوأل مورد نظر پیداکند. ممکن است سوأل چندان مشکل نباشد و با کمی جستجو در منابع علمی و یا انجام آزمایش ساده و یا رجوع به متخصصین فن، حل شود. اما اگر پاسخ به آسانی یافت نشود و یا نیاز به تفحص بیشتری داشته باشد، اینجاست که کار برای یافتن پاسخ باید منسجمتر و سازمانیافتهتر دنبال شود و مناسبترین طرح تحقیق برای حل مسئله انتخاب گردد. هدف از تحقیق حاضر بررسی رابطه شاخص توده بدنی با توانایی چرخش ذهنی در بین دانش آموزان دختر دبیرستانی است.
در این فصل در ارتباط با روشتحقیق، جامعه آماری و نمونه ، مراحل انجام پژوهش، ابزاراندازهگیری، روشهای آماری تحقیق و توضیحاتی ارائه میشود.

 

۳-۲ روش تحقیق

 

در این پژوهش به بررسی رابطه شاخص توده بدنی با چرخش ذهنی پرداخته شد. با توجه به ماهیت پژوهش، تحقیق حاضر توصیفی از نوع همبستگی بود.

 

۳-۳ جامعه و نمونه آماری

 

در این تحقیق جامعه آماری را کلیه دانشآموزان دختر دوره متوسطه شهر ارومیه که در سال تحصیلی ۹۳-۹۲ تشکیل دادند که از بین آن ها ۲۰۰ نفر به صورت هدفمند۱۰۰ نفر فعال و ۱۰۰ نفر غیرفعال انتخاب شدند.

 

۳-۴ ابزار اندازه گیری

 

ابزارهای مورد استفاده در این تحقیق شامل آزمون چرخش ذهنی، ترازوی دیجیتال، قدسنج،چربی سنج

 

۳-۴-۱آزمون چرخش ذهنی (MRT)[156]

 

این آزمون از اعداد ارائهشده از سوی شفارد و متزلر[۱۵۷] (۱۹۷۸) تشکیل شده است، و در اصل، از نسخه نقشهکشی اتوکد و آزمون چرخشذهنی وندربرگ و کیوس میباشد . شما در ادبیات، آزمون چرخشذهنی را به دو شکل V و K، یکی ۲۰ سؤالی و دیگری ۲۴ سؤالی پیدا میکنید. آزمون چرخش ذهنی (MRT) مورد استفاده در این تحقیق، مجموعهای ۲۴ سؤالی است. هر مسئله شامل یک شکل هدف در سمت چپ و چهار شکل محرک در سمت راست میباشد. دو شکل از چهار شکل محرک، نسخه چرخیده شده شکل هدف میباشد و دو شکل دیگر نمیتواند با شکل هدف یکسان باشد (شکل۳-۱).
شکل۳-۱ .نمونهای از آزمون چرخشذهنی (پترز وهمکارانش،۱۹۹۵)
آزمون شامل یک چکلیست اطلاعات شخصی محققساخته، مقدمه (صفحه اول و دوم) برای آشنایی با آزمون و صفحات سوم تا ششم که آزمون اصلی را دربرمیگرفت، بود. در دو صفحه مقدمه، روش نمرهدهی و طریقه انجام آزمون به همراه چند نمونه مسئله مشابه با آزمون اصلی آورده شدهبود. آزمون اصلی ۲۴ مسئله داشت که به صورت دو آزمون ۱۲ مسئلهای گرفته شد. مدت زمان برای حل هر آزمون ۴ دقیقه با زمان استراحت ۲ دقیقه بین دو آزمون بود.دو روش برای نمرهگذاری در ادبیات وجود دارد. اولین روش این است که برای هر پاسخ صحیح یک نمره ثبت شود و به ازای هر پاسخ نادرست یک نمره کسر شود. در این صورت حداکثر امتیاز ۴۸ نمره میباشد. یک توصیف مناسب از عملکرد چرخشذهنی و فرایندهای آن را میتوان درکار وویر (وویر و بریدن، ۱۹۹۵) پیدا کرد ، و اطلاعات ویژه برای آزمون V و K تجدید نظر شده، که در اینجا شرح داده شده است، را میتوان در کار پترز، چیشولم و لینگ[۱۵۸] (۱۹۹۵)، یافت.
اینکه آیا آزمون به فرد خاص داده میشود یا به گروه، و روشی که در آن آزمونگر به معرفی آزمون میپردازد بسیار مهم است. در حالت ایده آل، معرفی اولیه به صورت جدی و نسبتاً شخصی انجام میشود، به طوری که افراد در موقعیت آزمونی جدی قرار میگیرند. در این زمان، و بهویژه هنگامیکه آزمون برای یک جمعیت ناآشنا با این نوع آزمون اجرا میشود، میتواند برای جلوگیری از هرگونه تهدیدی مؤثر باشد.
برخی از روشهای اجرایی میتواند نت
ایج غیرمنتظرهای داشته باشد. به عنوان مثال، طراحان آزمون دریافتند آزمون گروهی منجر به عملکرد بهتری نسبت به آزمون انفرادی میشود، چون تا اندازه ای حس رقابتجویی عادلانه در گروههای آزمایشی وجود دارد. البته هنگامیکه گروههای متفاوت با فرایند مشابهی آزمون شوند، مشکلی نیست، اما هنگامیکه فرایندهای متفاوتی استفاده شود، مقایسه بین گروهها بسیار دشوار میشود.
نکته اینکه آزمون چرخشذهنی مورد استفاده، شامل سه نسخه A، B و C‌ است که کاملترین و جامعترین نسخه آن، یعنی نسخه A، نسخهای است که از آن استفاده شد. تفاوت این سه نسخه میزان چرخش اشکال و درجه دشواری آن است که همانطور که اشاره شد این نسخه نسبت به دو نسخه دیگر ارجحتر است.
با توجه به این توضیحات فوق، آزمون به صورت گروهی اجرا شد و نمونهها توجیح شده و همه به صورت هماهنگ آزمون را انجام دادند، بدینصورتکه جزوه آزمون به پشت کنار صندلیها گذاشته شده بود. آزمونگر از آنها خواست تا جزوه را برداشته و تنها صفحه اول یعنی صفحه چک لیست اطلاعاتشخصی را بادقت و صراحت تکمیل نمایند. تا زمانی که تمامی نمونهها صفحه را تکمیل نکرده بودند، به صفحه بعدی نمیرفتند. بعد از بررسی و اطمینان از اینکه تمامی نمونهها اطلاعاتشخصی خود را واردکردند نوبت به صفحه بعدی که مقدمهای برای آشنایی با آزمون بود میرسید. وقت کافی برای مطالعه و توضیحات کافی و مناسب به شرکتکنندگان داده شد و باز هم پس از اطمینان از اینکه نمونهها از این صفحه مشکلی ندارند به صفحه دوم آزمون با سه مسئله مشابه با آزمون رفتند. برای حل این سه مسئله، ۵ دقیقه زمان داده شد که نهایتاً جوابهای درست نیز به شرکتکنندگان گفته شد و آنها به بررسی دلیل اشتباهات خود در انتخاب گزینهها پرداختند. صفحه بعدی شامل آزموناصلی بود که باید انجام میگرفت. به سؤالات و اشکالات شرکتکنندگان رسیدگی شد و آنها نسبت به زمان آزمون، تعداد سؤالات و صفحات که ۴دقیقه برای ۱۲ مسئله در هر دو آزمون بود، توجیح شدند و گفته شد که در طول آزمون اصلی، جای هیچ سؤال و پرسشی نیست و تمامی شرکتکنندگان برای آزمون اصلی اعلام آمادگی کردند. جزوهها بسته و به پشت کنار صندلی قرار گرفت. با گفتن کلمه “شروع” آزمودنیها جزوه را برداشته و به مدت ۴ دقیقه به حل مسئلههای دو صفحهی سه و چهار برای آزمون اول که شامل ۱۲ مسئله بود، پرداختند. پس از اتمام زمان، مجدداً جزوهها به پشت کنار صندلی گذاشته شد. دو دقیقه استراحت و بعد از آن دوباره ۴ دقیقه زمان برای صفحات پنج و شش (آزمون دوم) که شامل ۱۲ مسئله بود، در نظر گرفته شد و با گفتن کلمهی “پایان”، شرکتکنندگان جزوه را بسته و کنار صندلی قراردادند. در یک تحقیق مقدماتی، این آزمون روی گروهی از دانشجویان دانشکده ادبیات به غیر از نمونه تحقیق اصلی انجام و پایایی آزمون با استفاده از روش آزمون مجدد ۷۸٪ محاسبه شد.
چند نکته:
شرایط گفته شده برای هر دو گروه ها یکسان بود.همانطور که گفته شد آزمون چرخشذهنی شامل دو آزمون ۱۲ مسئلهای است. هنگامیکه آزمون اول به پایان میرسید شرکتکنندگان دیگر حق برگشت به آزمون اول را نداشتند و تنها می توانستند به ۱۲ مسئله موجود در آزمون دوم بپردازند، حتی اگر برای پاسخگویی به آنها زمان لازم را در اختیارداشتند.
شرکتکنندگان توجیح شده بودند که با گفتن کلمه پایان حتی اگر در حال حل یک مسئله هستند، جزوه را بسته و از ادامه کار صرف نظر نمایند.
تذکر:آزمونهای چرخشذهنی به دوصورت کلی ارائه شدهاند. همانطور که اشاره شد، اولین آزمون ساخته شده توسط شفارد و متزلر (۱۹۷۱)، به صورت دوبعدی و از اعداد تشکیل شده بود. یعنی یکسری اعداد در جهتها و با زوایای مختلف از هم چرخیدهشدهاند که شرکتکنندگان باید یکسانی یا تفاوت بین آنها را بیابند. در آزمونهای دوبعدی بیشتر از اعداد، حروفانگلیسی، اشکال جذاب برای کودکان (مثل آدمک و اشکال حیوانات) استفاده میشود. نوع دیگر آزمونهای چرخشذهنی، آزمونهای سهبعدی است که به مانند آنچه در این پژوهش مورد استفادهقرارگرفت، از اشکال مکعبی سهبعدی در جهتها و زوایای مختلف استفاده میگردد (برای مشاهده نمونههایی از این آزمونها و اشکال، به پیوست ب و ج نگاه کنید).

 

۳-۴-۲ اندازه گیری شاخص توده بدنی

 

اﻧﺪازهﮔﻴﺮی وزن ﺑﺎ ﻟﺒﺎس ﺳﺒﻚ، ﺑﺪون ﻛﻔﺶ و ﺑﺎ ﺗﺮازوی ﭘﺰﺷﻜﻲ ﻣﺪل SOEHNLE و دقت ۱۰۰ ﮔﺮم اﻧﺠﺎم ﺷﺪ. ﻗﺪ دانش آﻣﻮزان ﺑﺪون ﻛﻔﺶ، در ﺣﺎﻟﻲﻛﻪ ﭘﺎﻫﺎ ﺑﻪ ﻫﻢ ﭼﺴﺒﻴﺪه ﺑﺎﺳﻦ و ﺷﺎﻧﻪﻫﺎ و ﭘﺲ ﺳﺮ در ﺗﻤﺎس ﺑﺎ ﻧﻤﺎﻳﻪی ﺑﻮد، ﻗﺪﺳﻨﺞ اﻧﺪازهﮔﻴﺮی ﺷﺪ .ﺑﺮای ﻫﺮ داﻧﺶآﻣﻮز شاخصتوده ﺑﺪنی به ﺻﻮرت ﻧﺴﺒﺖ وزن ﺑﺮﺣﺴﺐ ﻛﻴﻠﻮﮔﺮم ﺑﻪ ﻣﺠﺬور ﻗﺪ ﺑﺮﺣﺴﺐ ﻣﺘﺮ ﻣﺤﺎﺳﺒﻪ ﺷﺪ. ﺑـﺮ ﻃﺒـﻖ آﻣﺎرﻫـﺎی ﺑـﻴﻦ اﻟﻤﻠﻠـﻲ ﭼﻬـﺎر ﻃﺒﻘﻪ ﺑﺮای وزن در ﻧﻈﺮ ﮔﺮﻓﺘﻪ ﺷﺪ ﺑﻪ اﻳن ﺗﺮتیبﻛﻪ ﻛﻤﺘﺮ از۱۸٫۵ در گروه لاغر یا کموزن، بین ۱۸٫۵تا۲۴٫۹ در گروه وزن نرمال، بین ۲۴٫۹تا ۲۹ در گروه دارای اضافه وزن و بالاتر از ۳۰در گروه چاق طبقه بندی شدند.

گریسمن و همکاران،۲۰۱۲

 

مشتری‌گرایی تأثیر مثبتی بر روی عملکرد دارد و نوآوری نیز تعدیل گر مثبتی در رابطه بین این دو است.

 

 

سینگ و کوشی،۲۰۱۱

 

مشتری‌گرایی اثر مثبتی بر ایجاد ارزش و توسعه ارتباطات دارد ولی فروش محوری با ایجاد ارزش رابطه معنی‌داری ندارد ولی با توسعه ارتباطات رابطه مثبتی دارد.

 

 

والتر و همکاران، ۲۰۰۱

 

کنش مستقیم و غیرمستقیم ارتباطات مشتری تأثیر مثبتی بر ارزش دریافتی عرضه‌کنندگان دارد.

 

 

یولقا و اقرت ۲۰۰۲

 

ارزش دریافتی بر روی نیات خرید از طریق رضایت مشتریان تأثیر می‌گذارد.

 

 

رابطه رهبری تحول‌گرا مدیران و ارزش ارائه‌شده

 

کامرون و همکاران، ۲۰۰۶

 

رهبری تحول‌گرا موجب افزایش عملکرد و در نتیجه ایجاد ارزش می‌شود.

 

منبع: یافته‌های تحقیق
۲-۴- جمع‌بندی فصل دوم
در این فصل مبانی نظری موضوع تحقیق بررسی شد و چگونگی ارتباط بین متغیرها و دلیل منطقی این ارتباط بیان شد تا راهنمای کاری برای موضوع باشد. همچنین برخی تحقیقات قبلی که مرتبط با موضوع بوده است آورده شد تا پیشینه تحقیق شکل گیرد، تحقیقاتی که در گذشته انجام‌شده نشان می‌دهد که رهبری تحول‌گرا با ایجاد جوی مثبت در سازمان موجب افزایش عملکرد سازمان می‌شود. وجود رهبر تحول‌گرا زمینه را برای خلاقیت و نوآوری کارکنان فراهم می‌کند و قابلیت‌های بازاریابی با ارائه ارزش برتر برای مشتریان موجب رضایت مشتریان می‌شود. همچنین اکثر تحقیقاتی که در گذشته انجام شده است نشان‌دهنده ارتباط مثبت بین نوآوری و ایجاد ارزش است که از این طریق موجب رضایت مشتری و در نتیجه باعث عملکرد بهتر شرکت می‌شود.
فصل سوم
روش شناسی تحقیق
۳-۱- مقدمه
بررسی و تحلیل نقادانه شیوههای عام تئوری با هر یک از فنون ویژه علمی، وظیفه شاخهای از فلسفه علم است که روش‌شناسی[۸۱] خوانده میشود. در این فصل ابتدا جامعه تحقیق توصیف می‌شود و روش نمونه‌گیری نیز مشخص می‌شود ابزار و روش گردآوری داده‌ها معرفی می‌شوند پس از آن مدل تحقیق و فرضیه‌ها و همچنین تعریف عملیاتی متغیرها آورده می‌شود. روایی و پایایی به منظور اطمینان از روا بودن به‌کارگیری ابزار مورد نظر و پایا بودن آن بررسی می‌شود. سپس به روش تجزیه و تحلیل دادهها و آزمون فرضیههای آماری پرداخته می‌شود.
۳-۲- نوع تحقیق
این تحقیق از نوع تجربی در حوزه تحقیقات توصیفی می‌باشد چون روابط بین متغیرها را در جامعه بررسی و توصیف می‌کند. از سوی دیگر، این تحقیق از لحاظ نوع هدف، تحقیق کاربردی می‌باشد.
۳-۳- جامعه آماری و روش نمونهگیری
به دلیل اینکه محصولات شرکت‌های خدماتی در معرض تقلید قرار دارند و محصولات آن‌ها سریعاً به وسیله رقبا تقلید می‌شوند باید شرکت‌های خدماتی به طور مداوم در محصولات خود نوآوری کنند و از این طریق ارزش برای مشتریان ایجاد کنند به همین دلیل ما جامعه خود را یکی از شرکت‌های خدماتی یعنی شرکت بیمه انتخاب کردیم.
جامعه آماری تحقیق حاضر را مدیران و کارکنان و مشتریان نمایندگی‌های شرکت سهامی بیمه ایران‌ در شهر تبریز تشکیل می‌دهند. بیمه ایران درتاریخ ۱۵/۰۸/۱۳۱۴ به عنوان نخستین شرکت بیمه ایرانی و دولتی تأسیس شد و به عنوان بنیانگذار صنعت بیمه آغاز به کارکردآغاز فعالیت بیمه ایران را به تعبیری می توان ملی شدن صنعت بیمه تلقی کرد. تعداد نمایندگی‌های موجود در شهر تبریز ۳۶۷ نمایندگی می باشد، انتخاب نمونه برای نمایندگی‌ها با استفاده از فرمول کوکران ۱۸۸ نمایندگی بدست آمد که با استفاده از روش نمونه‌گیری تصادفی گزینش خواهند شد. همچنین نمونه آماری شعب به تعداد همه مدیران شعب (۹ نفر) انتخاب شد.
n= = 94/187 =
(۳-۱)
که در این فرمول:
N: حجم جامعه n: حجم نمونه

 

نوآوری × رهبری تحول‌گرای مدیران

 

۱۰۰/۰

 

۰۵۱/۰

 

۰۴۳/۰

 

 

ارزش ارائه شده

 

–

 

۵۱۰/۰

 

۴۲۹/۰

 

 

قابلیت بازاریابی کارکنان × ارزش ارائه شده

 

–

 

۱۱۳/۰

 

۰۹۵/۰

 

 

ارزش دریافتی مشتری

 

–

 

–

 

۸۴۱/۰

 

منبع: یافته‌های تحقیق
۴-۵-۲-۳- شاخص‌های برازش
مدل تدوین‌شده توسط محقق بر مبنای چارچوب نظری و پیشینه تئوریک آن تا چه اندازه با واقعیت انطباق دارد؟ سؤالی است که هر پژوهشگری در مدل‌سازی معادلات ساختاری با آن مواجه است. معیارهای علمی مورد قبول برای پذیرش یا رد مدل نظری تدوین‌شده با استفاده از داده‌های گردآوری‌شده، خود بحثی اصلی در شاخص‌های برازش مدل را تشکیل می‌دهد. برازش مدل تعیین‌کننده درجه‌ای است که داده‌های واریانس-کواریانس نمونه‌ای مدل معادلات ساختاری را حمایت می‌کند. از آنجایی که موضوع برازش مدل مفهومی و شاخص‌هایی که به بهترین نحو توانایی تفسیر بهتر برازش مدل را داشته باشند بسیار متنوع و پیچیده شده است، از این رو بسیاری از محققان با نوعی سردرگمی مواجه گردیده‌اند. در زیر مهم‌ترین شاخص‌های برازش و مقدار این شاخص‌ها برای مدل پژوهش حاضر آورده می‌شود.
۴-۵-۲-۳-۱- شاخص‌های برازش مطلق
شاخص‌های اندازه‌گیری مطلق از اساسی‌ترین و اصلی‌ترین معیارها برای صحت و سقم برازش داده‌ها براساس مدل یا فرضیات پیشنهادشده می‌باشند. شاخص برازش مطلق تعیین می‌کند چگونه یک مدل پایه‌ای با داده‌های نمونه مربوطه به خوبی برازش دارد.
شاخص (χ۲): شاخص کای اسکوئر برای ارزیابی برازش کلی مدل و تعیین میزان شدت اختلاف بین ماتریس‌های کواریانس برآورد شده و مشاهده‌شده تعریف می‌شود. مقدار این شاخص برای مدل‌هایی که برازش مطلوبی دارند کمتر از ۰۵/۰ خواهد بود و برای نمونه‌های بزرگ غالباً مدل را رد می‌کند. یکی از شاخص‌هایی که تأثیر مقدار حجم نمونه را در شاخص کای اسکوئر به حداقل می‌رساند، شاخص کای اسکوئر به درجه آزادی است. اگر مقدار این شاخص کمتر از ۵ باشد مدل از برازش نسبتاً خوبی برخوردار است و در صورتی که مقدار این شاخص کمتر از ۳ باشد برازش مدل کاملاً مطلوب خواهد بود.
شاخص نیکویی برازش([۸۷]GFI): این اندازه تحت تأثیر حجم نمونه است و می‌تواند برای مدل‌هایی که به گونه ضعیفی فرمول‌بندی شده‌اند، بزرگ باشد. کمیت این شاخص از صفر تا یک متغیر است. اندازه یک، نشانه کامل برازندگی کامل داده‌ها با الگو و صفر نشانگر عدم برازندگی است. هر چقدر این مقدار به یک نزدیک تر باشد نیکویی برازش الگو بیشتر است.
شاخص تعدیل‌شده نیکویی برازش([۸۸]AGFI): با توجه به اینکه شاخص GFI تحت تأثیر حجم نمونه و درجات آزادی، معیار GFI را تعدیل می‌کند. این شاخص نیز می‌تواند از صفر تا یک متغیر باشد و مقادیر نزدیک به یک نشان‌دهنده نیکویی برازش الگو می‌باشد.
شاخص([۸۹]RMSEA): ریشه میانگین مجذورات تقریب می‌باشد. این معیار به عنوان اندازه تفاوت برای هر درجه آزادی تعریف شده است. مقدار آن که به واقع همان آزمون انحراف هر درجه آزادی است، برای مدل‌هایی که برازندگی خوبی داشته باشد، کمتر RMSEA از ۰٫۰۵ است. مقادیر بالاتر از آن تا ۰٫۰۸ نشان‌دهنده خطای معقولی برای تقریب در جامعه است. مدل‌هایی که در آن‌ها مقدار RMSEA 0.1 یا بیشتر باشد برازش ضعیفی دارد.
شاخص ([۹۰]SRMR): این شاخص معیاری است برای اندازه‌گیری متوسط باقیمانده‌ها و تنها در ارتباط با واریانس ها و کوواریانس ها قابل‌تغییر است. در مدلی که نیکویی برازش خوبی دارد، این باقیمانده‌ها بسیار کوچک هستند. دامنه RMR براساس وزن هر متغیر مشاهده‌پذیر محاسبه‌شده و چنانچه پرسشنامه‌ای حاوی گویه هایی با طیف‌های گوناگونی باشد این شاخص اعتبار خود را از دست می‌دهد. شاخص SRMR این مشکل را بر طرف می‌کند. برای مدل هایی با برازش خوب مقدار این شاخص زیر ۰۵/۰ است، هر چند مقادیر زیر ۰۸/۰ نیز مورد پذیرش می‌باشد.
۴-۵-۲-۳-۲- شاخص‌های برازش مقایسه‌ای
شاخص‌های برازش مقایسه‌ای، شاخص برازش مطلق مدل مورد نظر را با شاخص مطلق مدل پایه‌ای مقایسه می‌کند. در واقع این شاخص‌ها مقادیر کای اسکوئر را با مدل پایه‌ای مقایسه می‌نمایند و به دنبال مقایسه بین یک مدل خاص با سایر مدل‌های ممکن می‌پردازد.
شاخص ([۹۱]CFI): امروزه یکی از مهم‌ترین و پرکاربردترین شاخص‌های تفسیری پیرامون تأیید برازش خوب یا ضعیف مدل تجربی است. این شاخص برازش مدل موجود را با مدل مستقل مقایسه می‌کند. دامنه پذیرش این شاخص بین ۹/۰ تا ۱ بوده و چنانچه مقدار آن از ۹۵/۰ بیشتر باشد، مدل از برازش خیلی خوبی برخوردار است.

 

… کسى است که تقوا داشته باشد، نه ثروت و مال و قدرت و همه مدیران وکارگزاران و رهبران و روحانیون نظام و حکومت عدل موظفند که با فقرا و مستمندان و پابرهنه‏ها بیشتر حشر، نشر، جلسه، مراوده، معارفه و رفاقت داشته باشند تا متمکنین و مرفهین، و در کنار مستمندان و پابرهنه‏ها بودن و خود را در عرض آنان دانستن و قرار دادن، افتخار بزرگى است که نصیب اولیا شده و عملاً به شبهات و القائات خاتمه مى‏دهد. (صحیفه نور، ج‏۲۰ : ۳۱۱ )
۴-۲-۲- حسن سابقه و اصالت خانوادگی
در خصوص بررسی سوابق افراد برای انتصاب، حضرت امام خمینی (ره) می فرمایند: «باید شما اشخاصی که همکار می خواهید قرار بدهید، برای خودتان شناخته باشید از سابق، که اینها وضعشان، وضع خانواده شان، مسیرشان در دانشگاه اگر بودند چطور بودند، در سایر نقاط اگر چنانچه کار کردند چه جور کار کردند، همه اینها را در نظر بگیرید و افراد را برای کمک و دخالت در این امر بزرگ انتخاب کنید». (انتصاب از دیدگاه ارزشی اسلام، ۱۳۶۴: ۷۸)
۴-۲-۳- شجاعت در حل مسائل
و امروز کشور و نظام و مدیریت آن همچون گذشته نیاز به شجاعت در حل مسائل و چه بسا وسوسه‏ها، ما را از رسیدن به اهداف بزرگترى که در پیش رو و در نظر داریم محروم کند. (صحیفه نور، ج ‏۲۱: ۵۰)
۴-۲-۴- علم، تعهد و اعتقاد به جمهوری اسلامی
حضرت امام خمینی (ره) در تاریخ ۱۲/۰۴/۵۸ در این خصوص می فرماید: «افرادی انتخاب کنید که عالم باشند، متعهد به اسلام باشند و اعتقاد به جمهوری اسلامی داشته باشند». (انتصاب از دیدگاه ارزشی اسلام، نشریه شماره ۱۰ ، ۱۳۶۴)
۴-۲-۵- آمادگی همیشگی و عدم غفلت
نیروهاى نظامى ما هرگز نباید از کید و مکر دشمنان غافل بمانند. در هر شرایطى باید بنیه دفاعى کشور در بهترین وضعیت باشد. (صحیفه نور، ج ‏۲۱: ۷۴).
۴-۲-۶- برخورد جدی با هرگونه تخلف
بار دیگر پشتیبانى خود را از سپاه پاسداران اعلام مى‏نمایم و به آنان و فرماندهان آنان گوشزد مى‏نمایم که کوچکترین تخلف موجب تعقیب است و اگر خداى ناکرده کارى کنید که موجب اخلال در نظم سپاه شود، بلافاصله اخراج مى‏گردید و تمام آنچه را که درباره ارتش گفتم درباره آنان به اجرا در مى‏آید. فرزندان انقلابى‏ام! مواظب باشید. (صحیفه نور، ج ‏۱۲: ۲۰۲).
۴-۲-۷- حفظ انسجام و نظم
حضرت امیر- علیه السلام- رئیس کل قوا بودند، ولى نسبت به سایر افراد ارتش اسلام هم عطوفت داشتند. هرگز در سپاه اسلام تحمیل نیست. یعنى درست یک عده برادر هستند که در کنار هم براى خدا مى‏جنگند، که یکى فرمانده و دیگرى فرمانبردار است، و تخلف از دستور فرمانده جایز نیست. باید نظم کاملاً رعایت شود. باید فرماندهان به سربازان بفهمانند که همه با هم برادریم، و همه با هم مى‏خواهیم کارى را انجام دهیم. ولى ارتش هم باید از فرمانده کل قوایش، که آقاى بنى صدر است اطاعت کند. خلاصه امروز که ما از طرف قدرت ها در خطر هستیم، البته به نظر من بعید به نظر مى‏رسد، باید منسجم باشیم. زیرا اگر انسجام به وجود آید، هیچ قدرتى نمى‏تواند به شما زور بگوید، و پیروزى از آن شماست. امروز ارتش پشتیبان بسیار قوى دارد و آن ملت است. ملت با ارتش است و ملت با ارتش عزیز همراه است. امید است که دولت و ملت و ارتش و گروه هاى متعهد با هم منسجم و یکدست شوند، تا نیرویى به دست آید که هیچ کس نتواند در مقابل آن بایستد. من از ارتش و سپاه پاسداران و ژاندارمرى و سایر نیروهایى که براى اسلام زحمت کشیده‏اند، خصوصاً در کردستان فعالیت کردند تا کفار را شکست دهند، تشکر مى‏کنم. و به خانواده‏هاى شهداى بزرگ خود تسلیت مى‏گویم. و از خداوند مى‏خواهم که به شما و سایرین قدرت عنایت کند. شما الان سرباز اسلام هستید. (صحیفه نور، ج ‏۱۲: ۲۹۴).
۴-۲-۸- اطاعت از فرماندهان
اطاعت از مافوق در جمهورى اسلامى و در لشکر اسلام، حکم اسلام است، حکم خداست. اطاعت از فرماندهان، که به یک تعبیر «اولى الامر» هستند، این در قرآن واجب شمرده مى‏شود و واجب است این جوانهاى دل پاک و صاف ما گول نخورند از شیاطینى که مى‏آیند با آنها صحبت مى‏کنند. هر که با شما صحبت کرد راجع به بى‏نظمى و بى اطاعتى، دنبالش نروید، ببینید این کى است و از کجا آمده و الهام از کجا مى‏گیرد. (صحیفه نور، ج ‏۱۲: ۴۰۸).
لازم است از فرماندهان خود اطاعت کنید که عدم مراعات انضباط سربازى و پاسدارى موجب تضعیف قواى مسلح است؛ و کسانى که شما را به این نحو اعمال دعوت مى‏کنند درصدد تضعیف شما هستند و اگر آگاهانه عمل کنند، از دشمنان انقلاب و اسلام هستند و لازم است آنان را معرفى نمایید تا قاطعانه با آنان برخورد شود (صحیفه نور، ج ‏۱۲: ۴۴۱).
از ثمرات انضباط، اطاعت از فرماندهان است. باید تمام افراد نیروهاى مسلح از فرماندهان خود اطاعت کنند، که بحمداللّه مى‏کنند. سرپیچى از اطاعت فرمانده، چه در قواى نظامى و انتظامى و چه در سپاه پاسداران و چه بسیج و نیروهاى مردمى، مسئولیت دارد و موجب تعقیب است. (صحیفه نور، ج ‏۱۳: ۵۴۱).
۴-۲-۹- دلجویی از زیردستان
همان‏طور که اطاعت از فرماندهان لازم است و تخلف از آن جرم، فرماندهان نیز لازم است با سربازان و افراد به اصطلاح زیردست خود به شیوه‏اى اسلامى- انسانى رفتار نمایند، و آنان را با عواطف خود دلگرم نمایند و با اعمال پسن

 

در این قسمت عواملی که طبق پژوهش‌های پیشین از فاکتورهای مؤثر بر نگرش مخاطبان به تبلیغات موبایل و واکنش نسبت به آن محسوب می‌شوند، تشریح می‌شود.

 

۲-۸-۱- محتوای پیام

 

محتوا از اهمیت بالایی در تبلیغات پیامکی برخوردار است. یک شرکت انگلیسی تلفن همراه با بررسی ۶ نوع متفاوت از تبلیغات پیامکی شامل معرفی نام تجاری[۷]، پیشنهادات ویژه، تبلیغات مقطعی رسانه‌ای، درخواست، مسابقات و نظر سنجی ها به نتایج جالب توجهی رسیده‌اند. اینکه تبلیغاتی موفق است که کوتاه و مختصر (۲۸%)، سرگرم کننده (۲۶%)، متناسب با گروه هدف (۲۰%)، جذاب (۱۳%) و اطلاع رسان در مورد قیمت‌ها و شرایط (۱۲%) باشد (Dickinger & Haghirian 2004).
دو عامل میزان اطلاع دهندگی و میزان سرگرم‌کنندگی پیام از مشخصه‌های اصلی محتوای پیام هستند که طی تحقیق (Coursaris et al. 2010) این نتیجه به دست آمد که طول پیام با میزان اطلاع دهندگی رابطۀ مستقیم و با میزان سرگرم‌کنندگی رابطۀ عکس دارد.
همچنین طبق زنجیرۀ ارزشی که لپانیمی و همکارانش (Leppaniemi et al. 2004) طی مطالعه‌ای بر روی عوامل موفقیت تبلیغات تلفن همراه ارائه کرده‌اند، عامل محتوا به عنوان اولین عامل کلیدی در تبلیغات پیامکی می‌باشد. از نظر محقق حساسیت، شخصی سازی و موقعیت شناسی از عوامل تشکیل دهندۀ موفقیت محتوا هستند.

 

۲-۸-۲- زمان ارسال پیام

 

زمان ارسال پیامک باید به گونه‌ای باشد که بیشترین تأثیرگذاری را داشته باشد. مثلاً ارسال پیامک برای گروه هدف دانش آموزان در ساعات عدم حضور در مدرسه یا تبلیغ خرید یک آلبوم موسیقی بلا فاصله پس از پخش شدن از رادیو می‌تواند اهمیت تأثیر زمان در تبلیغات را مشخص کند (Dickinger & Haghirian 2004). همچنین کارول و همکاران (Carroll et al. 2005) بر این باورند که زمان ارسال پیام نیز مانند محتوا باید طبق درخواست فرد و قابل تعیین توسط وی باشد. در تحقیق دیگری تحت عنوان اینکه مشتری ها چگونه به تبلیغات موبایل واکنش نشان می‌دهند (Heinonen & Strandvik 2006)، نویسنده واکنش مشتری نسبت به تبلیغات را تابعی از دو عامل ارتباط محتوا و میزان پذیرش رسانه معرفی می‌کند و فاکتور زمان را در میزان پذیرش رسانۀ موبایل مؤثر می‌داند.
در (اکبریان و کاوه ۱۳۸۹) بیان شده است که میزان پاسخگویی به تبلیغات موبایل در بازۀ زمانی عصر بیشتر از صبح است. همچنین (داوری نژاد و پیروی ۱۳۸۸) ساعت ۶ تا ۷ بعد از ظهر را زمان مناسب تری برای ارسال تبلیغاتی پیامکی ذکر کرده است.

 

۲-۸-۴- امکان شخصی سازی پیام ها

 

طبق گزارشی از نوکیا در (Leppaniemi & Karjaluoto 2005)، شخصی سازی پیام ها به معنای امکان فیلتر کردن پیام‌های دریافتی توسط کاربر طبق علائق وی، و از عوامل پذیرش تبلیغات موبایل است. در مقاله اخیر بیان شده است که وجود پروفایل برای کاربران، به منظور ایجاد رابطۀ یک به یک و امکان شخصی کردن پیام ها برای هر مشتری، به اندازۀ آگاهی از مکان و زمان کاربر، در افزایش تمایل کاربر به استفاده از تبلیغات موبایل مؤثر است. همچنین یکی از ویژگی‌های تبلیغات ناخواسته مرتبط نبودن محتوای پیام با علائق فرد ذکر شده است. به علاوه طبق گزارشی از انجمن بازاریابی از طریق موبایل MMA[8] در (Leppaniemi & Karjaluoto 2005)، شخصی سازی محتوا از محرک‌های اصلی مؤثر روی پیشرفت تبلیغات موبایل ذکر شده است.
در (Dickinger & Parissa Haghirian 2004) شخصی سازی پیام به معنای هدف گذاری پیامک‌ها بر اساس اطلاعاتی که به مرور زمان از هر کاربر جمع آوری می‌شود، ذکر شده است.
کارول و همکاران نیز در مقالۀ خود (Carroll et al. 2005) بیان کرده‌اند که طی تحقیقی که در میان کاربران کشور نیوزیلند انجام شده، تقریباً تمام کاربران شخصی سازی محتوا را یکی از مهم‌ترین عوامل موفقیت شرکت‌های تبلیغاتی دانسته‌اند. که شامل تطابق پیام ارسالی با فناوری تلفن همراه کاربر، زمان ارسال پیام، علایق کاربر و تعداد پیام‌های ارسالی مطابق با درخواست هر فرد می‌باشد.
لپانیمی نیز در (Leppaniemi & Karjaluoto 2005) ضمن ارائۀ مدلی مفهومی برای تمایل مشتری نسبت به تبلیغات موبایل، یکی از عوامل مؤثر بر تمایل مشتری را شخصی سازی محتوا می‌داند.

 

۲-۸-۵- کنترل توسط کاربر

 

کنترل بر روی پیام ها به این معنی است که کاربر باید امکان خروج از سیستم تبلیغات را در هر زمان دلخواه داشته باشد. ضمن اینکه خود بتواند تعیین کند چه نوع پیام‌هایی با چه موضوعاتی را دریافت کند (Leppaniemi & Karjaluoto 2005). کنترل بر پیام‌های ارسالی موجب رضایت‌مندی مشتری و به تبع آن موجب

 

منبع فایل کامل این پایان نامه این سایت pipaf.ir است

ایجاد دید مناسبی نسبت به تبلیغات پیامکی در مخاطب می‌شود (Dickinger & Haghirian 2004).

 

۲-۸-۶- داشتن اجازه از کاربر

 

از آنجایی که رسانۀ موبایل ابزاری است که افراد غالباً برای ارتباطات فردی و خصوصی از آن استفاده می‌کنند، انتظار دارند پیامی که دریافت می‌کنند شخصی باشد. این عامل باعث می‌شود در صورتی که پیام تبلیغاتی بدون اطلاع قبلی و بدون اجازه برای کاربران ارسال شود، نارضایتی ایجاد شده نسبت به سایر رسانه‌ها مانند پست الکترونیک بالاتر باشد (Anon 2006) و این امر موجب تأثیر معکوس تبلیغ خواهد شد. به همین دلیل در ارسال تبلیغات موبایل حتماً باید اجازه قبلی از کاربر لحاظ شود. طبق نظر (Tsang et al. 2004) داشتن اجازه از طرف مشتری برای ارسال پیام تبلیغاتی، تأثیر مستقیم بر روی گرایش مشتری به استفاده از این نوع تبلیغات دارد. و از آنجایی که گرایش مشتری، رفتار وی را شکل می‌دهد، تبلیغات از طریق موبایل بدون در نظر گرفتن اجازه از وی ایدۀ مناسبی نیست. از نظر کاربران مصاحبه شده در تحقیق (Carroll et al. 2005) توجه به این نکته مهم‌ترین عامل موفقیت شرکت‌های تبلیغاتی می‌باشد. مصاحبه شوندگان معتقد بوده‌اند که اجازه ارسال پیامک و عدم ارسال آن در هر مرحله از تبلیغ می‌بایست در اختیار کاربر باشد. همچنین تحقیق دیگری (Smutkupt et al. 2010) نشان داده است داشتن مجوز ارسال پیام یک عامل بسیار با نفوذ در نگرش نسبت به نام تجاری مورد تبلیغ و تصمیم به خرید می‌باشد.

 

۲-۸-۷- حفظ حریم خصوصی

 

حریم شخصی افراد همواره امری حساس در تبلیغات بوده است. در نتیجه تبادل هرگونه پیامی که حاوی اطلاعات شخصی افراد باشد باید به نحوی صورت پذیرد که موجب آزردگی مشتری نشود (Haghirian & Madlberger 2005). طبق این مطالعه ورود به حریم شخصی افراد با گرایش مثبت مشتری نسبت به تبلیغات موبایل و ارزش تبلیغات از دیدگاه مشتری نسبت عکس دارد. برای اینکه حریم خصوصی افراد زیر پا گذاشته نشود، باید دقت کرد که تبلیغات به هرزنامه[۹] تبدیل نشوند. لپانیمی در مقاله‌اش (Leppaniemi et al. 2004) ذکر می‌کند ایجاد پایگاه داده از اطلاعات مشتریان باید با اجازۀ خود آن‌ها بوده و اطلاعات آن‌ها محرمانه حفظ شود. همچنین در مقالۀ دیگرش (Leppaniemi & Karjaluoto 2005) به نقل از انجمن بازاریابی از طریق موبایل عوامل مؤثر بر حفظ حریم خصوصی افراد را شامل امکان خروج مشتری از سیستم، اجازه از کاربر، امکان ایجاد محدودیت بر روی پیام‌های دریافتی و محرمانه ماندن اطلاعات مشتری می‌داند.

 

۲-۸-۸- تعامل دوطرفه

 

تعامل دو طرفه به این معنی است که مشتری نیز امکان ارتباط با سیستم تبلیغاتی را داشته باشد. طبق گزارش انجمن بازاریابی موبایل که در (Leppaniemi & Karjaluoto 2005) آمده است، امکان تعامل دوطرفه از محرک‌های اصلی مؤثر روی پیشرفت تبلیغات موبایل برشمرده شده است. عناصر تعاملی در تبلیغات برای ایجاد واکنش شناختی در بیننده به وی اجازه می‌دهد به اطلاعات بیشتری از طریق تلفن همراه دست یابد. با ایجاد شرایط تعاملی، تبلیغ کننده تلاش می‌کند که مشارکت کاربر را افزایش دهد. مطالعات نشان می‌دهد که سطح تعامل تبلیغات با نگرش نسبت به محصول رابطۀ مثبت دارد (Drossos et al. 2007).

 

۲-۸-۹- وجود شرایط تشویقی و انگیزه برای کاربر

 

افراد علاقه‌مندند که از برنامه‌های مستقیم بازاریابی، به منفعتی مالی دست پیدا کنند. ۸۶ درصد پاسخ دهندگان در پژوهشی که گروه تحقیقاتی HPI با حمایت شرکت نوکیا انجام داده است، بر این عقیده بوده‌اند که باید در ازای پذیرش تبلیغات روی تلفن همراه، سودی تجاری برای آن‌ها در نظر گرفته شود (Drossos et al. 2007). تحقیقات نشان می‌دهد که تخفیف قیمت (ایجاد کاهش محدود در زمان به عنوان مشوق) به طور خاص در سرعت بخشیدن به خرید مشتری و تست محصول مؤثر است (Prendergast et al. 2005).
همچنین تی سنگ در تحقیقی دربارۀ گرایش مشتری به تبلیغات تلفن همراه، ایجاد انگیزه برای دریافت پیامک‌های تبلیغاتی را بر درخواست مخاطب به دریافت پیام‌های تبلیغاتی تأثیرگذار می‌داند (Tsang et al. 2004).
طی تحقیق دیگری نظرات صاحبان صنعت دربارۀ تبلیغات موبایل بررسی شده است که طی آن ایجاد سود دوطرفه یکی از عوامل مؤثر بر پذیرش تبلیغات موبایل شناخته شده است. سود دو طرفه به این معنی است که مخاطب هم در ازای دریافت تبلیغات به منفعتی دست یابد (Leppaniemi & Karjaluoto 2005).
یکی از کارهایی که می‌توان برای ایجاد شرایط تشویقی در تبلیغات سیار انجام داد، استفاده از کوپن‌های سیار است. هدف کوپن سیار افزایش فروش از طریق کاهش قیمت در شرایط خاص است (Jayasingh & Eze 2009). به عنوان مثال شرکت مک دونالد برای ساعاتی که مشتری کمی داشت اقدام به ارسال کوپن‌های سیار زمان دار نمود (Dickinger & Kleijnen 2008). کوپن‌های سیار در دو نوع حساس به زمان (در جهت برانگیختن مخاطب برای خرید) و کوپن‌های از پیش تعیین شده هستند. نوع دوم مربوط به آن دسته از کالاهایی هستند که مخاطب از قبل علاقه‌مندی خود را به آن‌ها بیان کرده است. مخاطب می‌تواند این کوپن را تا زمانی که برای خرید اقدام می‌کند روی دستگاه موبایل خود نگهداری کند. همچنین می‌توان از کوپن‌های سیار در جهت استراتژی نگه داری مشتری‌های شرکت استفاده نمود.
در پایان نامۀ حاضر، از نوع دوم کوپن‌های تخفیف برای مخاطبان استفاده می‌شود. در واقع مخاطبانی که علاقه‌مندی‌هایشان در سامانه مشخص شده است می‌توانند با انجام فعالیت‌های خاصی در راستای گسترش تبلیغات شرکت، به امتیاز و تخفیف دست یابند.

 

۲-۸-۱۰- فرکانس ارسال پیا
م

 

فرکانس ارسال پیام به معنای تعداد پیام ارسال شده به مخاطب در واحد زمان است. در طی تحقیقاتی که در میان کاربران تلفن همراه انجام شده است، کاربران معتقد بوده‌اند که می‌بایست محدودیتی در قبال پیام‌های دریافتی از طرف شرکت‌های تبلیغاتی وجود داشته باشد. کارول و همکاران (Carroll et al. 2005) یکی از مهم‌ترین عوامل مؤثر در گرایش کاربران به تبلیغات پیامکی را فرکانس ارسال پیام دانسته‌اند. نتایج تحقیق دیگری در مورد گرایش مشتری نسبت به تبلیغات موبایل (Haghirian & Madlberger 2005) نشان داد که فرکانس از جمله عواملی است که با گرایش مخاطبان به تبلیغات پیامکی نسبت عکس داشته است. همچنین در تحقیق دیگری تبلیغات با فرکانس بالا جزء ویژگی‌های تبلیغات ناخواسته ذکر شده است (Leppaniemi & Karjaluoto 2005).

 

۲-۸-۱۱- اطلاع دهنده و سرگرم کننده بودن

 

از دیگر عوامل مؤثر بر نگرش مخاطبان نسبت به تبلیغات پیامکی و پذیرش آن، میزان اطلاع دهنده و سرگرم کننده بودن محتوای پیام است. تی سنگ (Tsang et al. 2004) در تحقیق خود اطلاع رسان بودن را از عوامل مؤثر بر گرایش مخاطب به تبلیغات موبایل بر می‌شمرند. حقیریان و مادلبرگر (Haghirian & Madlberger 2005) اطلاع رسانی بالا را از عوامل مؤثر بر ارزشمند شدن تبلیغ می‌دانند و ارزشمند شدن تبلیغ بر گرایش مشتری به تبلیغات موبایل تأثیر مثبت دارد.

 

۲-۸-۱۲- عدم رنجش

 

این فاکتور در واقع ترکیبی از موارد اجازه داشتن از کاربر، زمان ارسال، فرکانس پیام و محتوا می‌باشد. ولی به خاطر اهمیت به صورت جداگانه نیز در تحقیقات ذکر شده است. در (Leppaniemi & Karjaluoto 2005) تبلیغی مناسب ارزیابی شده است که به هیچ عنوان باعث آزار مشتری نشود و بنا بر مجوز قبلی، بر اساس علائق کاربر و مناسب با گرایشات وی باشد. همچنین در مطالعۀ (Tsang et al. 2004) رنجش از عوامل مؤثر بر گرایش مخاطب به پیامک تبلیغاتی عنوان شده است. در (Xu 2007) نیز رنجش از فاکتورهای مؤثر بر گرایش مشتری به تبلیغات موبایل شناخته شده است.
در (Heinonen & Strandvik 2006) نویسنده معتقد است واکنش مشتری نسبت به تبلیغات تابعی از میزان ارتباط درک شده از پیام بازاریابی و میزان پذیرش رسانه بازاریابی است که مورد دوم با میزان مزاحمتی که برای دریافت کننده ایجاد می‌شود مرتبط دانسته شده است. زمان و مکان ارسال پیام بر ایجاد مزاحمت و درنتیجه میزان پذیرش رسانه اثرگذار شناخته شده است.

۳-۲-۴- زمان ارسال تبلیغات

 

بسیاری از سامانه های تبلیغات پیامکی، زمان خاصی برای ارسال تبلیغات خود در نظر نمی گیرند و تبلیغات خود را بدون توجه شرایط افراد دریافت کننده در هر ساعت از شبانه روز مثل زمان های استراحت و یا ساعات کاری ارسال میکنند. درصورتی که طبق تحقیقات انجام شده زمان دریافت پیامک تبلیغاتی باید قابل تعیین توسط خود مخاطب باشد (Carroll et al. 2005). این مورد که هم در حفظ حریم خصوصی و هم در شخصی سازی تبلیغات برای افراد مؤثر است در این سامانه تبلیغاتی لحاظ شده و پیام هایی که به دلیل عدم در دسترس بودن مخاطب در زمان مورد نظر ارسال نشوند، تا رسیدن به بازۀ زمانی مناسب بعدی به تعویق خواهند افتاد.

 

۳-۲-۵- عدم افشای اطلاعات خصوصی کاربران به سایرین

 

امروزه شاهد این هستیم که شرکتهای تبلیغاتی شماره های مشترکین تلفن همراه را به صورت دسته بندی شده مربوط به هر شهر یا استان، به صورت غیر مجاز خریداری و استفاده میکنند که این کار علاوه بر اینکه نقض حریم خصوصی افراد برای ارسال بدون اجازۀ پیامک به شمار می آید، از نظر قانونی مجاز نمی باشد. حتی سرویس دهندگان سامانه های پیامکی اینترنتی نیز، به همراه پنل مدیریت پیامک، تعداد زیادی از شماره های مشترکین تلفن همراه را به شرکت متقاضی استفاده از سامانه می‌فروشند.
ولی در سامانۀ تبلیغات هوشمند نه تنها شمارۀ مخاطبان از طریق غیر مجاز خریداری نشده و بدون رضایت آن‌ها پیامک ارسال نمی‌شود، بلکه هرگز اطلاعات تماس افرادی که از طریق سامانه علاقه مندی های خود را اعلام کرده اند و یا برای شرکت در قرعه کشی ها به سامانه پیامک زده اند در اختیار صاحبان کسب و کارها قرار نمی‌گیرد و ارسال پیام هابه مخاطبان، از طریق سامانه و بدون اطلاع صاحبان کسب و کار از شماره تماس‌ها انجام می گیرد. به این ترتیب جلوی لو رفتن و سوء استفاده از اطلاعات جمع آوری شده از مخاطبین و علاقه مندی های آنها در سامانه تبلیغات هوشمند گرفته خواهد شد.

 

۳-۲-۶- امکان انتخاب موضوع تبلیغات توسط کاربران

 

این مورد که مربوط به امکان شخصی سازی پیام‌های تبلیغاتی برای مخاطبان است، از طریق پروفایل کاربر در وب‌گاه قابل اعمال است. به این صورت که کاربر به سامانۀ آنلاین مراجعه کرده و با ثبت اطلاعات خود در سامانه، موضوعات مورد علاقه خود را از لیست موجود انتخاب می‌کند. با این کار سامانۀ تبلیغاتی به طور خودکار تنها پیامک هایی با موضوع مورد علاقۀ فرد را به وی ارسال خواهد کرد. درواقع نوعی رابطۀ چند به چند بین لیست کاربران و لیست شرکت‌های تبلیغ کننده وجود دارد و تبلیغات طبق این روابط ارسال می‌شود.

 

۳-۲-۷- معرفی محصولات جدید طبق رفتار قبلی کاربر

 

این مورد علاوه بر اینکه فاکتور قبلی را شامل می‌شود، بر وجود پروفایل برای کاربر و همچنین عکس العمل سامانه طبق رفتار قبلی مشتری اشاره دارد. به این صورت که رفتار کاربر در طول زمان و نحوۀ ارتباط وی با سیستم، نوع تعامل سامانه را با وی مشخص می‌کند. بر همین اساس درصورت اضافه شدن محصول جدیدی از سوی شرکت ها، محصولات مرتبط با کاربر به اطلاع وی می رسد.

 

۳-۲-۸- ایجاد شرایط تشویقی و انگیزه برای کاربر

 

طبق مطالعات پیشین، محققان معتقدند کاربران در صورتی به ماندن در یک سیستم تبلیغاتی علاقه نشان می‌دهند که این ارتباط برای آن‌ها سودی در پی داشته باشد (Leppaniemi & Karjaluoto 2005). خصوصاً دربارۀ رسانۀ موبایل که یک ابزار کاملاً شخصی است، عدم استقبال برای دریافت تبلیغات از طریق این رسانه که تنها جنبه اطلاع رسانی داشته باشد، چندان دور از ذهن نیست. بنابراین باید شرایطی برای کاربر ایجاد شود که احساس رسیدن به سود، وی را به استقبال از این شیوۀ تبلیغات علاقه‌مند کرده و مخاطب تبلیغات قرار دهد.
به منظور ایجاد این شرایط برای مشتری، چند تدبیر در نظر گرفته شده است:
– قرعه کشی بین کاربران سیستم با هزینۀ شرکت‌های تبلیغ کننده
– برخوردار شدن از امتیاز درصورت بازنشر دادن تبلیغات بر روی شبکه‌های اجتماعی: کاربر با استفاده از امتیازات به دست آورده از این طریق می‌تواند برای خرید محصول مربوطه به تخفیف یا کوپن دست پیدا کند. باید به این نکته توجه داشت که وجود این ویژگی در سیستم به شرکت ها این امکان را می دهد که تبلیغات خود را در معرض دید افراد بیشتری بگذارند. بسیاری از شرکت های خارجی به کاربرانی که این کار را در شبکه های اجتماعی مانند foursquare انجام بدهند، تخفیف ها وامتیازات ویژه می دهند. نتیجۀ این کار برای شرکت مک دونالد این بود که استقبال مخاطبان از تبلیغات آنها تا ۳۳ درصد افزایش یافت و بیش از ۵۰ مطلب در وبلاگ ها و شبکه های اجتماعی درمورد آنها نوشته شد (Kaplan 2012).
– امکان ارسال پیامک رایگان توسط کاربر با هزینۀ شرکت های تبلیغ کننده: کاربر می‌تواند برای شماره های دلخواه، از طریق سام

 

دانلود متن کامل پایان نامه در سایت jemo.ir موجود است

انه پیامک ارسال کند. با این شرط که در انتهای پیام جملۀ تبلیغاتی مربوط به یکی از شرکت‌های تبلیغ‌کننده اضافه شود. این کار علاوه بر گسترش تبلیغات توسط خود کاربران، باعث ایجاد ذهنیت مثبت در دریافت کنندۀ پیام که از طریق دوست خود آن را دریافت کرده است، می‌شود.
– امکان آگاهی کاربران از میزان علاقه مندی سایر کاربران به محصولات: افراد معمولاً درصورت اطلاع از اینکه یک محصول خاص مورد استقبال دیگران قرار گرفته است، نسبت به آن محصول کنجکاو شده و درصدد دریافت اطلاعات بیشتر از آن بر می آیند. برای این منظور در این سامانه برای هر محصول مورد تبلیغ، نموداری نمایش داده میشود که نشان دهندۀ تعداد افراد مشترک در تبلیغات آن محصول می‌باشد.
همان طور که می بینیم، در تمام این موارد برخورداری از امتیازات ویژه، در گرو فعالیت خاصی از سوی کاربر است که به نحوی باعث گسترش تبلیغات شرکت ها می‌شود. این امر باعث می‌شود که هم شرکت‌ها و هم کاربران از این شرایط تشویقی سود ببرند.

 

۳-۲-۹- ایجاد حس مالکیت و وفاداری در مشتری

 

طبق تحقیق به عمل آمده از طریق پرسشنامه در این پژوهش، یکی از عواملی که می تواند افراد را به نام تجاری وفادار کند، ایجاد احساس مالکیت در افراد و برقراری ارتباط دو طرفه با آنهاست. به طوری که فرد خود را عضوی از مجموعه به حساب آورده و احساس اهمیت بکند. این مورد بر دیدگاه کاربران نسبت به سامانۀ تبلیغاتی مؤثر است. برای پیاده کردن این حالت در سیستم چند راهکار اندیشیده شده که به صورت زیر است:
– ارسال پیام های مناسبتی مانند اعیاد و عزاداری ها و سالروز تولد افراد: این پیامک ها از طرف نام های تجاری که خود مایل به استفاده از این ویژگی باشند ارسال می شود.
– پاسخ به مشکلات و نظرسنجی: در این سامانه امکان ارسال نظرات و طرح مشکلات دربارۀ محصولات از سوی مردم وجود دارد. در تحقیقات پیشین، تعامل دو طرفه از محرک های اصلی مؤثر روی پیشرفت تبلیغات موبایل شناخته شده است.
– اعلام محصولات جدید: همان طور که قبلاً گفته شد، در صورتی که محصولات جدیدی به لیست شرکت ها اضافه شود، متناسب با علائق قبلی مخاطبان، این موارد را نیز به آن‌ها معرفی می‌‌شود. این کار چون اهمیت دادن به کاربر تلقی میشود، تأثیر مثبتی روی ایجاد وفاداری ذهنیت وی دارد.
– پیامک رایگان: اطلاع افراد از اینکه نام تجاری مورد علاقۀ آن‌ها امکان ارسال پیامک رایگان را، که در قسمت شرایط تشویقی ذکر شد، برای آن‌ها فراهم آورده است، حس عضوی از مجموعه بودن را به فرد منتقل میکند.
– ارتباط با شبکه اجتماعی: همان طور که در قسمت مشوق ها ذکر شد، سیستم این امکان را به فرد می دهد که تبلیغات شرکتهای مورد علاقۀ خود را روی صفحۀ شخصی خود در فیسبوک بازنشر داده و در قبال آن امتیاز دریافت کند. با این کار کاربر در میان دوستان خود در شبکۀ اجتماعی، به عنوان فردی مرتبط با نام تجاری مورد تبلیغ شناخته شده و همین امر سبب ایجاد حس مالکیت در وی می‌شود.
حال مواردی را که از باعث استقبال شرکت ها از سامانۀ تبلیغاتی مؤثر است ذکر میکنیم.

 

۳-۲-۱۰- ایجاد ذهنیت مثبت از نام تجاری

 

سامانۀ تبلیغات پیامکی مؤثر ویژگیهایی دارد که طبق نظر کارشناسان، با ایجاد ذهنیت مثبت از نام تجاری برای مخاطب، بر استقبال شرکت ها از سامانۀ تبلیغاتی معرفی شده تأثیر می‌گذارد. این موارد در برخی از ویژگیهای دیگر سیستم نیز مؤثر بوده و در قسمتهای قبل توضیح داده شد. در اینجا به ذکر نام آنها اکتفا می‌شود. درواقع ایجاد ذهنیت مثبت از نام تجاری روی دیگر ایجاد حس مالکیت و وفاداری در مشتری است که اولی از نگاه شرکت ها سودمند است و دومی از نگاه مخاطبان. به همین دلیل موارد مؤثر در آن ها اشتراک دارند.
– عدم ارسال پیام های تکراری از یک نام تجاری
– معرفی محصولات جدید مرتبط با علائق قبلی کاربر
– امکان برقراری ارتباط با شبکه های اجتماعی کاربران
– ارسال پیام های مناسبتی به مخاطبان از طرف نام تجاری
– امکان مطرح کردن مشکلات و نظرات دربارۀ محصولات
– امکان ارسال پیامک رایگان توسط مردم از طریق سیستم تبلیغاتی پیامکی

هزینۀ ثابت و دوره ای تعیین شده توسط شرکت های تبلیغاتی

 

 

وجود پایگاه داده از اطلاعات مشتریان

 

 

 

 

مزایا برای شرکت های استفاده کننده

 

معرفی مشتریان بالقوه- گسترش تبلیغات با استفاده از جمع سپاری

 

تنها ارسال انبوه پیام ها به عموم مردم

 

جذابیت های موجود در این سامانه برای شرکت ها از دیگر نکات مثبت طرح است که درواقع مزیت نسبی این سامانه از دیدگاه شرکت ها محسوب می‌شود. مهم ترین ویژگی سامانه از این منظر، معرفی مشتریان بالقوۀ محصولات شرکت ها به آنهاست. شرکت ها با ورود به سامانه می توانند با گروهی از مشتریان بالقوۀ محصولات خود ارتباط برقرار کنند که به خاطر ساختار در نظر گرفته شده در این سیستم، به مرور زمان تعداد آنها افزایش می یابد. بعلاوه گسترش تبلیغات در بین مردم با استفاده از جمع سپاری و با هزینۀ کم، دیگر جذابیت سامانه برای شرکت ها می باشد.

 

۳-۵- امکان سنجی پیاده سازی سامانه پیشنهادی در ایران

 

در این قسمت به بررسی امکان پیاده سازی و استفاده از این سامانه در ایران می‌پردازیم.
با توجه به نظرسنجی‌های صورت گرفته در این پژوهش که نتایج آن در فصل چهار بیان شده است، به نظر می‌رسد که از لحاظ استقبال مردم و صاحبان مشاغل از این نوع سیستم تبلیغاتی مشکلی وجود ندارد. از طرفی چون پیاده سازی این سامانه نیاز به سخت افزار خاصی ندارد، هزینۀ پیاده سازی آن، تنها هزینۀ معمول نرم افزاری بوده و مانعی برای پیاده سازی محسوب نمی‌شود.
البته این امکان وجود دارد که به خاطر شرایط فرهنگی حاکم بر جامعه روند پیشرفت و رشد سامانه به صورت مورد انتظار نباشد و شرکت ها و صاحبان مشاغل در قدم اول به خاطر جدید بودن این نوع از تبلیغات به تأثیر گذاری سامانه اعتماد کافی نداشته باشند. برای مثال در زمینۀ مواردی همچون درنظر گرفتن تخفیف و جایزه برای مشتریان که شرکت ها در ابتدا باید هزینه کنند تا بعد از آن به اعتماد مشتری دست پیداکنند، همان طور که در تحلیل های آماری خواهیم دید، این مسأله بیشتر به چشم می خورد. همچنین ویژگی حفظ حریم شخصی افراد در این سامانه طبق تحلیل های آماری جزء اولویت های پایین شرکت ها برای ترغیب شدن به استفاده از این سامانه بوده است. که دلیل آن را می توان در عدم رعایت این مورد در سیستم های تبلیغاتی موجود دانست. به نحوی که شرکت ها مطمئن نیستند که با رعایت حریم شخصی افراد نیز بتوان برای آنها پیام تبلیغاتی ارسال نمود.
البته با گذشت زمان و مشاهدۀ تأثیرات مثبت این روش تبلیغات، اعتماد لازم برای اولین شرکت های استفاده کننده از سامانه ایجاد شده که خود باعث گسترش آن در بین سایرین خواهد شد.
نکتۀ دیگری که در این سیستم وجود دارد و میتواند بر پیاده سازی و استفاده از سامانه تأثیرگذر باشد، اتصال به شبکه های اجتماعی است که تعدادی از مزایای سامانۀ پیشنهادی در راستای ایجاد شرایط تشویقی به این مورد وابسته است. ولی در حال حاضر در ایران محدودیت‌هایی در دسترسی به برخی شبکه های اجتماعی مانند فیسبوک وجود دارد که این امر میتواند یک تهدید برای موفقیت اجرای این سیستم باشد. تا زمانی که این شرایط وجود دارد، برای از دست ندادن فرصت استفاده از ویژگیهای درنظر گرفته شده، می‌توان از سایر شبکه های اجتماعی مانند گوگل پلاس و فیس نما (که یک شبکه اجتماعی ایرانی است) که محدودیتی در استفاده از آنها وجود ندارد استفاده کرد.
بنابراین همان طور که تشریح شد، درمجموع مانع خاصی برای پیاده سازی و اجرای این سامانه در داخل کشور وجود نخواهد داشت.

 

۳-۶- مدل پیشنهادی و چگونگی ارزیابی

 

پس از شرح ویژگیها و نحوۀ عملکرد سامانۀ پیشنهادی تحقیق برای تبلیغات مؤثر پیامکی، در این قسمت به چگونگی روش ارزیابی طرح و مدل مبتنی بر آن می‌پردازیم. در این راستا ابتدا روش تحقیق و جامعۀ آماری مشخص شده و سپس متغیر ها، فرضیه های پژوهش، نحوۀ جمع آوری داده‌ها و چگونگی پرسشنامه ها بیان می‌شود.

 

۳-۶-۱- روش تحقیق

 

یکی از مشخصه هایی که تعیین کنندۀ اعتبار و ارزش یک کار پژوهشی می‌باشد، روش و ابزاری است که برای انجام پژوهش استفاده شده است. اتخاذ روش مناسب علاوه بر اینکه پژوهشگر را در رسیدن به نتیجه ای قابل اتکاتر یاری می دهد، روند پیشرفت پژوهش را تسهیل میکند.
از اصطلاح روش تحقیق معانی متمایزی در متون علمی استنباط می‌شود که یکی از تعاریف جامع به این صورت است: روش تحقیق مجموعه ای از قواعد، ابزارها و راه های معتبر و نظام یافته برای بررسی واقعیت ها، کشف مجهولات ودستیابی به راه حل مشکلات است (خاکی ۱۳۸۲).
هر تحقیق، تلاشی سیستماتیک به منظور دست یافتن به پاسخ یک پرسش و یا راه حلی برای یک مساله است که بر اساس این هدف، تحقیقات صورت گرفته را می‌توان دسته بندی نمود. تحقیق حاضر بر مبنای هدف جزء تحقیقات کاربردی می‌باشد.
اما طبقه بندی دیگر برای تحقیقات انجام گرفته، برحسب روش انجام آن می‌باشد. روش های تحقیق شامل انواع توصیفی، تاریخی، آزمایشی و پیمایشی است که تحقیق حاضر از نوع پیمایشی می‌باشد. در روش پیمایشی، توجه محقق بیشتر به شناخت و مطالعۀ میزان معنی داری اثر کنش ها و واکنش ها میان عوامل، معطوف می‌باشد. این روش برای بررسی میزان تغییرات یک یا

 

دانلود متن کامل پایان نامه در سایت jemo.ir موجود است

چند عامل در اثر تغییرات یک یا چند عامل دیگر به کار می رود. روش پیمایشی مبتنی بر همبستگی یا همخوانی به صورت میدانی است و به کمک تکنیک های مشاهده و مصاحبه مانند پرسشنامه به جمع آوری اطلاعات می پردازد (شکاری و همکاران ۱۳۸۷).
روش پیمایشی دو نوع توصیفی و تحلیلی دارد که تحقیق حاضر، از نوع پیمایشی توصیفی است که در آن افراد جامعه یا نمونه، به وسیلۀ زیرمجموعه ای از آن بررسی شده و نتایج تعمیم داده می‌شود.

 

۳-۶-۲- روش گرد آوری داده ها

 

اطلاعات گردآوری شده، ارقام و مشخصاتی هستند که زمینه و اساسی برای ارائۀ یک پیشنهاد یا یک اقدام است. اطلاعات مورد نیاز برای این پژوهش به دو روش جمع آوری شده است.
مطالعات کتابخانه ای: جهت تدوین مبانی، تعاریف و مفاهیم نظری از منابع کتابخانه ای استفاده شده است. برای این منظور مقالات خارج و داخل کشور، پایان نامه ها و کتب به کار گرفته شده اند.
تحقیقات میدانی: به دلیل نوع تحقیق و گستردگی جامعه آماری و برای دسترسی سریعتر به نظرات پرسش شوندگان، بهترین روش جمع آوری داده ها در این تحقیق پرسشنامه در نظر گرفته شد. شاخص‌های مورد تحقیق پیش از آنکه در قالب پرسشنامه به نظرسنجی گذاشته شود توسط اساتید مورد بررسی قرار گرفته و اصلاحات لازم صورت پذیرفت.

۷۸۰/۰

 

 

ذهنیت مثبت

 

۷۲۶/۰

 

 

مدیریت هزینه

 

۶۸۴/۰

 

 

کل پرسشنامه

 

۷۴۸/۰

 

برای محاسبه ضریب آلفای کرونباخ، نمونه ای ۳۰ نفری انتخاب شد که با استفاده از تجزیه و تحلیل داده های نمونه مقدماتی از طریق نرم¬افزار آمار SPSS.15، ضریب آلفای کرونباخ کل سؤال‌های پرسشنامه کابران ۸۷۶/۰ و پرسشنامه کارشناسان ۷۴۸/۰ تعیین شد. برای هر یک از متغیرهای تحقیق نیز، آلفا مورد محاسبه قرار گرفت که در جدول ۳-۳ و جدول ۳-۴ آمده است.
با توجه به اینکه ضریب آلفای کرونباخ بدست آمده بالای ۶۰ درصد می‌باشد می‌توان اظهار کرد پایایی هر دو پرسشنامه در وضعیت بسیار مناسب قرار دارد.

 

۳-۷- جمع بندی

 

در این فصل ابتدا به ویژگی‌های سیستم پیشنهادی تحقیق تحت عنوان سامانۀ تبلیغات مؤثر از طریق پیام کوتاه پرداخته شد. این ویژگیها با توجه به بررسی پژوهش های انجام شدۀ پیشین و همچنین نیازمندی های روز برای یک سیستم تبلیغاتی، جمع آوری شدند. پس از آن نحوۀ عملکرد سامانه برای دستیابی به ویژگیهای مذکور تشریح شد و پس از آن مقایسه ای بین سامانۀ پیشنهادی و سامانه های تبلیغات پیامکی موجود که در پژوهش های پیشین به آنها اشاره شده، انجام شد و مزایای طرح مشخص گردید.
در ادامه مدل نظری تحقیق ارائه کردید و در جهت ارزیابی این مدل، روش تحقیق، روش گردآوری داده ها، فرضیات تحقیق و متغیر های تحقیق به تفکیک شاخص های مؤثر در آن ها تشریح و پرسشنامه ها و اعتبار روایی و پایایی آن‌ها بررسی شد.
در فصل بعد به تحلیل آماری داده‌های جمع آوری شدۀ حاصل از نظر سنجی ها برای ارزیابی طرح پرداخته و فرضیه های درنظر گرفته شده مورد آزمون قرار خواهند گرفت.

 

۴- تجزیه و تحلیل داده ها و ارزیابی نظریه ها

 

۴-۱- مقدمه

 

پس از آن که داده ها گردآوری، استخراج و طبقه بندی شدند، باید مرحله جدیدی از فرآیند تحقیق که به مرحله تجزیه و تحلیل داده ها معروف است، آغاز شود. این مرحله در تحقیق اهمیت زیادی دارد، زیرا نشان دهنده تلاش های صورت گرفته می‌باشد. در مرحله تجزیه و تحلیل نکته مهم این است که محقق باید اطلاعات و داده ها را در مسیر هدف تحقیق، پاسخگویی به سوالات تحقیق و نیز ارزیابی فرضیه ها، جهت داده و مورد تجزیه و تحلیل قرار دهد.
محتوای فصل چهارم تحقیق، تجزیه و تحلیل و جمع‌بندی داده‌های به‌دست‌آمده از پرسشنامه‌ها می‌باشد. به همین منظور برای بالابردن میزان دقت و کاهش میزان اشتباهاتی که ممکن است در محاسبات دستی بروز نماید، برای تجزیه و تحلیل داده ها از نرم‌افزار آماری SPSS استفاده گردیده که از قابلیتهای بالایی در تجزیه و تحلیل داده‌ها برخوردار می‌باشد.
برای آمار توصیفی، داده های آماری مربوط به نحوه توزیع پاسخ دهندگان به ویژگیهای جمعیت شناختی و سایر ویژگیهای مورد نظر در پرسشنامه، آورده می‌شود. در این بخش همچنین از جداول توزیع فراوانی و نمودارهای آماری برای توصیف استفاده می‌شود. در بخش آمار استنباطی، از آزمون کلموگروف اسمیرنوف برای بررسی نرمال بودن داده ها و برای بررسی فرضیه های تحقیق از آزمون t استیودنت تک نمونه ای استفاده می‌شود.

 

۴-۲- توصیف داده های جمعیت شناختی مربوط به کاربران

 

قسمت اول پرسشنامه مربوط به مشخصات فردی پاسخگویان شامل سن، جنسیت، میزان تحصیلات و میزان استفاده ماهانه از پیامک می‌باشد. یافته‌های مربوط به مشخصات فردی پاسخگویان در قالب جداول تشریح می‌گردد.
۴-۱- ۱- جنسیت
اولین سؤال مشخصات فردی پرسشنامه مربوط به جنسیت پاسخگویان می‌باشد. داده‌های این سؤال، پاسخگویان را در دو سطح مختلف طبقه‌بندی می‌کند که فراوانی آن‌ها در جدول ۴-۱ مشاهده می‌شود.
با توجه جدول ۴-۱، ۳/۵۳ درصد (۸۱ نفر) از پاسخگویان مرد و ۷/۴۶ درصد (۷۱ نفر) زن می باشند.
جدول ۴-۱- توزیع فراوانی کاربران بر حسب جنسیت

 

 

 

جنسیت

فراوانی

رضایت شغلی

 

منبع: یافته های پژوهش
نتایج آزمون نشان می دهد با کنترل اثر متغیر واسطه ای نیز رابطه مثبت میان برند و تعهد سازمانی همچنان وجود دارد.
۴-۸٫ تجزیه و تحلیل چند متغیره
در این بخش به تجزیه و تحلیل چند متغیره ی متغیر ها پرداخته می شود. بدین منظور از تحلیل مسیر که از طریق رگرسیون چند متغیره انجام میشود، استفاده خواهد شد. تحلیل مسیر، شکلی از تحلیل رگرسیون کاربردی است که در آن برای هدایت کردن مسئله با آزمون فرضیههای پیچیده، از نمودار مسیر استفاده میشود. تحلیل مسیر، ما را قادر میسازد تا به اهمیت نسبی پیوندهای مستقیم و غیرمستقیم و بیاثری مدل با مجموعهای از دادهها پی ببریم. جهت آزمون اعتبار کلی مدل پژوهش از ضریب تعیین استفاده میشود.
همان طور که در فرضیه¬های اصلی تحقیق نیز بیان شده است، در این پژوهش، علاوه بر تأثیر مستقیم برند بر تعهد
سازمانی، تأثیر غیرمستقیم آن نیز با تعدیل متغیر رضایت شغلی بررسی می شود. به منظور درک بهتر، در این قسمت
مدل پژوهش نیز ارائه شده است.
شکل ۴-۱: مدل کلی پژوهش
برند
تعهد سازمانی
منبع: چرناتونی(۲۰۰۲)
۴-۸-۱٫ رگرسیون چندگانه مرحله اول
در مرحله اول اثرات مستقیم برند بر تعهد سازمانی مورد بررسی قرار می‌گیرد. نتایج حاصل از رگرسیون در مرحله اول
به صورت زیر می باشد.
۴-۳۴: جدول نتایج رگرسیون در مرحله اول

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

ضریب همبستگی	ضریب تعیین	ضریب تعیین اصلاح شده	انحراف معیار تخمین	دوربین-واتسون
۰٫۸۶۳	۰٫۷۴۴	۰٫۷۴۳	۰٫۲۵۸	۱٫۸۳۸

منبع: یافته های پژوهش
در این قسمت از تحلیل رگرسیون به بررسی این نکته پرداخته می شود که آیا می‌توان برای بررسی رابطه این متغیرها از رگرسیون استفاده کرد یا نه؟ برای همین منظور از آزمون دوربین- واتسون برای بررسی استقلال خطاها استفاده گردید. در صورتی که فرضیه استقلال خطاها رد شود و خطاها با یکدیگر همبستگی داشته باشند، امکان استفاده از رگرسیون وجود ندارد. چنانچه این آماره در بازه ۵/۱ تا ۵/۲ قرار گیرد فرضیه صفر یعنی وجود همبستگی بین خطاها رد می‌شود. از آن جایی که مقدار آماره دوربین- واتسون (۸۳۸/۱) در فاصله ۵/۱ و ۵/۲ قرار دارد، فرضیه عدم وجود همبستگی بین خطاها رد نمی‌شود و می‌توان از رگرسیون استفاده کرد. در این جدول ضریب تعیین برای مرحله اول رگرسیون ۰٫۷۴۴ می‌باشد که نشان می‌دهد حدود ۷۴ درصد تغییرات در متغیر تعهد سازمانی با متغیرهای مستقل موجود در مدل تعریف می‌شود. در جدول بعد مقبولیت مدل به لحاظ آماری مورد بررسی قرار می گیرد.
۴-۳۵: جدول آنالیز واریانس مرحله اول

 

۱۰٫۵۸۱

 

۰٫۰۰۰

 

۱٫۷۲

 

منبع: یافته های پژوهش
پس از تأیید اعتبار کلی مدل با استفاده از آزمون آنالیز واریانس، باید ضرایب هر یک از متغیرها را برآورد کرد. با توجه به ستون سطح معنی‌داری در جدول بالا مشخص می‌شود که متغیرهای مستقل وفاداری به برند و آگاهی از برند و تداعی برند و کیفیت ادراک شده تأثیری مثبت بر متغیر تعهد سازمانی دارند. زیرا سطح معناداری کمتر از ۰۵/۰ می‌باشد. با توجه به اندازه و علامت ضرایب محاسبه شده برای متغیرهای مستقل، نتیجه میگیریم که متغیر تداعی برند بیشترین نقش را در اعتبار مدل این مرحله ایفا می‌کنند. چون بیشترین تأثیر مستقیم را بر متغیر وابسته تعهد سازمانی دارد.
هم‌خطی مرکب یکی از اشکال‌های رایج در تجزیه و تحلیل‌های رگرسیونی می‌باشد. هم‌خطی مرکب موقعیتی است که در آن دو یا چند متغیر مستقل در رگرسیون بسیار به هم وابسته هستند. به طوری ‌که تغییر کوچک در یکی باعث تغییرات بیشتری در دیگری می‌شود. برای بررسی این موضوع در مدل مرحله اول از ستون آماره‌های هم‌خطی محاسبه شده در جدول ضرایب مدل رگرسیون استفاده می‌کنیم. دامنه تغییرات درصد واریانس در یک پیش‌گو می‌باشد که نمی‌توان با پیش‌گوهای دیگر آن را توضیح داد. وقتی دامنه تغییرات به صفر نزدیک شود هم‌خطی چندگانه بزرگی وجود دارد و خطای استاندارد ضرایب رگرسیون بزرگ خواهند شد. یک عامل افزایشی واریانس (VIF) بزرگتر از ۲ معمولاً مسأله‌ساز خواهد شد. با توجه به ستون VIF مشخص می‌شود که تمام ضرایب محاسبه شده کوچکتر از ۲ می‌باشند. بنابراین مدل رگرسیون مرحله اول با مشکل هم‌خطی مواجه نیست. به عبارت دیگر می‌توان گفت شرط استقلال برای متغیرهای مستقل برقرار است.
بر اساس مقادیر بدست آمده در محاسبات فوق می توان اثرات مستقیم متغیرهای مستقل بر متغیر وابسته تعهد سازمانی را در نمودار تفکیک شده در شکل ۴-۲ مشاهده کرد:
۰٫۲۶۹
شکل ۴-۲: اثرات مستقیم در مرحله اول
۰٫۲۵۸
۰٫۳۷۱
۰٫۵۲۱
۴-۸-۲٫ رگرسیون چندگانه مرحله دوم
در مرحله دوم، تاثیر غیر مستقیم متغیرهای مستقل بر متغیر وابسته یعنی تاثیر وفاداری و آگاهی و کیفیت وتداعی برند بر متغیر واسطهای رضایت شغلی مورد بررسی قرار میگیرد. نتایج حاصل از رگرسیون در مرحله دوم بصورت جدول ۴-۳۲ است:
۴-۳۷: جدول نتایج رگرسیون در مرحله دوم

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

ضریب همبستگی	ضریب تعیین	ضریب تعیین اصلاح شده	انحراف معیار تخمین	دوربین-واتسون
۰٫۵۷۶	۰٫۳۳۱	۰٫۳۲۷	۰٫۵۰۸	۲٫۱۴۹

منبع: یافته های پژوهش
همانطور که مشاهده می‌شود مقدار آماره دوربین- واتسون (۲٫۱۴۹) در فاصله ۵/۱ و ۵/۲ قرار دارد، فرضیه عدم وجود همبستگی بین خطاها رد نشده و می‌توان از رگرسیون استفاده کرد. با توجه به جدول بالا ضریب تعیین برای مرحله دوم رگرسیون ۰٫۳۳۱ می‌باشد که نشان می‌دهد حدود ۳۰درصد تغییرات در متغیر وابسته رضایت شغلی با متغیرهای مستقل موجود در مدل تعریف می‌شود. در مرحله بعد مقبولیت مدل را به لحاظ آماری بررسی می‌گردد.
۴-۳۸ : جدول آنالیز واریانس مرحله دوم

 

 

منبع: یافته های پژوهش
۴-۱۱٫ آزمون فرضیه ها
در این قسمت، فرضیه‌های پژوهش مورد بررسی قرار گرفته و در مورد رد و یا عدم رد آنها بحث خواهد شد.
فرضیه ۱: برند اثر مثبت و معنی داری بر تعهد سازمانی دارد.
این فرضیه ازطریق آزمون همبستگی پیرسون و رگرسیون چندگانه مورد آزمون و بررسی قرار گرفته است. با توجه به ضرایب همبستگی و رگرسیون، مشخص گردید که ارتباط قوی و مثبتی بین برند و تعهد سازمانی وجود دارد.
با توجه به سطح معناداری محاسبه شده، برای آزمون تاثیر چهار مولفه برند بر تعهد سازمانی که کمتر از ۰۵/۰ است، می توان ادعا نمود که با سطح اطمینان ۹۵/۰ آزمون معنادار است. همانطوری که در آزمون رگرسیون مشاهده شد، هر چهار مولفه وفاداری به برند، آگاهی از برند،کیفیت ادراک شده و تداعی برند با توجه به مثبت بودن ضرایب رگرسیونی، تأثیر مثبتی بر تعهدسازمانی دارند. همچنین با توجه به اندازه ضرایب بتا میتوان گفت که تداعی برند دارای شدت تأثیر بیشتری نسبت به سایرمولفه های برنداست. با توجه به اینکه هر چهار مولفه برند دارای تاثیر مستقیم و مثبتی بر تعهدسازمانی هستند، بنابراین، فرضیه اول پذیرفته میشود.
فرضیه ۲: رضایت شغلی اثر مثبت و معنی داری بر تعهد سازمانی دارد.
این فرضیه نیز از طریق آزمون همبستگی پیرسون و رگرسیون چندگانه مورد آزمون و بررسی قرار گرفته است. با توجه به سطح معناداری محاسبه شده، برای آزمون تاثیر رضایت شغلی برتعهد سازمانی که کمتر از ۰۵/۰ است با ۹۵% اطمینان می‌توان ادعا نمود که آزمون معنادار است. مثبت بودن ضریب رگرسیون نشان دهنده تأثیر مثبت این متغیر بر تعهدسازمانی است. همچنین بالا بودن این ضریب نشاندهنده شدت تأثیر رضایت شغلی برتعهدسازمانی است.
فرضیه ۳: نوع صنعت اثر مثبت و معنی داری بر تعهد سازمانی دارد.
برای بررسی این فرضیه از آزمون ضریب اتا استفاده شده است. وجود ارتباط معنادار بین دو متغیر نوع صنعت وتعهدسازمانی در سطح معناداری ۰۵/۰ به اثبات رسید. مثبت بودن ضریب اتا نشان دهنده تأثیر مثبت این متغیر بر تعهدسازمانی است.
فرضیه ۴: نوع مالکیت اثر مثبت و معنی داری بر تعهد سازمانی دارد.
برای بررسی این فرضیه از آزمون ضریب اتا استفاده شده است. وجود ارتباط معنادار بین دو متغیر نوع مالکیت وتعهدسازمانی در سطح معناداری ۰۵/۰ به اثبات رسید. مثبت بودن ضریب اتا نشان دهنده تأثیر مثبت این متغیر بر تعهدسازمانی است. خلاصه آزمون فرضیه ها در جدول ۴-۴۸ نشان داده شده است.
۴-۴۸: جدول نتایج آزمون فرضیات

۰٫۵۴۱

 

۰٫۵۷۱

 

 

عدم رد فرضیه

 

 

تأثیر مثبت نوع صنعت برتعهدسازمانی

 

 

 

۰٫۴۴۸

 

عدم رد فرضیه

 

 

تأثیر مثبت نوع مالکیت برتعهدسازمانی

 

 

 

۰٫۵۴۳

 

عدم رد فرضیه

 

منبع: یافته های پژوهش
۴-۱۲٫ جمع بندی و نتیجه گیری
این فصل از پژوهش به تجزیه و تحلیل داده‌های گردآوری شده اختصاص یافته است. برای این منظور پس از بررسی ویژگی های عمومی شرکت ها و پاسخ گویان پرسشنامه، ابتدا آمار توصیفی تک تک متغیرها مورد بررسی قرار گرفته است. سپس به منظور کاربرد روشهای آماری پارامتریک آزمون نرمال بودن انجام گرفته است. در بخش تحلیلهای دو متغیره رابطه دو به دوی متغیرها با استفاده از ضریب همبستگی پیرسون و ضریب اتا سنجیده شده است. سپس، در تحلیل‌های چند متغیره به بررسی تأثیر متغیرها بر یکدیگر به وسیله تحلیل مسیر از طریق رگرسیون چند متغیره و با استفاده از نرم افزار SPSS، پرداخته شده است. در تحلیل مسیر میزان تأثیرگذاری متغیرهای مستقل و واسطه‌ای و اثرات مستقیم و غیرمستقیم آنها مورد سنجش قرار گرفته است. در مرحله آخر نیز با توجه به نتایج حاصل از قسمتهای قبل، آزمون فرضیهها ارائه شده است. نتایج حاصل از آزمون فرضیهها حاکی از تأیید همه فرضیه های اصلی و فرعی پژوهش بود.
در فصل بعدی بر مبنای یافته‌های حاصل از فصل حاضر به بحث و نتیجه‌گیری در خصوص سؤال‌ها و فرضیه‌های پژوهش پرداخته خواهد شد و در نهایت بر مبنای همین یافته‌ها پیشنهادهای پژوهش مورد اشاره قرار می‌گیرد.
فصل پنجم
نتیجه گیری و پیشنهادات
۵-۱٫ مقدمه
در پایان هر فعالیت تحقیقی محقق باید نتایج کار خود و نیز پیشنهادهایی برای تحقیقات بعدی و همچنین هنمودهای
کاربردی را ارائه نماید. یکی از بخش های مهم هر پژوهش قسمت نتیجه گیری و پیشنهادات آن می باشد. در حقیقت می توان از این بخش برای تبدیل نظریه ها به عمل استفاده کرد. بنابر این در فصل حاضر بر اساس نتایج حاصل از تجزیه و تحلیل داده ها که در فصل چهارم به تفصیل بیان شد، به دنبال پاسخگویی به سوال های پژوهش خواهد بود. به علاوه نتیجهگیریهای صحیح و ارائه پیشنهادهای مناسب و سازنده یکی از مهمترین بخشهای تحقیقات علمی می باشد. در این فصل براساس نتایج حاصل از تجزیه و تحلیل داده ها که در فصل چهارم به تفصیل بیان شد، در پی پاسخگویی به سؤال های پژوهش خواهیم بود. بدین منظور ابتدا چارچوب کلی تحقیق را مرور میکنیم و سپس با مروری مختصر بر یافتههای پژوهش، به بحث در خصوص سؤال های تحقیق میپردازیم. در نهایت براساس نتایج حاصل، پیشنهادهای پژوهش و محدودیتهایی که پژوهشگر طی مراحل مختلف انجام تحقیق با آ نها مواجه بوده است، مطرح خواهد شد.
۵-۲٫ مروری بر چارچوب کلی تحقیق
پژوهش حاضر در پنج فصل تدوین گردیده است. در فصل اول، کلیات تحقیق ارائه شده است که مطالبی در مورد بیان مسئله، اهمیت موضوع و خلاصهای از روش تحقیق بیان شده است. فصل دوم نیز مروری بر مبانی نظری تحقیق و پیشینه پژوهش می باشد. هم چنین در فصل سوم به طور مفصل در مورد روش تحقیق، جامعه آماری، روش گردآوری دادهها و نیز روایی و پایایی پرسشنامه بحث گردید. فصل چهارم به تجزیه و تحلیل دادهها اختصاص داشت که در ابتدا توصیفی در مورد شرکت های مورد بررسی و پاسخگویان تحقیق صورت گرفت و در ادامه، تحلیلها در سه سطح تک متغیره، دو متغیره و چند متغیره انجام گرفت. فرضیههای پژوهش با استفاده از همبستگی پیرسون و رگرسیون و تحلیل مسیر مورد آزمون قرار گرفته و در انتهای فصل چهار در مورد آزمون فرضیههای تحقیق بحث شد و در این فصل نتیجه گیری و پیشنهادات ارائه می شود.
هدف اصلی این پژوهش بررسی برند برتعهد سازمانی در شرکتهای صد برند برتر ایران بوده است. در راستای این هدف، وفاداری به برند، آگاهی از برند، کیفیت ادراک شده و تداعی برند به عنوان ابعاد اصلی برند شناسایی شدند. همچنین با مطالعه پیشینه مشخص شدکه می توان تاثیر برند برتعهد سازمانی را به صورت غیر مستقیم نیز موردبررسی
قرار داد. رضایت شغلی به عنوان متغیر واسطه در این پژوهش مورد توجه قرار گرفت.
بدین ترتیب برای بررسی روابط ما بین متغیرهای بیان شده، فرضیات پژوهش در قالب یک فرضیه اصلی و سه فرضیه فرعی تدوین گردید.
برند اثر مثبت و معنی داری بر تعهد سازمانی دارد.
رضایت شغلی اثرمثبت و معنی داری برتعهد سازمانی دارد.
نوع صنعت اثرمثبت و معنی داری بر تعهد سازمانی دارد.

 

نمره خام

 

 

۵۹

 

۹۴/۰

 

۶۲

 

۱۷/۱

 

۶۳/۸۲

 

۲

 

 

۴۸

 

۱۶/۰-

 

۴۸

 

۱۷/۰-

 

۸۴/۴۳

 

۱

 

 

۳۸

 

۲۲/۱-

 

۳۵

 

۵۰/۱-

 

۲۱/۱۱

 

۰

 

فصل پنجم
نتیجهگیری
خلاصه فصول
این پژوهش با هدف هنجاریابی مقیاس سنجش روابط متقابل و تهیه جدول نرم برای اندازهگیری روابط متقابل پرسنل شرکت ایرانخودرو انجام شد. در فصل نخست مسئله، پرسشها و اهمیت انجام پژوهش ذکر شد. در فصل دوم تعاریف، مبانی نظری و پژوهشهای مرتبط و همسو مرور شد. در فصل سوم روششناسی پژوهش بیان شد و پس از جمعاوری دادهها تحلیلهای آماری انجام شده در فصل چهارم گزارش گردید.
بحث و تفسیر و نتیجهگیری
پژوهش حاضر با هدف اصلی بررسی ویژگیهای روانسنجی از جمله اعتبار، روایی، و نرم مقیاس سنجش روابط متقابل در بین پرسنل شرکت ایرانخودرو انجام شد. پس از اجرای پرسشنامه بر روی ۵۰۰ نفر، این پرسشنامه مورد تجزیه و تحلیل آماری قرار گرفت. در مرحله بعدی برای پاسخ به این سوال که «آیا ابزار مورد پژوهش از اعتبار کافی برخوردار است؟» نتایج حاصل از اجرای آزمون نشان داد که ضریب آلفای کرونباخ برابر ۶۷۳/۰ به دست آمد، که اعتبار خوبی را نشان داد. برای بررسی روایی سازه و پاسخ به این سوال که «پرسشنامه سنجش روابط متقابل از چند عامل اشباع شده است؟» از روش تحلیل مولفههای اصلی (pc) استفاده شد. با استفاده از تحلیل عاملی و به شیوه چرخش متعامد (واریماکس)، ۸ عامل استخراج شد، که این ۸ عامل ۱۹۸/۵۶% درصد کل واریانس و سهم عامل یکم با ارزش ویژه ۹۲۷/۱، ۱۷۸/۹% درصد از واریانس مشترک بین مواد پرسشنامه را تبیین کرد. قبل از اجرای تحلیل عاملی کفایت نمونهبرداری با استفاده از اندازه KMO برابر ۶۳۰/۰ و نیز رد فرض صفر مبتنی بر درست بودن ماتریس همسانی در جامعه به وسیله آزمون کرویت بارتلت، به اثبات رسید که اجرای تحلیل عاملی تبیینپذیر است. ماتریس عاملی نشان داد عامل نخست دارای بیشترین بار عاملی و سهم آن نیز از سایر عاملها بیشتر است. نتایج تحلیل عاملی مشخص کرد، این مقیاس از ۸ عامل اشباع شده است. به منظور سادهسازی عوامل استخراجی از چرخش متعامد به شیوه واریماکس استفاده شد. از یافتههای پژوهش که بر پایه طرح نمونهبرداری و از آزمونهای آماری مبتنی بر تحلیل عاملی و روش تحلیل مولفههای اصلی است نتایج ذیل حاصل شد.
عامل یکم با ۴ سوال شامل سوالهای ۱۰، ۱۱، ۲۲، ۴۶ با این عامل همبستگی قوی داشته که «کودک مطیع و سازگار[۱۶۹]» نام گذاری شد. که میتوان آن را اینگونه تعریف کرد که زمانهایی در دوران کودکی وجود دارد که مستقـل از فشـارهای «والدی» رفتـار میکردیم. در این زمـانها نه خود را با انتظارات والـدینمان سازگار میکردیم و نه علیه آنها طغیان میکردیم، بلکه به سادگی همانطور که دوست داشتیم رفتار میکردیم به این نوع رفتار در زمان بزرگسال «کودک مطیع و سازگار» گفته میشود. (استوارت و جونز، ۱۳۸۲)
عامل دوم با ۳ سوال شامل سوالهای ۳۰، ۳۶، ۳۸ با این عامل همبستگی قوی داشته که «بالغ عملگرا[۱۷۰]» نام گذاری شد. که میتوان آن را اینگونه تعریف کرد که بالغ عملگرا که بوسیلهی واقعیتها و اطلاعات تقویت و نیـرومند شده است و به وسیله انرژی جریـان یافته از والد و کودک درون به حرکت در میآید، به بررسـی چارههای گوناگون برای عمل کردن و تصمیمگیری دربارهی عملکرد شخصیت میپردازد. به این نوع رفتار در زمان «بالغ عملگرا» گفته میشود. (جیمز و ساوری، ۱۳۸۲)
عامل سوم با ۳ سوال شامل سوالهای ۵۳، ۵۶، ۵۸ با این عامل همبستگی قوی داشته که «والد کنترلگر و مستبد[۱۷۱]» نام گذاری شد. که میتوان آن را اینگونه تعریف کرد که گاهی اوقات که کودک بودیم، والدینم به من میگفتند چه کار کنم، آنها یا مرا کنترل نموده، یا ازمن انتقاد میکردند.هرگاه من به گونهای رفتار میکنم که تقلیدی از نقش والدینم در این زمینههاست، در بخش «والد کنترلکننده و مستبد» خود قرارداریم. (استوارت و جونز، ۱۳۸۲)
عامل چهارم با ۳ سوال شامل سوالهای ۲۱، ۳۷، ۴۳ با این عامل همبستگی قوی داشته که «والد حمایتگر[۱۷۲]» نام گذاری شد. که میتوان آن را اینگونه تعریف کرد زمانهای که والدینم از من مراقبت و مواظبت میکردند. مادرم ممکن بود مرا در آغوش بگیرد و پدرم موقع خواب برایم قصه بگوید. هرگاه رفتارهایی را که والدینم در زمان مراقبت از من نشان میدادند، بازنوازی کنم، در بخش «والد حمایتگر» خود هستیم. (استوارت و جونز، ۱۳۸۲)
عامل پنجم با ۲ سوال شامل سوالهای ۸، ۱۵ با این عامل همبستگی قوی داشته که «والد احساسی[۱۷۳]» نام گذاری شد. که میتوان آن را اینگونه تعریف کرد زمانهای که احساسات و افکار والدینم که در دوران کودکی مشاهده کردهایم از خود نشان میدهیم، در بخش «والد احساسی» خود هستیم. (جیمز و ساوری، ۱۳۸۲)
عامل ششم با ۲ سوال شامل سوالهای ۱، ۲۸ با این عامل همبستگی قوی داشته که «والد عملگرا[۱۷۴]» نام گذاری شد. که میتوان آن را اینگونه تعریف کرد زمانهای که اعمال و حرکات والد خود را که در دوران کودکی مشاهده نمودهایم در زمان حال به آنها عمل میکنیم در بخش «والد عملگرا» خود هستیم. (جیمز و ساوری، ۱۳۸۲)

 

• روسیه و ترکمنستان در بازی بزرگ انرژی آسیای مرکزی؛ از حمیدرضا عزیزی، در این کتاب، به بررسی سیاست خارجی و روابط خارجی روسیه با غرب، آسیا و نهایتا کشورهای خارج نزدیک، شامل جمهوری‌های سابق اتحاد شوروی پرداخته شده است و به تغییرات صورت گرفته در عرصه‌ی سیاست خارجی این کشور پس از فروپاشی شوروی، اشاره شده است و اینکه سه گفتمان “اروآتلانتیک‌گرایی”، “اوراسیاگرایی” و “ملی‌گرایی” هریک در دوره‌هایی توانستند، جهت‌گیری سیاست‌ خارجی روسیه را شکل‌دهند و نهایتا روابط دو کشور ترکمنستان و روسیه، طی چند دوره تا سال ۲۰۱۱ بررسی می‌شود. در این کتاب، به شکل موردی بیشتر به نقش روسیه، اشاره شده است و سایر کشورهای مورد بررسی در این پژوهش را در برنمی‌گیرد.

 

• نقش عامل انرژی در روابط ایران و ترکمنستان؛ از حمید رضا عزیزی، این مقاله، روابط انرژی ایران و ترکمنستان تا سال ۲۰۰۹ را در بر می‌گیرد و اشاره‌ای به روابط دو کشور، بعد از اعمال تحریم‌ها بر ایران نشده است و لذا مباحث جدید تا سال ۲۰۱۴ را در برنمی‌گیرد.

 

• روابط ایران و کشورهای آسیای مرکزی: روند ها و چشم اندازها؛ از مهدی سنایی، در این کتاب علاوه بر مباحث اقتصادی، مباحث فرهنگی و سیاسی ایران، با این کشورها نیز بررسی شده است و اشاره‌ی چندانی به بحث انرژی درروابط دو کشور ایران و ترکمنستان نشده است و تمرکز بیشتر بحث بر روابط اقتصادی است.

 

• مطالعه تطبیقی رهیافت‌های امنیت انرژی چین و ژاپن در آسیای مرکزی؛ از الهه کولایی، در این مقاله به جذابیت‌های منطقه برای دو کشور چین و ژاپن در حوزه‌ی انرژی، پس از حوادث ۱۱ سپتامبر و رهیافت‌های امنیتی دو کشورچین و ژاپن در زمینه‌ی انرژی، در کل منطقه‌ی آسیای مرکزی، اشاره شده است و به کشور ترکمنستان، به عنوان یکی از کشورهای منطقه، اشاراتی جزئی شده است.

 

• سیاست خارجی ترکمنستان؛[۲]از ریچارد پامفرت؛[۳]در این مقاله، نویسنده به بررسی سیاست خارجی ترکمنستان در حوزه‌های اقتصادی و سیاسی پرداخته و لذا مباحث مربوط به انرژی در بخش اقتصادی، بخشی از مقاله را تشکیل می‌دهد و این مباحث شامل دوره‌ی ریاست جمهوری صفرمراد نیاز‌اف و دو سال اول ریاست جمهوری بردی‌محمد‌اف می‌شود و سیاست‌های انرژی این کشور در دوره‌ی جدید بعد از فوت مراد ترکمن‌باشی را در برنمی‌گیرد.

 

• تجزیه و تحلیل سیاست خارجی ترکمنستان، در دوره‌ی بردی‌محمد‌اف؛[۴] از لوکا آنسه‌شی،[۵] این مقاله شامل دو بخش است. در بخش اول مقاله، نویسنده به بررسی سیاست خارجی ترکمنستان در دوره‌ی صفر‌مراد نیاز‌اف و ارزیابی سیاست خارجی او پرداخته است و مباحث مربوط به انرژی، بخش کمی از بحث را شامل می شود. در بخش دوم مقاله نیز، به چندجانبه‌گرایی، در دوره‌ی پس از صفرمراد نیاز‌اف و روی کارآمدن بردی‌محمد‌اف، به عنوان رئیس جمهور جدید این کشور و اصلاحات انجام شده توسط او پرداخته شده است و صرفا دو سال اول ریاست جمهوری او را دربر می‌گیرد.

از آنجا که هدف این پژوهش، بررسی همکاری‌های صورت گرفته در زمینه‌ی انرژی در عرصه‌ی سیاست خارجی ترکمنستان، علاوه بر روسیه و ایران، با چندین کشور دیگر مانند چین، ترکیه، پاکستان، افغانستان، ترکیه و اتحادیه اروپا و اهمیتی که این کشور در عرصه‌ی سیاست خارجی، به واسطه‌ی منابع غنی انرژی، برای این کشورها دارد، منابع موجود کمتر به طور مستقل به تأثیرگذاری عامل انرژی بر سیاست خارجی ترکمنستان پرداخته‌اند.
۷-۱ تعاریف نظری و عملیاتی
۱-۷-۱ انرژی
انرژی، یکی از اصلی‌ترین نیازهای جوامع انسانی امروز است، که نه تنها بر بسیاری از منازعات و روابط میان دولت‌ها تأثیرگذار است، بلکه می‌توان گفت بسیاری از مناقشه‌ها و تعامل‌ها، اساسا به علت دست‌یابی به آن به وقوع می‌پیوندد. موضوع انرژی، به دلیل نقش تعیین‌کننده‌ای که در اقتصاد جهان معاصر دارد، همواره یکی از مهمترین موضوعات مورد توجه سیاست‌مداران در کشورهای مختلف بوده است. در این فرآیند، به طور تاریخی کشورهای دارای منابع انرژی و کشورهای طالب منابع انژری، هر یک به گونه‌ای بخش عمده‌ای از ظرفیت‌ها و تواتمندی‌های سیاست خارجی خود را صرف تولید، توزیع و تضمین امنیت انرژی ساخته‌اند.
بی‌شک در دنیای صنعتی امروز، انرژی، یکی از عوامل مهم تأثیرگذار در روابط میان کشورهاست. وجود منابع سرشار و ذخایر انرژی در برخی از کشورها و همین‌طور کمبود انرژی و نیاز شدید به آن در برخی دیگر، باعث شده است تا کشورها درباره سیاست خارجی خودشان و نیز در برقراری روابط با یکدیگر به این متغیر مهم توجه ویژه‌ای داشته باشند.[۶] تا به امروز گونه‌های مختلفی از انرژی شناخته شده است، که با توجه به نحوه آزاد سازی و تأثیرگذاری، به دسته‌های مختلفی طبقه‌بندی می‌شوند. از آن جمله می‌توان به انرژی جنبشی، انرژی گرمایی، انرژی الکتریکی، انرژی شیمیایی، انرژی پتانسیل و انرژی هسته‌ای اشاره کرد. در تحقیق حاضر منظور از انرژی سوخت‌های فسیلی است که ذغال سنگ، نفت و گاز طبیعی را شامل می‌شود و در اینجا نفت و گاز طبیعی کشور ترکمنستان مد نظر است.
۲-۷-۱ سیاست خارجی[۷]
سیاست خارجی، عبارت است از یک استراتژی یا یک رشته اعمال از پیش طرح‌ریزی شده توسط تصمیم‌گیرندگان حکومتی، که مقصود آن دستیابی به اهدافی معین، در چهارچوب منافع ملی و در محیط بین‌المللی است. به‌طور خلاصه میتوان گفت که سیاست‌خارجی، شامل تعیین و اجرای یک سلسله اهداف و منافع ملی است، که در صحنهی بینالمللی از سوی دولتها انجام میپذیرد. سیاست خارجی میتواند ابتکار عمل یک دولت و یا واکنش آن در قبال کنش دیگر دولتها باشد.[۸]
مقوله‌ی سیاست‌ خارجی، از پیچیده‌ترین و گسترده‌ترین مقولات در میان تمامی شاخه‌های علوم اجتماعی است، که ده‌ها و حتی صدها عامل اجتماعی، فرهنگی، اقتصادی، سیاسی، تاریخی و تکنیکی در داخل واحد‍‌‌های سیاسی در سطوح مختلف نظام بین‌الملل در آن دخالت مجرد یا متقابل دارند. سیاست خارجی یک کشور نه تنها از عوامل خارجی، که از محیط داخلی نیز تأثیر می‌پذیرد. به عبارت دیگر سیاست خارجی را، می‌توان مجموعه‌ی اهداف و روش‌هایی دانست، که یک دولت در مقابل دول خارجی، در جهت دفاع از منافع ملی خود، دنبال می‌کند. آنچه بیش از هر چیز سیاست خارجی یک کشور را تعیین می‌کند، مفهومی است که به “منافع ملی”، معروف شده است. اهمیت منافع ملی در تعیین سیاست خارجی، به اندازه‌ای است که می‌توان آن را محور سیاست خارجی دانست.[۹]
مطالعه سیاست خارجی با مطالعه روابط خارجی، متفاوت است. روابط خارجی، عمدتا به مرور تاریخ و تحولات روابط میان دولت‌ها می‌پردازد. در حالی که در سیاست خارجی، به ریشه‌های درونی در شکل‌گیری سیاست‌ها، چرایی سیاست‌ها، دکترین‌های اجرایی سیاست‌ها و بازتاب سیاست‌های خارجی در روابط بین الملل، پرداخته می‌شود. هر کشوری بر اساس جایگاهی که در نظام بین‌المللی دارد، یا بر اساس ساختار سیاسی حاکم، یا بر اساس قانون اساسی، و یا نقش نخبگان و افراد و نیز نقش محیط اجتماعی، ممکن است سیاست خارجی متفاوتی داشته باشد و به همین دلیل مطالعه سیاست خارجی دولت‌ها نیز متفاوت است. سیاست خارجی دولت‌ها ممکن است، سرچشمه‌های درونی (محیط اجتماعی یک کشور) و یا سرچشمه‌های بیرونی(نظام بین‌الملل) داشته باشد. کشورهای ضعیف، سیاست خارجی‌شان تحت تأثیر نظام بین‌الملل شکل می‌گیرد. در حالی که کشورهای قدرتمند، سیاست خارجی‌شان را از سرچشمه‌های درونی دارند.
۳-۷-۱ منافع ملی[۱۰]
منافع ملی یک کشور، که معمولا توسط دولت تعریف می‌شود، استفاده از آن به عنوان ابزاری جهت تحلیل سیاست خارجی است. در اینجا منافع ملی، حاکی از آن است که چه چیزی برای ملت در رابطه‌اش با سایر کشورها بهترین است. این نوع استفاده از اصطلاح، نه تنها بر تهدید موجود نسبت به ملت از جانب آنارشی بین‌المللی، بلکه بر قید و بند‌های خارجی از جانب پیمان‌ها، منافع و قدرت سایر کشورها و سایر عوامل خارج از کنترل ملت، نظیر جایگاه جغرافیایی و وابستگی به تجارت خارجی، بر سر راه آزادی مانور دولت تأکید می‌کند.[۱۱]
منافع ملی، مفهومی پیچیده و دارای تعاریف مختلف، که ممکن است به مثابه هدفهای اولیه و همیشگی کشور تعریف گردد. کراسنر، منافع ملی را گزینه‌ای گریز ناپذیر محسوب می‌دارد و به کلام لرد پالمرسون، منافع ملی، معیارهای جاودانی در حوزه‌ی سیاست خارجی است. او معتقد است که، ما تعهد ابدی نداریم، بلکه منافع ملی برای ما ابدی است و وظیفه ما پیروی از آن است. دیوید سینگر نیز، می‌گوید: منفعت ملی، چشم‌انداز مهمی است که غالب ما جهان را در آن می‌بینیم، دشمنان را با آن شناخته و محکوم می‌کنیم، شهروندان‌مان را با استناد به آن تابع خود می‌سازیم، اعمالمان را به واسطه آن تأیید اخلاقی نموده و کارایی می‌بخشیم.[۱۲] منافع ملی، هر تعریفی که داشته باشد در برگیرنده نکات زیر است:

 

wpadminbar" style="box-sizing: inherit; font-size: 13px; line-height: 32px; direction: rtl; color: #cccccc; font-family: -apple-system, BlinkMacSystemFont,;">

• بازیگران روابط بین‌الملل، تنها دولت‌ها نیستند. شرکت‌های چند‌ملیتی و سازمان‌ها و رژیم‌های بین‌المللی، بازیگران جدیدی هستند که در کنار دولتها نقش آفرینی می‌کنند.

 

• مسائل اساسی جهان، دیگر تنها مسائل نظامی، امنیتی و استراتژیک نیست. بلکه مسائل ‏اقتصادی، زیست‌محیطی، اجتماعی و فرهنگی اهمیت بیشتری یافته‌اند. این دگرگونی حرکت ‏از سوی سیاست حاد، به سوی سیاست ملایم خوانده می‌شود. به همین دلیل نیز کاربرد زور ‏و قدرت نظامی، کمتر و همکاری‌های اقتصادی، اجتماعی بیشتر می‌شود. ‏

 

• قاعده رفتار در عرصه جهانی، از تعارض و مخاصمه به همکاری‌های فراملی تغییر کرده است‏‏. در شرایط وابستگی متقابل، قاعده بازی دیگر بازی حاصل جمع صفر نیست، بلکه برد و باخت می‌تواند به طور یکسان برای همه طرف‌های بازی باشد. در روابط بین‌الملل، برد یک بازیگر لزوما ‏به معنی باخت دیگری نیست و بازی جدید می‌تواند دو یا چند برنده و بازنده داشته باشد.

 

• سلسله مراتب قدرت که مبتنی بر قدرت نظامی بود، جای خود را به شبکه پیچیده‌ای از ‏همکاری‌ها می‌دهد که دیگر سلسله مراتبی نیست.[۴۴]

 

• تعدد ساختاری نظام بین‌الملل؛ مثلا ممکن است ساختار از لحاظ نظامی تک قطبی باشد، ولی از لحاظ اقتصادی چند قطبی.[۴۵]

۷-۲ وابستگی یا وابستگی متقابل؟
وابستگی،[۴۶]روابط بین کشورهای درحال توسعه و کشورهای صنعتی غرب را مشخص می‌کند. یعنی وابستگی، به عنوان حدود نابرابر وابستگی به بازارها و منابع عرضه و توانایی نابرابر دو کشور، برای تأثیرگذاردن، کمک یا صدمه زدن به دیگری تعریف می‌شود. اعمال و سیاست‌های کشورهای در حال توسعه، اثرچندانی بر امور اقتصادی و سیاسی کشورهای صنعتی شده (حتی کشورهای کوچک صنعتی) ندارد. از طرف دیگر، سیاست‌های یک کشور صنعتی شده غالبا عواقب مهمی برای یک کشور در حال توسعه دارد و هر گونه تلاشی در جهت تغییر شدید یا محدود کردن روابط برای کشور دوم، بسیار گران ولی برای اولی ارزان‌تر تمام می‌شود.[۴۷]
به اعتقاد کوهن و نای، وابستگی متقابل وابستگی دو جانبه است که بین کشورها و یا بازیگران در کشورهای مختلف، وابستگی دو جانبه را به وجود می‌آورد و اثرات متقابل رفتارها دیده می‌شود. اما وابستگی، به این معنی است که کشوری تحت سلطه نیروهای خارجی قرار گیرد.[۴۸]
۸-۲ همگرایی یا وابستگی متقابل؟
وابستگی متقابل را بایستی از همگرایی،[۴۹]متمایز کرد. همگرایی را، عده‌ای چون اینکلز، قدمی فراتر از وابستگی متقابل می‌دانند. در همگرایی، واحدهای خودمختار که از قبل نقش‌های حیاتی‌تری نسبت به سایر واحدها داشته‌اند و این برتری نقش را برای خود حفظ کرده‌اند. نهادی جمعی ارائه می‌دهند، که به زیر مجموعه‌ای از نهادها همچون نهادهای اقتصادی یا سیاسی تقسیم شده و به حل یک رشته مشکلات نهادی اصلی کمک می‌کند. اساسا همگرایی سیاسی جوامع، مستلزم دولتی واحد است که بیشتر از آن چیزی است که در وابستگی متقابل مورد نظر می‌باشد. دویچ، در این رابطه استدلال می‌کند که وابستگی متقابل همیشه منجر به همگرایی نمی‌شود. واژه وابستگی متقابل، بر یک مرحله دو بعدی تکیه دارد. این فرآیند مابین دولت‌ها یا دیگر بازیگران بین‌المللی، چندجانبه بودن روابط را نشان می‌دهد. از دیدگاه او وابستگی متقابل مثبت، از همبستگی حمایت می‌کند. در حالی که وابستگی متقابل منفی باعث تشدید تضاد می‌شود و وابستگی متقابل ضعیف نیز اختلافات چندانی ایجاد نمی‌کند. هاس، همگرایی را به عنوان فرآیندی تعریف می‌کند، که طی آن رهبران سیاسی جوامع مختلف متقاعد شوند که وفاداری، انتظارات و فعالیت‌های سیاسی آنها را به سمت مرکز جدیدی که نهادهایش دارای اختیارات قانونی یا متقاضی اختیارات قانونی ورای اختیارات ملت-کشورها باشد سوق دهد.[۵۰]
 
۹-۲ مفاهیم بنیادین نظریه وابستگی متقابل
برای روشن‌تر شدن مفهوم نظریه وابستگی متقابل، لازم است که اشاره‌ی مختصری به مفاهیم بنیادین این نظریه داشته باشیم، که در روشن‌تر شدن بحث به ما کمک خواهند نمود. مفاهیم بنیادین این نظریه عبارتند از: وابستگی متقابل، قدرت، هزینه، حساسیت، آسیب‌پذیری.
۱-۹-۲ وابستگی متقابل[۵۱]
ریچارد روزکرانس و دیگران، در تعریف وابستگی متقابل، در جایی آن را نوعی پیوند می‌دانند. وابستگی متقابل را، می‌توان به عنوان پیوند مستقیم و مثبت منافع دولت‌ها در مواردی تعریف کرد که، تغییر در موقعیت یک دولت ،جایگاه سایرین را در همان جهت تغییر می‌دهد. آنان همچنین وابستگی متقابل را به عنوان یک نظام تعریف می‌کنند که، می‌توان آن را برآیند پیوندهای فوق دانست. “وابستگی متقابل، به مفهوم نظامی است که در آن، معمولا دولت‌ها در نردبان موقعیت بین‌المللی (توان اقتصادی، قدرت، رفاه، دسترسی به اطلاعات و یا تکنولوژی) با هم بالا و پایین می‌روند”. همان‌گونه که دیده می‌شود در این تعاریف بر همسویی تحولات و تأثیرات تأکید شده است. کوهن و نای، در تعریف تحلیلی وابستگی متقابل می‌نویسند: وابستگی، به معنای وضعیتی است که نیروهای خارجی، آن را تعیین می‌کنند یا تا حد زیادی تحت تأثیر قرار می‌دهند. وابستگی متقابل در ساده‌ترین مفهوم، وابستگی دوجانبه است. وابستگی متقابل در سیاست جهانی، به وضعیت‌هایی اشاره دارد که، وجه مشخصه آنها آثار متقابل میان کشورها، یا میان بازیگران در کشورهای مختلف است.[۵۲]
۲-۹-۲ قدرت
در دیدگاه سنتی، قدرت نظامی بر دیگراشکال آن برتری داشت و دولت‌هایی که بیشترین قدرت نظامی را داشتند بر امور جهان تسلط داشتند، اما منابعی که قابلیت تولید قدرت را داشتند، پیچیده‌تر شده‌اند. از دید یک ناظر موشکاف، در دوران پس از جنگ، شاهد دگرگونی بنیادین در عناصر قدرت، استفاده و دستیابی به آن هستیم. هانس مورگنتا، نویسنده برجسته واقع گرا در عرصه سیاست بین‌الملل، به عنوان یک تاریخدان در واکنش به حوادث دهه ۱۹۷۰، به طور قطع آنها را بی‌سابقه دانست و از ارتباط کارکردی بین نظامی‌گری و قدرت اقتصادی، سخن گفت و در اختیار داشتن قدرت نظامی، برای کشورهای انحصارگرا یا نیمه انحصارگرا را جهت دست‌یابی به مواد خام، برای دست‌یابی به اقتصاد پیشرفته را، ضروری دانست. کوهن ونای، قدرت را توانایی یک بازیگر به واداشتن دیگران به انجام کاری تعریف کرده‌اند، که در غیر این صورت تمایلی به انجام آن کار ندارد و همچنین قدرت را، توانایی کنترل منابع در مسیر دستیابی به اهداف خود دانسته اند. از دید آنان قدرت را به لحاظ کنترل بر نتایج، می‌توان تصور کرد. از دید این دو وابستگی متقابل نامتقارن، می‌تواند ایجاد قدرت کند و این قدرت می‌تواند به عنوان کنترل بر منابع و یا نیروی بالقوه‌ای که بر نتایج موثر است عمل کند. زیرا افزایش قدرت، موجب کاهش هزینه خواهد شد و بازیگری که کمتر وابسته است می‌تواند در رابطه با بازیگر دیگر تغییر ایجاد کند.[۵۳]
بنابراین بین تعریف کوهن و نای، با تعریف مورگنتا از قدرت، تفاوت ماهوی وجود ندارد. بلکه صرفا تحولی در مصداق و ابزار قدرت، به وجود آمده است. تعبیری را که این دو نظریه‌پرداز در تعریف قدرت به کار می‌برند، حاکی از وجود یک رابطه مستقیم علت و معلولی بین وجود قدرت و تمکین دیگر بازیگران است.[۵۴]
۳-۹-۲ هزینه
واژه هزینه، از اساسی‌ترین مفاهیم نظریه وابستگی متقابل است. تبدیل پیوستگی متقابل، به عنوان مفهومی عام در روابط میان جوامع به وابستگی متقابل، از طریق مفهوم هزینه‌ها، توضیح داده می شود. در متون مربوط به وابستگی متقابل، تعریف دقیقی از مفهوم هزینه ارائه نشده است. کوهن و نای، صرفا به مفهوم آثار پرهزینه برای توضیح هزینه اشاره کرده اند و بیشتر سعی کرده اند با ارائه مثال‌هایی، این مفهوم را به طور عملیاتی تعریف نمایند و یا آن را در مقابل سود قرار دهند. کارل دویچ ،هزینه را در مقابل منفعت قرار می‌دهد.[۵۵]روابط مبتنی بر وابستگی متقابل، همواره متضمن هزینه‌اند، به این دلیل که استقلال عمل را محدود می‌سازد و هیچ تضمینی وجود ندارد که روابط مبتنی بر وابستگی متقابل، به نفع دو طرف بیانجامد.[۵۶]
۴-۹-۲ حساسیت و آسیب پذیری[۵۷]
حساسیت، به درجه حساس بودن دولت‌ها نسبت به حدوث تغییرات در دولت دیگر ارتباط دارد. که یکی از راه‌های اندازه‌گیری این بعد بررسی این موضوع است که، آیا دگرگونی‌ها در زمینه‌های خاص (نرخ بیکاری یا نرخ تورم ) در سایر کشورها به همان سیاق است یا خیر؟

 

• پایه‌ریزی اقتصاد ملی، به منظور استفاده از منابع و تأمین نیازهای داخلی[۱۲۶]

در عرصه‌ی سیاست خارجی نیز صفرمراد ‌نیازاف رویکرد بیطرفی را درپیش گرفت. اقتصاد دوره شوروی ترکمنستان بر یارانه‌های عظیم بنا شده بود. زمانی که یارانه‌های شوروی قطع شد، بسیاری از مشاغل صنعتی و کشاورزی به سرعت درمانده شدند. در چنین فضایی بود که توجه دولتمردان ترکمنستان به درآمدهای حاصل از صادرات انرژی معطوف شد و این درآمدها به عنوان تأمین کننده اصلی ثبات اقتصادی و سیاسی مورد توجه قرار گرفت. همین عامل به عنوان یکی از انگیزه‌های اصلی اتخاذ سیاست بیطرفی از سوی صفرمراد نیاز‌اف بود. به این ترتیب سیاست بیطرفی، پیش از هر چیز تضمینی مهم برای جریان یافتن سرمایه‌های خارجی و سرمایه بانک بین‌المللی به اقتصاد ترکمنستان بود. این موقعیت بی‌‌‌طرف، می‌توانست نقش مهمی نیز در تقویت اعتماد به ترکمنستان در بخش مالی و صنعتی جهان بازی کند. ترکمنستان با این سیاست در پی اطمینان یافتن از این امر بود که اقتصاد ملی‌اش به کمترین میزان ممکن تحت تأثیر وقایع ناخوشایند پیرامونی، (چه در بخش سیاسی و چه در بخش اقتصادی) قرار گیرد.[۱۲۷]
گریگوری گلیسون، در این رابطه می‌گوید: سیاست بی‌طرفی ترکمنستان نخست در پی اطمینان یافتن از این بود که ترکمنستان می‌تواند بیشترین فاصله ممکن را با روسیه ایجاد کند، بدون اینکه دسترسی به بازارهای گاز شمالی و اروپایی را از دست بدهد. دوم، این سیاست طراحی شد تا توسعه تجارت با همسایگان جنوبی و غربی ترکمنستان را بر مبنای منافع مشخص ترکمنستان ارتقاء دهد و سوم، این سیاست اتخاذ شد تا جذب حداکثر سرمایه خارجی ممکن را برای ترکمنستان امکان پذیر کند تا دولت از این طریق صنایع مرتبط با گاز را احیاء کرده و امارتی همچون کویت در کشور خود ایجاد کند و در عین حال کنترل کامل بر نظام سیاسی را از دست ندهد.[۱۲۸]
نیازاف با به کارگرفتن سیاست بی‌طرفی دائم تلاش کرد تا با جدا نگاه داشتن خود از اتحادها و ائتلاف‌های تنش‌زا، از هر اقدامی که امکان داشت جریان صادرات گاز ترکمنستان را به خطر بیاندازد دوری کند. محصور بودن ترکمنستان در خشکی و نیز نیازمند بودن صادرات گاز به احداث خطوط لوله منجر به وابستگی شدید درآمدهای ترکمنستان به روابط آن با کشورهای همسایه خود شد و ترکمنستان تلاش کرد سیاست خارجی خود را به شکلی تنظیم کند که هیچ گونه تنشی را با همسایگان ایجاد نکند. او حتی تلاش کرد تا با کنار گذاشتن اختلافات قومی و مرزی تاریخی با همسایگانش، تا حد امکان خود را از تنش‌های منطقه‌ای جدا نگه دارد. درواقع در دوران نیازاف دولت، ترکمنستان با محور قرار دادن بهره‌برداری از درآمدهای حاصل از فروش گاز طبیعی و به کار گرفتن سیاست بی‌طرفی دائم، تلاش کرد مسائل اقتصادی را از مسائل سیاسی جدا کرده و فقط به دنبال توسعه صادرات گاز طبیعی خود باشد. در این دوران دولت ترکمنستان را می‌توان یک دولت رانتیر منزوی در نظر گرفت که به جای اینکه منابع خود را به عنوان ابزاری برای پیشبرد اهداف سیاست خارجی و داخلی خود قرار دهد، سیاست داخلی و به ویژه خارجی خود را در خدمت منافع گازی خود قرار داده بود.[۱۲۹]
علاوه بر اتخاذ رویکرد بی‌طرفی از سوی صفرمراد‌نیاز‌اف، برای تأمین ثبات اقتصادی و جذب سرمایه‌های خارجی، انجام اصلاحات در بخش انرژی مورد توجه دولت‌مردان این کشور قرار گرفت. در بخش انرژی، اصلاحات به معنی کاهش وابستگی به مسکو و خطوط لوله بازمانده از دوران شوروری بود. در این رابطه دو چیز برای ترکمنستان به عنوان هدف تلقی می‌شد، متنوع‌سازی مسیرهای انتقال انرژی و همچنین جذب سرمایه‌های خارجی (به ویژه از کشورهای غربی) در بخش انرژی، از جهتی، ایجاد تغییر در بخش انرژی مهم‌ترین هدف دولت ترکمنستان بود، زیرا درآمدهای حاصل از این بخش، پایه و زیربنای فعالیت‌های اقتصادی دولت در دیگر بخش‌ها نیز بود. در سند توسعه‌ای که در سال ۱۹۹۳ برای افزایش رشد اقتصادی ترکمنستان تدوین شد، تأکید اصلی بر جذب سرمایه در بخش گاز بود.[۱۳۰]
در رابطه با متنوع‌سازی مسیرهای انرژی، ترکمنستان در زمان حیات نیازاف نتوانست به پیشرفتی در خور توجه دست یابد. مسیرهای گوناگونی که برای صادرات گاز ترکمنستان در نظر گرفته شده بود هر یک به دلیلی معوق مانده و یا از برنامه خارج شدند. تنها نتیجه واقعی در این ارتباط، احداث خط لوله کرپژه – کردکوی در سال ۱۹۹۷ برای انتقال گاز به ایران بود که آن هم با توجه به ظرفیت اندک خط لوله دستاوردی مهم محسوب نمی‌شد. در نتیجه، شاخص اصلی اقتصاد انرژی ترکمنستان در طول حیات نیازاف، همچنان وابستگی به مسکو بود. تأثیرات منفی این وابستگی بر اقتصاد ترکمنستان نیز امری قابل چشم پوشی نبود. به عنوان مثال، بحران اقتصادی سال ۱۹۹۸ در روسیه، به این دلیل که به کاهش خرید گاز ترکمنستان توسط روسیه منجر شد، تأثیر بسیار مخربی بر اقتصاد ترکمنستان بر جای گذاشت. ترکمنستان در این سال، دچار کسری در تراز پرداخت‌ها شد که تا سه سال بعد از آن ادامه داشت.[۱۳۱] تا اینکه نیاز‌اف در اواخر دوران ریاست جمهوری خود، یک قرار داد ۲۵ ساله ارسال گاز به روسیه در سال ۲۰۰۳ را با پوتین امضاء کرد و در سال ۲۰۰۴، ۹/۲۱۱ میلیارد مترمکعب گاز به روسیه ارسال کرد.[۱۳۲]
ترکمنستان در دوره نیازاف در جذب سرمایه‌های خارجی در بخش انرژی نیز موفق نبود. مهم‌ترین دلیل آن، وجود قوانین دست و پا گیر برای فعالیت شرکت‌های خارجی و همچنین اعمال مالیات‌های سنگین بر این گونه فعالیت‌ها بود. به عنوان نمونه در بخش نفت، کنترل دولتی شدید اعمال می‌شد. چنانکه ۵/۹۰% تولید نفت این کشور، توسط شرکت دولتی نفت این کشور و۳% توسط شرکت گاز دولتی انجام می‌شد. به این ترتیب، تنها ۵/۶% برای شرکت‌های خارجی باقی می‌ماند. به همین دلیل، در اوایل سال ۲۰۰۲ اکسون موبیل[۱۳۳] فعالیت خود را در ترکمنستان متوقف کرد. شرکت شل نیز اعلام کرد که علاقه خود را به پروژه‌های نفتی ترکمنستان از دست داده است.[۱۳۴]
بنابراین می‌توان گفت سیاستی که صفرمراد نیازاف در پیش گرفت بی‌طرفی نبود، بلکه نوعی انزواطلبی بود و سیاست‌های خارجی نیازاف و در کل تمام سیاست‌های دیگر اعمال شده به وسیله رژیم تحت رهبری او، در پیشبرد کشور در یک مسیر خطرناک سهیم بودند. در واقع در اواخر سال ۲۰۰۶، رژیم ترکمنستان تقریبا به طور کامل از جامعه بین‌الملل جدا شده بود و فدراسیون روسیه به عنوان تنها شریک اقتصادی مهم ترکمنستان، تنها حامی بین‌المللی برای نیازاف و همراهان او بود. این رژیم همچنین از همسایگان خود جدا شده بود به این دلیل که، نیازاف به طور سیستماتیک از شرکت در ابتکارات مختلف همکاری منطقه‌ای که از سوی دیگر رهبران جمهوری‌های منطقه ایجاد شده بود خودداری می‌کرد و انزوای بین‌المللی ترکمنستان در زمان مرگ نیازاف به خوبی قابل درک بود.[۱۳۵]
۹-۳ راهبرد انرژی ترکمنستان در دوره ی بردی‌محمد‌اف (۲۰۰۶ تا ۲۰۱۴ )
اعلام رسمی درگذشت صفرمراد نیازاف رئیس جمهوری ترکمنستان، در اعلامیه مشترکی که توسط شورای امنیت ملی، هیأت وزیران و مجلس نمایندگان ترکمنستان منتشر گردید صورت گرفت. در این اعلامیه مشترک آمده بود که نیازاف، در ساعت یک بامداد روز ۲۱ دسامبر ۲۰۰۶ (اول دی ۸۵) به علت سکته قلبی درگذشت. در این اعلامیه که درگذشت صفرمراد نیازاف را اعلام می‌داشت همزمان بر این موضوع تأکید می‌شد که سیاست‌ها و خطی مشی‌های دوران نیازاف خصوصا در مباحث سیاست خارجی ادامه خواهد یافت و در این خصوص بر سیاست بی‌طرفی ترکمنستان در عرصه‌ی بین‌المللی، روابط خوب همسایگی، اعتماد متقابل، برابری و سود متقابل در همکاری‌های بین‌المللی و تعهد به تمام معاهدات بین‌المللی تأکید گردید. در ۲۶ دسامبر اعضای شورای مصلحت خلق که بالاترین مرجع تصمیم‌گیری در ترکمنستان محسوب می‌شود تشکیل جلسه داد. این شورا ۱۱ فوریه ۲۰۰۷ را به عنوان روز انتخابات ریاست جمهوری اعلام نمود و بر اقدام صورت گرفته توسط شورای امنیت ملی در کنار زدن رئیس مجلس ترکمنستان که مطابق قانون اساسی رئیس حکومت موقت پس از فوت نیازاف تلقی می شد صحه گذاشت و پذیرفت ” قربان‌قلی بردی‌محمد اف” که توسط شورای امنیت ملی به جای رئیس مجلس برکنار شده عهده دار کفالت ریاست جمهوری شده بود، تا زمان برگزاری انتخابات قدرت دولتی را در اختیار داشته باشد. این شورا همچنین ممنوعیتی را که در قانون انتخابات رئیس جمهور بود را تغییر داد و به بردی‌محمد‌اف اجازه داد که در انتخابات آتی بتواند نامزد انتخابات گردد.[۱۳۶]
رهبری ترکمنستان (قربان‌قلی بردی‌محمد‌اف)، در اوایل سال ۲۰۰۷، در فرآیندی از تجدیدنظر سیاست خارجی با هدف تدبیر استراتژی‌های جدید، در رفع انزو‌طلبی ترکمنستان بدون اعمال اثرات خارجی بر کشور وارد شد. با به قدرت رسیدن او بروز تغییرات و دگرگونی‌هایی هر چند اندک در سیاست خارجی این کشور پدیدار شد. یعنی جدا از اینکه سیاست خارجی عشق‌آباد و بی‌طرفی به رسمیت شناخته شده از طرف سازمان ملل ادامه یافت، اما اندک اندک نمود‌های سیاست خارجی این کشور بیانگر آن بود که، عشق آباد به تدریج در پی نقشی متفاوت در سیاست خارجی، خروج از انزوای دوران نیازاف و ایفای بازیگری در بازارهای انرژی منطقه است. به عبارت دیگر هر چند بی‌طرفی مطلق نیازاف به سوی خنثی بودن در تحولات منطقه‌ای و بین‌المللی نمود پیدا می‌کرد و گاه ترکمنستان حتی از رأی ممتنع در سازمان ملل امتناع می‌کرد، اما بردی‌محمداف اندک اندک از موضع بی‌طرفی کامل، فاصله گرفت و به نوعی سیاست بی‌طرفی نسبی و فعال حرکت کرد. در واقع اینطور به نظر می‌رسد که، رهبری جدید ترکمنستان انزوای بین‌المللی را، به عنوان یک عامل متزلزل کننده در نظر گرفته است و به دنبال آن تعدیل وضعیت انزواطلبی را، در عرصه‌های منطقه‌ای و جهانی انتخاب کردند. در این رویکرد اکنون ترکمنستان مناسبات خود را از سویی با امریکایی‌ها و متحدان غربی و از سویی دیگر  با روس‌ها و همچنین همسایگانی مانند ایران، قزاقستان ازبکستان و افغانستان گسترش داد.[۱۳۷]
بردی‌محمد‌اف با حذف اصل بی‌طرفی دائم از قانون اساسی ترکمنستان، پیامی به همه کشورهای جهان و منطقه فرستاد و آمادگی خود را برای حضور جدی در عرصه روابط منطقه‌ای و بین‌المللی اعلام کرد. آمادگی که با ورود بحران در روابط گازی با ایران و قطع صادرات خود در سردترین روزهای زمستان سال ۲۰۰۸، جلوه‌ای عملی به خود گرفت. در جریان این اختلاف‌ها ترکمنستان به خاطر آنچه قیمت پایین گاز صادراتی به ایران عنوان می‌شد، جریان گاز صادراتی به ایران را قطع کرد. این عمل علاقه این کشور برای ورود به عرصه جهانی را نشان می‌داد.[۱۳۸]
بردی‌محمد‌اف پس از رسیدن به پست ریاست جمهوری، اقداماتی در حوزه‌ی اقتصادی از جمله انرژی انجام داد از جمله:
۱-۹-۳ افزایش سرمایه‌گذاری‌های خارجی
یکی از مشکلاتی که در ترکمنستان وجود داشت، قوانین سخت سرمایه‌گذاری، نرخ‌های بالای مالیات و عدم حمایت دولت از پروژه‌ها بود. به همین دلیل بردی‌محمد‌اف نخستین گام را اصلاح قوانین سرمایه‌گذاری خواند و در روز اول اکتبر سال ۲۰۰۷ میلادی، قانون جدید سرمایه‌گذاری خارجی تأیید شد. در زمان نیاز اف، این کشور در زمره منزوی‌ترین کشورهای جهان بود و همین مسأله سبب شد، در بین کشورهای نفت‌خیز جهان کمترین رشد توسعه یافتگی اقتصادی را داشته باشد. اما پس از مرگ نیاز‌اف و جایگزین شدن بردی‌محمد‌اف، فضا برای سرمایه‌گذاری و فعالیت‌های اقتصادی بازتر شد. فضای بسته‌ی حاکم بر این کشور باعث شده بود تا حجم سرمایه‌گذاری خارجی انجام شده در صنعت نفت و گاز آن، به نسبت دیگر همسایگانش به خصوص کشورهای قزاقستان و آذربایجان کمتر باشد. همین امر سبب شد تا بردی‌محمد‌اف، رایزنی‌هایی با شرکت‌های خارجی سرمایه‌گذار در صنعت نفت و گاز انجام دهد و زمینه را جهت جذب سرمایه‌گذاری خارجی فراهم آورد.[۱۳۹]
در تاریخ ۲ مه ۲۰۰۷ نیز، رئیس شرکت ترکمن‌گاز اشیگلد کاکااف، در اجلاس اقتصادی اوراسیا در استانبول، اعلام کرده بود که موافقتنامه‌های موجود با روسیه هر چند برای عشق آباد دارای امتیاز است ولی ترکمنستان طرفدار صادرات گاز به تمام کشورهای منطقه و فرامنطقه‌ای و گزینه‌های صادراتی جدید بوده است و همواره به دنبال گسترش روابط بین‌المللی، بر اساس عمل‌گرایی است و برای تحقق اهداف خود سیاست تشویق سرمایه‌گذاران خارجی در صنعت نفت و گاز را در پیش گرفته است.[۱۴۰] در زمینه سرمایه‌گذاری و زیرساخت‌ها، توجه به زیرساخت‌های انرژی و سرمایه‌گذاری در این بخش به دلیل، وابستگی زیاد اقتصاد ملی آن به صنایع نفت و گاز رو به افزایش بود. افزایش تراز تجاری ترکمنستان تا اواسط ۲۰۰۹، منجر به چانه زنی‌های بیشتر این جمهوری در سطح بین‌المللی از جمله با روسیه، به عنوان مشتری اصلی گاز آن برای افزایش قیمت گاز شد و در طول چند سال گذشته توانست بیشترین استفاده را قدرت چانه‌زنی خود در سطح بین‌المللی کند.[۱۴۱]
در بهار سال ۲۰۰۹، بروز حادثه در خط لوله‌ی انتقال گاز ترکمنستان به روسیه (مرکز- آسیای مرکزی)، منجر به، توقف گاز ترکمنستان به روسیه شد و پس از آن کاهش سریع قیمت‌ها در بازار انرژی اروپا منجربه، قطع کامل صادرات گاز ترکمنستان به روسیه در بقیه سال ۲۰۰۹ شد. با این حال سرمایه‌گذاری خارجی، در بخش نفت و گاز ترکمنستان به خصوص پس از کشف میدان گازی بزرگ “یولاتان عثمان”[۱۴۲]، رو به افزایش بود و در پی بروز مناقشات و اختلافات میان روسیه و ترکمنستان، این کشور به سمت چین گرایش پیدا کرد و توانست یک اعتبار چهار میلیارد دلاری از چین برای انجام عملیات اکتشاف و استخراج در میدان “یولاتان عثمان”، دریافت کند و در پایان سال ۲۰۰۹، قراردادهای خدماتی به ارزش ۷/۹ میلیارد دلار، برای توسعه میدان یولاتان – عثمان بین شرکت ملی گاز ترکمنستان (ترکمن‌باشی) و شماری از شرکت‌های امارات متحده عربی، چینی و شرکت‌های حفاری کره‌ای به امضاء رسید.[۱۴۳]
از ۱۴ تا ۱۶ نوامبر ۲۰۱۲، ترکمنستان هفدهمین کنفرانس بین‌المللی نفت و گاز (OGT) و یک نمایشگاه تحت عنوان،” گرایش اصلی در توسعه صنعت نفت و گاز ترکمنستان و همکاری بین‌المللی”، با هدف جذب سرمایه‌گذاری خارجی در این بخش برگزار کرد. مقامات ترکمنستان در طول این کنفرانس، از برنامه‌های خود برای شروع تولید در میدان گازی گالگنیش، صحبت کردند و شرکت دولتی ترکمن گاز، قراردادی با ارزش ۷/۹ میلیارد دلار، با شرکت‌های پتروفاک بین المللی، FZE امارات متحده عربی، شرکت مهندسی حفاری چین و یک کنسرسیوم از شرکت بین‌المللی LG و شرکت مهندسی هیونداری CO.Ltd ( کره جنوبی)، برای توسعه صنعتی میدان گالگنیش امضاء کرد و وزیر سابق صنعت نفت و گاز و منابع معدنی و رئیس فعلی ترکمن‌گاز، کاکا جلدی عبدالله‌اف[۱۴۴] گفت: ترکمنستان در حال حاضر حدود ۶۰ تا ۱۶۰، حوزه گازی شناخته شده در کشور دارد.[۱۴۵]
طبق گزارش سرمایه‌گذاری جهانی[۱۴۶] در سال ۲۰۱۲، ترکمنستان در بین ۱۰ کشور برتر بعد از هنگ کنگ، چین، بلژیک، سنگاپور و چند کشور دیگر، بالاترین سطح جذب سرمایه‌گذاری خارجی را دارد. طبق گزارش WIR، تخمین زده می‌شود که، سرمایه‌گذاری ترکمنستان از ۵۵۳/۴ میلیارد دلار در سال ۲۰۰۹، به ۶۳۷/۳ میلیارد دلار در سال ۲۰۱۰ و ۱۶۸/۳ میلیارد دلار در سال ۲۰۱۱، رسیده است. مقامات انرژی ترکمن، اعلام کردند که، از کل این سرمایه‌گذاری ۵۷% آن مربوط به بخش انرژی می‌شود.[۱۴۷] اقدام دیگر بردی‌محمداف در عرصه‌ی انرژی علاوه بر جذب سرمایه‌گذاری خارجی، تنوع‌سازی مسیرهای انتقال انرژی آن، در جهت کاهش وابستگی به مسکو بود.
۲-۹-۳ تنوع‌سازی مسیرهای انتقال انرژی ترکمنستان
تعریف استراتژی انرژی ترکمنستان در دوره‌ی بردی‌محمداف، بیان می‌کند که هدف ترکمنستان توسعه سیستم خط لوله متعدد، برای صادرات انرژی ترکمنستان به بازارهای بین‌المللی به طور پایدار و دراز مدت است و خود را ملزم به انجام پروژه‌های خط لوله، که از لحاظ اقتصادی دارای توجیه امنیتی است می‌داند. ترکمنستان در تلاش برای ارتکاب تنوع در بازارهای صادرات به منظور کاهش خطر نوسان در بازار انرژی است. به همین دلیل به طور فعال دیپلماسی انرژی را دنبال کرده و همواره در تلاش برای ایجاد روابط اقتصادی با کشورهای ایران، چین، ترکیه، پاکستان و اروپا است. این کشور مسائل مربوط به تأمین منابع انرژی بازارهای جهانی را در توسعه گسترده همکاری‌های بین‌المللی در بخش نفت و گاز، تلاش در پروژه‌های حمل و نقل و ایجاد تنوع خط لوله های زیرساختی می‌داند.[۱۴۸]
کشف میادین مهم گازی که با میدان یولاتان به اوج خود رسید، موجب قرار گرفتن ترکمنستان، در کانون توجه کشورهای مصرف‌کننده انرژی گردید. از آنجا که ترکمنستان از اقتصاد پیشرفته‌ای برخوردار نیست، بنابراین صنعت گاز آن می‌تواند، به عنوان موتور محرک اقتصادی ایفی نقش نماید. از این رو مهم‌ترین استراتژی این کشور، استفاده از پتانسیل گاز طبیعی در جهت رشد اقتصادی و بهبود شرایط زندگی است. شکل‌گیری بازارهای نوظهور در آسیا (چین و هند)، از یک سو و وجود بازارهای مصرف انرژی در اروپا از سویی دیگر، فرصت‌های مناسبی برای حضور پررنگ تر در مبادلات بین‌المللی پیش روی ترکمنستان قرار داده است. بنابراین متنوع کردن مسیرهای صادرات گاز در راستای دست‌یابی به بازارهای مختلف و همچنین کاهش وابستگی به سیستم انتقال گاز روسیه برای این کشور از اهمیت ویژه ای برخوردار است و با استقبال اروپا و آسیا روبه رو شده است. با این وجود حفظ روابط نزدیک با روسیه به دلیل وابستگی‌های اقتصادی، فرهنگی و جغرافیایی همچنان از اولویت‌های ترکمنستان می‌باشد.[۱۴۹]در ۱۳ و ۱۴ مارس ۲۰۱۳، ترکمنستان یک کنفرانس بزرگ نفت و گاز در دبی برگزار کرد و بار دیگر برنامه‌های خود جهت تنوع بخشیدن به مسیرهای صادرات انرژی را تکرار کرد.[۱۵۰]
بردی‌محمد‌اف بر خلاف صفرمراد نیازاف، در اتخاذ رویکرد تنوع‌سازی مسیرهای انتقال انرژی موفق عمل کرد و از جمله کارهای صورت گرفته در دوران ریاست جمهوری او در جهت تنوع‌سازی مسیرهای صادرات انرژی می‌توان به، احداث خط لوله‌ی انتقال گاز ترکمنستان – چین، امضای موافقتنامه تاپی(خط لوله انتقال گاز ترکمنستان- افغانستان- پاکستان – هند) در سال ۲۰۱۰، احداث خط لوله دوم گاز ترکمنستان به ایران در ژانویه ۲۰۱۰ و مشارکت در طرح‌های ناباکو، خط لوله ماورای خزر اشاره کرد.
۱۰-۳ جمع‌بندی
ترکمنستان پس از استقلال، با توجه به مشکلات اقتصادی و ذخایر غنی انرژی آن، نیازمند اتخاذ یک رویکرد مناسب جهت استفاده از این منابع بود. دو رئیس جمهور این کشور، یعنی صفرمراد نیازاف و بردی‌محمداف، تلاش‌هایی را برای موفقیت در عرصه‌ی انرژی انجام دادند که صفرمراد نیازاف، به دلیل سیاست انزواگرایانه‌ای که در پیش گرفته بود در این عرصه چندان موفق نبود و تنها موفقیتی که در عرصه‌ی انرژی برای تنوع‌سازی مسیرهای انتقال انرژی داشت، امضای موافقتنامه خط لوله چین- ترکمنستان بود. پس از مرگ او و به قدرت رسیدن بردی‌محمد‌اف، رئیس جمهور جدید، تلاش گسترده‌ای را برای خروج عشق آباد از انزوای ایجاد شده توسط رئیس جمهوری قبلی صورت داد و این کشور در عرصه‌ی سیاسی و دیپلماتیکی بسیار فعال‌تر شد و روابط خود را با سایر کشورها توسعه داد و در صدد جذب سرمایه‌گذاری خارجی و نوسازی صنایع نفت و گاز و تنوع‌سازی مسیرهای انتقال انرژی برآمد و توانست موافقتنامه‌های مهمی را، علی‌رغم مخالفت‌های روسیه، در زمینه‌ی خطوط لوله جهت انتقال گازطبیعی خود به امضاء برساند و وابستگی خود جهت صادرات گاز طبیعی‌اش به روسیه را تا حد زیادی کاهش دهد و به دنبال آن قدرت چانه زنی‌اش را جهت تعیین قیمت گاز در مقابل روسیه و در سطح بین المللی افزایش دهد. بنابراین راهبردهای انرژی که این رئیس جمهور در دوران زمامداری خود اتخاذ کرد، نسبت به رئیس جمهور پیشین آن، موفقیت‌آمیزتر بوده است.
فصل ۴
تأثیر اقتصاد انرژی ترکمنستان بر سیاست خارجی این کشور
۱-۴ مقدمه
هدف و برنامه ترکمنستان، محور قرار دادن اقتصاد در سیاست خارجی است که محور اصلی آن هم، تولید گاز و نفت است. چرا که ترکمنستان، از سایر مولفه‌های مهم تاثیرگذاری در سیاست خارجی بی‌بهره است. محور اصلی سیاست خارجی ترکمستان، بر انرژی استوار است و استفاده از اهرم صادرات گاز در درجه نخست و در درجه دوم نفت، باعث شده تا این کشور تلاش کند به عنوان محوری برای مشارکت شرکت‌های چند‌‌ملیتی جایگاه خود را درمعادلات سیاسی بیشتر کند. زیرا زمانی که منافع شرکت‌های بزرگ که در این کشور سرمایه‌گذاری کرده‌اند با منافع حاکمان این کشور گره می‌خورد، تا حد زیادی قدرت‌های بازیگر ازحاکمیت فعلی حمایت می‌کنند، تا منافع بلند‌مدت خود را در این کشور تثبیت کنند. بر این اساس محور سیاست خارجی ترکمنستان، برقرای ارتباط با سایر کشورها بر اساس مناسبات اقتصادی بویژه، در عرصه گاز و نفت شکل می‌گیرد.[۱۵۱]بردی‌محمد‌اف در سال ۲۰۰۸، در توصیف اولویت‌های سیاست خارجی خود اذعان داشت: برقرای روابط نزدیک با همسایگانی که با ما ریشه‌های تاریخی، فرهنگی و اقتصادی دارند جزء اولویت‌های سیاست خارجی ماست که در این رابطه روابطمان با ایران، ازبکستان، قزاقستان، آذربایجان، افغانستان و دیگر کشورهای منطقه را گسترش می‌دهیم. در همین حال مشارکت خود با کشورهایی مثل روسیه، چین، ایالات متحده آمریکا و کشورهای اتحادیه اروپا را تقویت خواهیم نمود.[۱۵۲] در واقع ترکمنستان در پی مرگ رئیس جمهور صفرمراد نیازاف، در دوران ریاست جمهوری بردی‌محمد‌اف به لحاظ سیاسی و دیپلماتیکی فعال‌تر بوده است[۱۵۳]و در پی تنوع‌سازی مسیرهای انتقال انرژی و خطوط لوله جدید جهت انتقال گاز طبیعی خود برآمد.
وابستگی ترکمنستان به صادرات گاز و نقش خطوط لوله به عنوان مکانیزم غالب انتقال، بدین معنی است که، سیاست‌های مربوط به خطوط لوله، نقش بزرگی در سیاست خارجی ترکمنستان دارد و دولت از مزیت گسترده گزینه‌های خطوط لوله آگاه است. سودآوری خطوط لوله، همراه با هزینه‌های بالای احداث آنها وابستگی زیادی به قیمت‌های انرژی در دنیا دارد که از حیطه‌ی کنترل ترکمنستان خارج است و همچنین به اندازه‌ی مخازن گاز که قابل بهره‌برداری است. مقداری گازی که قابل عرضه است، دامنه‌ی خطوط لوله احداث شده را تعیین خواهد کرد و بدین ترتیب می‌تواند قدرت فروش و تجارت یک کشور را نسبت به هر مشتری مشخص کند.[۱۵۴] در ترکمنستان ذخایر گاز قابل توجهی، در حوزه‌ی دولت‌آباد وجود دارد و با کشف یک میدان گازی جدید یعنی یولاتان جنوبی عثمان مشارکت در ساخت خطوط لوله با سایر کشورها را برای این کشور به صرفه‌تر ساخته است. در دوره‌ی ریاست جمهوری قربان‌قلی بردی‌محمد‌اف، عامل انرژی دارای تأثیرگذاری بیشتری در عرصه‌ی سیاست خارجی این کشور بوده است و ایده‌ی رئیس جمهور جدید این کشور، در جهت تنوع‌سازی مسیرهای خط لوله انتقال انرژی و جذب سرمایه‌گذرای‌ خارجی جهت توسعه صنایع بخش نفت و گاز، موجب سیاست خارجی فعال‌تر آن وگسترش همکاری‌های بیشتر این کشور در عرصه‌ی سیاست خارجی شده است و عامل انرژی، به عنوان یک برگ برنده در سیاست خارجی ترکمنستان ایفای نقش می‌کند و موجب توجه قدرت‌های بزرگ منطقه‌ای(چین و ایران) و یا فرامنطقه‌ای (اتحادیه اروپا، روسیه و آمریکا) به آن شده است و همان‌طور که اشاره خواهد شد یکی از دلایل حساسیت روسیه نسبت به این کشور، به دلیل منابع غنی انرژی است که دارد. در این فصل روابط انرژی ترکمنستان با این کشورها بررسی خواهد شد.
۲-۴ روابط انرژی ترکمنستان و چین
چین دارای دو منفعت عمده در آسیای مرکزی است، یکی امنیت و دیگری منافع اقتصادی بر اساس انرژی است. نگرانی امنیتی عمده چین، مربوط به استان سین‌کیانگ به واسطه‌ی همسایگی آن با کشورهای آسیای مرکزی است که دارای مرز طولانی ۳۷۰۰ کیلومتری با منطقه است و هر گونه بی‌ثباتی در این منطقه، به طور بالقوه می‌تواند بر سین کیانگ تأثیرگذار باشد.[۱۵۵] از آنجا که تمرکز ما بر موضوع انرژی است، به شرح بیشتر موضوع امنیت پرداخته نمی‌شود.
به واسطه رشد تقاضا برای انرژی در چین، دولت این کشور در تلاش است تا راهی برای دستیابی به منابع انرژی حوزه‌ی آسیای مرکزی بیابد. برنامه انرژی چین در سال ۲۰۰۰ در کنگره‌ی ملی خلق چین اعلام شد. تمرکز اصلی این برنامه بر ساختن یک شبکه ۴۲۰۰ کیلومتری خطوط انتقال نفت و گاز، از ایالت غربی چین، سین‌کیانگ به سواحل شرقی و ابر شهر شانگهای است. در کنگره شانزدهم، استراتژی “نگاه به غرب” برای سرمایه‌گذاری در منابع انرژی روسیه و آسیای مرکزی، به تأیید رسید. اگرچه پس از حوادث ۱۱ سپتامبر ۲۰۰۱، توجه چین به آسیای مرکزی افزایش یافت، اما پیگیری سیاست سرمایه‌گذاری در منابع انرژی این منطقه، پس از آنکه رقیب جدی این کشور یعنی ژاپن در سال ۲۰۰۳، در زمینه ساخت خطوط لوله انتقال نفت از سیبری سرمایه‌گذاری کرد به طور جدی دنبال شد.[۱۵۶] عامل دیگری که موجب افزایش حضور چین در آسیای مرکزی شد این است که، تأمین امنیت عرضه ثابت انرژی از آسیای مرکزی، دارای اهمیت قابل توجه ژئواستراتژیکی برای چین است. اهمیت جغرافیایی این منطقه برای چین از این لحاظ است که، به عنوان جایگزینی در جهت کاهش وابستگی چین به واردات انرژی از مسیرهای دریایی که تحت سلطه ناوگان ایالات متحده است.[۱۵۷]در صورت وقوع جنگ یا هر نوع حمله تروریستی در خطوط دریایی و به ویژه در تنگه آسیب‌پذیر مالاکا، عرضه انرژی به این کشور می‌تواند به آسانی متوقف شود. وقوع منازعه‌ای میان چین و آمریکا بر سر تایوان و یا آغاز جنگی جدید در منطقه خلیج فارس، هر یک می تواند تأثیری جدی بر قیمت و نیز میزان انرژی وارداتی به این کشور بگذارد. اما در صورتی که چین بتواند در اقتصاد منطقه آسیای مرکزی جایگاهی مهم پیدا کند، از میزان آسیب‌پذیری این کشور کاسته شده و هزینه محروم کردن آن از انرژی مورد نیازش بیشتر خواهد شد. ایجاد وابستگی متقابل اقتصادی با کشورهای پیرامونی، یکی از قدیمی‌ترین بازدارنده‌ها است که در صورت وقوع بحران مانع از تحریم چین توسط همسایگانش می‌شود.[۱۵۸]
ترکمنستان یکی از این کشورهای پیرامونی است، که به دلیل منابع سرشار انرژی آن، مورد توجه چین است. چین، با رشد سریع اقتصادی و کمبود انرژی مواجه است. برعکس ترکمنستان، با مشکلات در پیدا کردن خروجی قابل اعتماد، برای صادرات انرژی خود روبه رو است. که این مکمل باعث شده است، چین به گسترش منافع خود در آسیای مرکزی از نیمه دوم دهه ۱۹۹۰ بپردازد. در مورد ترکمنستان با توجه به سیاست عدم مداخله در امور داخلی دیگر کشورها، توسعه‌ی روابط برای چینی‌ها آسان‌تر بوده است.[۱۵۹]
کشور ترکمنستان، که از آن به عنوان دروازه طلایی ورود به کشورهای آسیای مرکزی نام برده می شود. دارای بیشترین ذخایر نفتی در غرب کشور، در پهنه‌ی دریای خزر است. این دروازه طلایی همچنین با ذخایر عظیم گاز، انگیزه‌های چین را برای ورود این کشور و انجام سرمایه‌گذاری های قابل توجه، ترغیب نموده است.[۱۶۰]
حضور اقتصادی چین در آسیای مرکزی، از سال ۲۰۰۶ آشکار شد. هنگامی که پکن، منافع استراتژیک بلند مدت خود را، در منابع گاز جمهوری‌های آسیای مرکزی، به خصوص ترکمنستان یافت. چین به عنوان یک سرمایه‌گذار کلیدی در اقتصاد ترکمنستان است که در درجه اول این حضور در بخش نفت و گاز آن تبلور یافته است. طی چند سال اخیر سرمایه‌گذاری آن در ترکمنستان به طور چشمگیری افزایش یافته به گونه ای که، پکن ۳ میلیارد دلار اعتبار، برای توسعه میادین جدید گاز طبیعی در قسمت‌های شرقی ترکمنستان اختصاص داده است. جایی که مقامات ترکمن، امید زیادی به طرح‌های تولید گاز و صادرات آن دارند و به احتمال زیاد در آینده منافع اصلی چین در ترکمنستان، بر بخش‌های نفت و گاز از جمله، توسعه میادین جدید گاز، تولید گاز و صادرات آن به چین متمرکز باقی خواهد ماند. اساسا هدف مهم چین، تأمین شدن اقتصاد چین توسط منابع هیدروکربن و متنوع ساختن مسیرهای عرضه آن است. که با توجه به موقعیت خاص جغرافیایی، مجاورت با منطقه آسیای مرکزی و توانمندی اقتصادی، صنعتی و فناوری نوین در حال گسترش حضور خود در بازار انرژی کشورهای این منطقه، به ویژه ترکمنستان است. چین در سال‌های اخیر، اعتبارات مالی و تسهیلات بانکی بلند مدت فراوانی را، برای خرید تجهیزات صنعتی و تولیدی ساخت شرکت‌های چینی از جمله لوکوموتیو، واگن، دستگاه‌ها و تجهیزات صنعت نفت و گاز و پتروشیمی و ساختمان‌سازی، در اختیار کشورهای آسیای مرکزی قرار داده است. پکن توانسته با اختصاص همین اعتبارات خط لوله گاز بیش از هفت هزار کیلومتری ترکمنستان به چین را، راه‌اندازی کند.[۱۶۱]
۱-۲-۴ خط لوله چین – ترکمنستان

 

• آمریکا و اتحادیه اروپا اهمیت منابع نفت و گاز طبیعی دریای خزر را در کمک به رونق اقتصای، امنیت و ثبات منطقه مورد شناسایی قرار می‌دهند.

 

• این ذخایر، برای توسعه و تولید نیازمند راه‌های دسترسی مطمئن به بازارهای جهانی می‌باشد.

 

• از نظر ایالات متحده و اتحادیه اروپا، عامل اساسی توسعه این امر، دسترسی سریع به مسیرهای چندگانه خطوط لوله می باشد.

 

• ایالات متحده و اتحادیه اروپا از پیشرفت کشورهای ساحلی دریای خزر برای تدوین یک رژیم حقوقی که توسعه‌ی سریع منابع این منطقه بهبود دهد استقبال می‌کنند. [۲۲۸]

به گفته یکی از کارشناسان شورای روابط خارجی اتحادیه اروپا، ترکمنستان برای اتحایه اروپا اهمیت خاصی پیدا کرده است.[۲۲۹] عامل تعیین‌کننده‌ای به نام امنیت انرژی، بروکسل را، به ترکمنستان متمایل ساخت. اتحادیه اروپا، تقویت همکاری انرژی با کشورهای حوزه خزر ( از جمله ترکمنستان) را، به عنوان پاسخی به چالش‌های خاص خود یعنی تنوع گزینه‌های وارداتی خود، در جهت کاهش وابستگی به انرژی روسیه در نظر گرفت. در کل انرژی، چشم انداز آینده همکاری ایالات متحده، اتحادیه اروپا و ترکمنستان را تشکیل می‌دهد و عوامل تصمیم‌گیرنده در اتحادیه اروپا، مفهوم امنیت انرژی را تدوین کردند. در حالی که امنیت انرژی برای ترکمنستان، مرتبط با تضمین جریان منظم درآمدها از اکتشاف، بهره‌برداری و در نهایت صادرات منابع گاز است، اتحادیه اروپا و آمریکا تضمین عرضه‌ی گاز از خزر را یک گام مهم در افزایش امنیت انرژی خود می‌دانند. کانون توجه ترکمنستان نیز بر، تنوع مسیرهای صادرات انرژی و کاهش وابستگی به روسیه است.[۲۳۰] اتحادیه اروپا در جهت تنوع‌سازی مسیرهای وادات گاز خود و کاهش وابستگی به روسیه عمل می کند و از سوی دیگر، ترکمنستان به دنبال تنوع‌سازی مسیرهای صادرات گاز در جهت کاهش وابستگی به روسیه است بنابراین زمینه برای همکاری و مشارکت این دو در جهت تأمین امنیت انرژی یکدیگر فراهم می‌گردد.
۱-۷-۴ حضور ترکمنستان در پروژه خط لوله ناباکو
عوامل تصمیم گیرنده اتحادیه اروپا، اهمیت زیادی به همکاری انرژی با ترکمنستان معطوف داشته‌اند. یکی از اقدامات این اتحادیه در جهت تنوع‌سازی مسیرهای خط لوله واردکننده گاز و افزایش امنیت انرژی خود، اجرای پروژه خط لوله ناباکوست، که مایل به مشارکت ترکمنستان در این خط لوله است و ترکمنستان نیز برای مشارکت در آن ابراز علاقه کرده است.
به نظر می‌رسد که ناباکو، در آینده به خط لوله ماورای خزر، متصل شود و تحویل گاز از کشورهای آسیای مرکزی، قزاقستان و ترکمنستان به آذربایجان را تسهیل کند. هر دو کشور نیز علاقمندی خود را برای مشارکت در خط لوله ماورای خزر ابراز داشته اند. خط لوله ناباکو، برای غلبه بر تسلط روسیه بر سیستم ترانزیت و خط لوله منطقه‌ای و دستیابی مستقیم به ذخایر موجود خزر در آذربایجان، ترکمنستان و قراقستان طراحی شده است و به گفته الهام شعبان، رئیس مرکز تحقیقات استراتژیک باکو، این خط لوله ظرفیت انتقال ۳۰ میلیارد مترمکعب گاز در سال را خواهد داشت و به گفته ثابت باقراف: رئیس سابق شرکت دولتی نفت آذربایجان،[۲۳۱]زنده ماندن ناباکو بستگی به توانایی کشورهای آسیای میانه، به خصوص ترکمنستان، در تأمین گاز مورد نیاز آن خواهد داشت بنابراین پاسخ این سؤال که آیا ناباکو به واقعیت خواهد پیوست یا خیر؟ در عشق آباد، پایتخت ترکمنستان یافت می‌شود که رهبر ترکمنستان، قربان‌قلی بردی‌محمد اف بارها از افتتاح مسیرهای جدید برای انتقال گاز خود ابراز علاقه کرده است.[۲۳۲] هم اروپا و هم کشورهای آسیای مرکزی در در یک موقعیت تاریخی قرار دارند و به شدت در پی تنوع‌بخشی به مسیرهای ترانزیتی و دسترسی مستقیم به انرژی هستند، که خط لوله ناباکو دقیقا درهمین راستا قرار دارد. از نظر بسیاری از تحلیلگران خط لوله ناباکو، هسته اصلی سیاست و استراتژی اتحادیه اروپا برای متنوع ساختن مسیرهای تأمین امنیت انرژی خود است.
خط لوله ناباکو، بخشی از پروژه گسترده‌ای به نام “کریدور جنوب” است و شروع مذاکرات این پروژه درسال ۲۰۰۴ بود و وقوع بحران گازی زمستان ۲۰۰۹، بین روسیه و اوکراین، نقش اصلی را در تسریع روند مذاکرات این پروژه ایفا کرد.[۲۳۳] ناباکو، به عنوان یک پروژه مقدماتی توسط کمیسیون اروپا تصدیق و امضاء شده است و برخی از بازیگران مهم اروپایی، به دنبال محقق شدن این پروژه هستند. برای نمونه تنها چند روز بعد از کنفرانس بوداپست[۲۳۴] در مورد این پروژه، وزیر انرژی انگلیس، مالکوم ویکس[۲۳۵] از ترکمنستان و آذربایجان دیدن کرد و بر نقش مهم این دو کشور، در تأمین انرژی اشاره کرد. این دیدارها توسط کشورهای اروپایی ادامه پیدا کرد و وزیراقتصاد اتریش آقای مارتین برنستاین،[۲۳۶] نیز از این دو کشور دیدن کرد. به علاوه در اکتبر ۲۰۰۷، رئیس سیاست خارجی اروپا، خاویر سولانا[۲۳۷] نیز برای آغاز مذاکرات از عشق آباد دیدن کرد[۲۳۸] و پس از ملاقات هیأتی بلند مرتبه از اتحادیه اروپا با مقامات ترکمنستان در عشق آباد در نهم و دهم آوریل ۲۰۰۸، بردی‌محمد‌اف اعلام کرد،که ترکمنستان آمادگی دارد ۱۰میلیارد متر مکعب گاز به پروژه ناباکو اختصاص دهد، که این گامی مهم در جهت تثبیت مشارکت انرژی اتحادیه اروپا و ترکمنستان بود.[۲۳۹]
بنابراین اتحادیه اروپا، مایل به مشارکت ترکمنستان در پروژه ناباکو است، که هزینه ساخت آن بالغ بر ۱۱ میلیون دلار خواهد بود. مشارکت ترکمنستان در موفقیت ناباکو، بسیار مهم است. درجلسه رسمی که در سه هفته اول آوریل ۲۰۱۰، در عشق آباد برگزار شد، علاوه بر گوندر اتینگر[۲۴۰] متصدی انرژی اتحادیه اروپا، شش نماینده از اتریش، بلغارستان، ایتالیا، پرتغال، رومانی و انگلستان با هدف همکاری دوجانبه انرژی حاضر شدند. در بیشتر موارد مباحث آنها، بر مشارکت ترکمنستان در پروژه ناباکو تمرکز داشت.[۲۴۱]
معاون وزیر امور خارجه آمریکا ماتئوبریزا،[۲۴۲] به هنگام دیدار از جمهوری آذربایجان در سال ۲۰۰۷، تأکید کرده بود، انتقال گاز طبیعی از ترکمنستان به بازارهای اروپایی، از مسیر خط لوله ناباکو ۵۰%، ارزان تر از مسیر پیشنهادی ترکمنستان- قزاقستان- روسیه به اروپا خواهد بود. اهمیت این خط لوله در رقابت قدرت‌های بزرگ از جمله اتحادیه اروپا، برای دسترسی به منابع انرژی دریای خزر در سال ۲۰۰۷، با امضاء قرداد انتقال گاز روسیه در ماه می ۲۰۰۷، از سوی پوتین، نظربایف و بردی‌محمد‌اف مجددا مورد تأکید قرار گرفت. هر چند بردی‌محمد‌اف رئیس جمهور ترکمنستان، یادآور شد امضاء این توافقنامه، باعث لغو شدن پروژه خط لوله ناباکو نخواهد شد. زیرا این کشور نیز به دنبال تنوع خطوط نفت و گاز و عدم وابستگی به یک کشور است.[۲۴۳]
مشارکت ترکمنستان در خط لوله ناباکو ، به واسطه خط لوله‌ای خواهد بود که از زیر بستر دریای خزر، گاز این کشور را به آذربایجان انتقال دهد. به این ترتیب در مرحله اول، احداث خط لوله ماورای خزر پیش‌شرط پیوستن ترکمنستان به ناباکو است. در حقیقت پس از آغاز بحث پروژه ناباکو، خط لوله ماورای خزر، به عنوان بخشی از این پروژه مورد توجه قرار می‌گیرد. ترکمنستان تاکنون عزم جدی خود برای پیوستن به ناباکو را نشان داده است. به جز تلاش‌های این کشور برای احداث خط لوله ماورای خزر، بردی‌محمد‌اف در سال ۲۰۱۰، دستور ساخت خط لوله‌ای از شرق به غرب کشور را صادر کرد تا با انتقال گاز از میدان یولوتان – عثمان، به ساحل دریای خزر، زمینه صادرات گاز ترکمنستان از زیر بستر دریا را فراهم می‌کند. تحولات به وجود آمده در عرصه انرژی ترکمنستان به روسیه در پی بحران سال ۲۰۰۹ بین دوکشور، عمده‌ترین مسائلی بوده اند که اهمیت پروژه ناباکو را برای ترکمنستان و اهمیت گاز ترکمنستان را برای اروپا افزایش داده‌اند. معاون نخست وزیر ترکمنستان، در نوامبر ۲۰۱۰ اعلام کرد که، ترکمنستان می‌تواند ۴۰ میلیارد مترمکعب گاز طبیعی خود را به خط لوله ناباکو اختصاص دهد.[۲۴۴]در صورت نهایی شدن این قرارداد، ترکمنستان تنها کشور آسیای مرکزی است، که دارای ذخایر کافی برای تأمین گاز مورد نیاز اروپا برای سالیان طولانی خواهد بود. هر چند روسیه مخالف اجرای طرح خط لوله ناباکو است و در رقابت با آن خط لوله جریان آبی را مطرح کرد.
در واقع در عصر جهانی شدن اقتصاد، روسیه تلاش می‌کند تا با بهره‌گیری از دیپلماسی خطوط لوله انرژی در عرصه سیاست خارجی و نیز افزایش صادرات نفت و گاز به بازارهای کشورهای اروپایی، از انرژی به عنوان ابزاری سودمند برای وابستگی متقابل درون سیستم مذکور بهره‌برداری کند. برای رسیدن به این هدف روسیه حدود ۶۳% از سهم صادرات گاز و نیز ۵۳% از سهم صادرات نفت خود را، روانه بازارهای اروپایی می‌کند که در راستای دستیابی به اهداف خود، مانع از اجرای طرح‌هایی خواهد شد که، درصدد رقابت با روسیه برای دست‌یابی به بازار انرژی اتحادیه اروپا می‌شود.[۲۴۵]
سیستم خط لوله ناباکو
 
شکل شماره ۴-۳
۲-۷-۴ نقش انرژی در توسعه‌ی روابط دیپلماتیکی ترکمنستان با اتحادیه اروپا
پس از مطرح شدن خط لوله ناباکو از سوی اتحادیه اروپا و آمریکا، ترکمنستان نیز در صدد توسعه‌ی روابط دیپلماتیکی‌اش با اتحادیه اروپا، جهت مشارکت در این خط لوله و سرمایه‌گذاری در بخش انرژی ترکمنستان برآمد. زیرا مشارکت ترکمنستان در این خط لوله، جهت تنوع مسیرهای صادرات آن بسیار راهگشا می‌باشد.
اولین دیدار رسمی بردی‌محمد‌اف از بروکسل، در پنج تا هفت نوامبر ۲۰۰۷، صورت گرفت. در بروکسل بردی‌محمد‌اف با هدف گشایش فصل جدیدی در روابط اتحادیه اروپا و ترکمنستان، با مقامات رسمی اتحادیه اروپا ملاقات کرد. از جمله رئیس کمیسیون اروپا، خوزه مانوئل باروسو،[۲۴۶] نماینده عالی سیاست امنیتی و خارجی مشترک اتحادیه اروپا، خاویر سولانا و رئیس جمهور پارلمان اروپا، هانس گرت‌پترنیک[۲۴۷] و جلسات جداگانه‌ای با کمیسیون اتحادیه اروپا برای روابط خارجی، انرژی و تجارت انجام شد. در دیدار بردی‌محمد‌اف از بروکسل، اگرچه هیچ موافقتنامه واقعی امضاء نشد، ولی در کل با توجه به سطح و دامنه مذاکرات بازدید آن موفق اعلام شد. در مذاکرات بسیاری از مسائل مورد بحث قرار گرفت، اما هدف اصلی بردی‌محمد‌اف، جذب سرمایه‌گذاری بیشتر اروپا در بخش انرژی ترکمنستان بود و ساخت خط لوله برنامه‌ریزی شده ناباکو، برای واردات از آذربایجان و آسیای مرکزی به اروپا به طور خاص در طول جلسات مورد بحث قرار گرفت. همچنین بردی‌محمد‌اف، نیاز به همکاری بیشتر شرکت‌های اروپایی در بازسازی دو پالایشگاه بزرگ نفتی، یکی در بندر ترکمن‌باشی و دیگری نزدیک به مرز ازبکستان در شهر سیدی تأکید کرد. در رابطه با جذب سرمایه‌گذاری اروپا در بخش انرژی ترکمنستان که مورد بحث قرار گرفت، پیترمدلسون، بر ایجاد فضای مناسب سرمایه‌گذاری برای کسب و کار و بهبود قوه مقننه ترکمنستان تأکید داشت. در این رابطه بردی‌محمد‌اف به همتایان خود در اتحادیه اروپا اطمینان داد که این کشور مایل به همکاری‌های نزدیک با اتحادیه اروپاست.[۲۴۸]
علاوه براین ترکمنستان، در‌صدد توسعه‌ی روابط دیپلماتیکی با سایر کشورهای اتحادیه اروپا از جمله آلمان نیز برآمد، که مهم‌ترین عامل در توسعه‌ی روابط، همان موضوع انرژی بود و هدف بردی‌محمد‌اف جلب توجه این کشور جهت سرمایه‌گذاری در بخش انرژی ترکمنستان بود.
در تاریخ ۱۳ نوامبر ۲۰۰۸، قربان‌قلی بردی‌محمد‌اف، یک سفر پنج روزه جهت دیدار از اتریش و آلمان داشت و همراه با ۱۷۰ نفر از هیئت دولت، از این کشورهای اروپایی دیدن کرد، که یک پیشرفت عمده در عرصه‌ی روابط خارجی ترکمنستان بود و این سفر برای اقتصاد ترکمنستان و مردم آن مفید بود. در اولین روز ملاقات انجمن اقتصادی ترکمنستان- آلمان در هتل آدلن[۲۴۹]حضور یافتند و بردی‌محمد‌اف در آنجا خطاب به نمایندگان شرکت‌های آلمانی و اروپایی، در رابطه با فرصت های سرمایه گذاری در ترکمنستان سخنرانی کرد و تأکید آن بر پروژه‌های انرژی در ترکمنستان بود و بیان کرد با اشاره به ذخایر گاز طبیعی ترکمنستان در قسمت شرق کشور و بررسی های انجام شده توسط شرکت بریتانیایی گافنی، کلاین و همکارانش،[۲۵۰] ترکمنستان را به عنوان یکی از برزگترین تولیدکنندگان بالقوه انرژی در جهان ثابت کرد و بعد از جلسه صدراعظم آلمان، آنگلا مرکل، به خبرنگاران گفت: که پتانسیل قابل توجهی برای هر دو طرف جهت همکاری در بخش انرژی وجود دارد و آلمان مایل به کمک به ترکمنستان جهت استفاده از این پتانسیل به منظور، بهبود زیرساخت‌های کشور به خصوص در بخش نفت و گاز می‌باشد.[۲۵۱]
علاوه بر این بردی‌محمد‌اف در فوریه سال ۲۰۱۰ به فرانسه سفر کرد و در دومین روز سفر به پاریس در همایش تجاری مشترک ترکمن-فرانسه شرکت کرد. بردی‌محمد‌اف، در این جلسه بیان کرد که، طبق برنامه توسعه صنایع نفت و گاز این کشور قصد دارد در این مدت سالانه ۲۵۰ میلیارد مترمکعب گاز و ۱۱۰ میلیون تن نفت خام را تولید کند و همچنین تصریح کرد، هم اکنون در ترکمنستان ۱۵۰ میدان و حوزه بزرگ نفت و گاز وجود دارد که نیاز به توسعه و بهره‌برداری دارند و دولت ترکمنستان، تنها برای توسعه میدان بزرگ یولاتان جنوبی، واقع در جنوب این کشور، قراردادی به ارزش ۱۰ میلیارد دلار، با شرکت‌های خارجی امضاء کرده است. که به دنبال آن در اکتبر همین سال هیئتی متشکل از مقامات شرکت‌های نفتی “توتال” فرانسه، با سفر به عشق آباد آمادگی خود را برای حضور در بازار انرژی ترکمنستان به ویژه در زمینه، توسعه میدان‌های نفت و گاز این کشور اعلام کردند و بیان داشتند که ما سخنرانی رئیس جمهور ترکمنستان در مجمع عمومی سازمان‌ملل را درباره آمادگی عشق آباد در زمینه، گسترش همکاری‌ها با جهان خارج در بخش انرژی مورد توجه قرار داده و از دعوت این کشور برای همکاری‌های گسترده بین‌المللی در زمینه نفت و گاز و سرمایه‌گذاری در این کشور استقبال می‌کنیم.[۲۵۲]
۸-۴ روابط انرژی ترکمنستان و ترکیه
ترکمنستان و ترکیه، دوستان همیشگی بوده‌اند و این دوستی ریشه در اعماق تاریخ دارد. امروزه به خاطر ایجاد روابط موفق که به وسیله‌ی سران هر دو کشور، بر پایه‌ی دوستی و اخوت، مدیریت می‌شود، ارتباطات دو کشور به سطوح بالایی رسیده است. در حال حاضر این عصر، عصر طلایی روابط میان دو کشور است. در طی ۶-۵ سال اخیر، روابط اقتصادی میان دو کشور ترکمنستان و ترکیه، گسترش یافته و تجارت خارجی آنها به شدت افزایش یافته است و ترکیه یکی از بزرگترین شرکای ترکمنستان، با بیش از ۶۰۰ شرکت ثبت شده در آن می‌باشد و دو کشور، پتانسیل عظیمی در برقراری روابط مربوط به انرژی دارند و آمادگی خود را برای افزایش همکاری در این بخش اعلام داشته‌اند[۲۵۳]و قربان‌قلی بردی‌محمد‌اف، در سفرسال ۲۰۱۲ خود به ترکیه، به مناسبت بیستمین سالگرد روابط دیپلماتیک دو کشور، بر تعمیق همکاری‌ها در بخش انرژی تأکید داشت.[۲۵۴]
در دهه‌ی گذشته، بازار گاز طبیعی ترکیه سه برابر رشد داشته است. این نشان می دهد که این بازار در ترکیه، به سرعت در حال رشد و توسعه است. طبق برآوردها، تقاضای انرژی ترکیه ۹/۵% در سال تا سال ،۲۰۲۵ رشد خواهد داشت. بنابراین ترکیه نیازمند اقدامات به موقع جهت پاسخگویی به مصرف انرژی در حال رشدش و توسعه‌ی بازارهای خود می‌باشد، که این یک کار آسان نیست. زیرا ترکیه ذخایر انرژی مناسب برای مقابله با افزایش تقاضای انرژی ندارد. بنابراین ترکمنستان، با توجه به ذخایر مهم نفت و خصوصا گاز طبیعی، یک منبع خوب جهت تأمین انرژی مورد نیاز آن خواهد بود که برای تأمین نیاز فعلی ترکیه تا ۵۰۰ سال دیگر کافی است و این کشور وابستگی زیادی به واردات ۹۳ درصدی نفت و ۹۷ درصدی گاز دارد.[۲۵۵] بنابراین زمینه برای همکاری دو کشور در عرصه ی انرژی فراهم خواهد شد زیرا علاوه بر منابع غنی گاز ترکمنستان، ترکیه نیز به عنوان یک بازار گاز طبیعی سریع‌الرشد و عظیم از اهمیت والایی برخوردار است. همچنین مکان و جایگاه استراتژیکی‌اش و سیاست انرژی‌ای که دنبال می کند، اهمیت آن را برای ترکمنستان بیشتر می‌کند.
سیاست‌های داخلی و خارجی موفق که از سوی رئیس جمهور ترکمنستان ( بردی‌محمد‌اف)، دنبال شده به ایجاد و توسعه‌ی محیط سرمایه‌گذاری، کمک کرده است و کمپانی‌های خارجی سرمایه‌گذار را، به سود‌های فوق العلاده‌ای رسانده است و امروزه این کمپانی‌ها سهم عظیمی در تولید نفت و گاز طبیعی ترکمنستان دارند که در نتیجه‌ی آن، ترکمنستان بازار گاز طبیعی خود را تدریجا توسعه می‌دهد و در این میان ترکیه نقش مهمی در رسیدن آن به بازار اروپا ایفا می‌کند. ترکیه به عنوان پلی بین اروپا و آسیا، نه تنها یک بازار گاز طبیعی مهم است، بلکه بازیگری کلیدی و مهم در عرصه‌ی تجارت گاز طبیعی است. در حال حاضر ترکیه حتی کمتر از یک میلیون متر مکعب گاز تولید می‌کند، ولی همان مقدار گاز را هم صادر می‌کند. به عبارت دیگر حجم صادرات گاز طبیعی که تقریبا معادل حجم تولید آن است، نشان می‌دهد که ترکیه، مکان و جایگاه خود را به عنوان یک بازیگر کلیدی در عرصه‌ی تجارت گاز طبیعی جهان، تحکیم کرده است. با در نظر گرفتن این واقعیت که واردات گاز اروپا روز به روز افزایش می‌یابد و گاز ترکمنستان برای امنیت راهبردی و اقتصادی اروپا مهم است، به تناسب آن روابط انرژی بین ترکمنستان و ترکیه هم روز به روز مهم‌تر می‌شود.[۲۵۶] زیرا نقش ترکیه در انتقال گاز ترکمنستان به ترکیه پررنگ تر می شود و منافع ترکیه نیز در این میان تأمین خواهد شد.
روابط فعلی انرژی بین این دو کشور، شامل انتقال نفت ترکمنستان به جیهان ترکیه در سواحل مدیترانه‌ای آن، از طریق BTC، [۲۵۷] وارد کردن برق ترکمنستان به ترکیه و موافقت نامه‌های گاز طبیعی است.
انتقال گاز طبیعی ترکمنستان به اروپا، یکی از نمودهای همکاری در بخش انرژی میان دو کشور می باشد. به گونه‌ای که عبدالله گل رئیس جمهور ترکیه، در حمایت از برنامه‌های آسیای مرکزی، برای ساخت خط لوله جایگزین در می ۲۰۱۳، از وابستگی کمتر به روسیه سخن راند و بعد از گفت و گو با قربان‌قلی بردی‌محمد‌اف، گفت: ما مسائل و مشکلات را تشریح و توافق‌نامه‌هایی را برای آوردن ذخایر انرژی ترکمنستان به اروپا از طریق ترکیه امضاء کردیم و این کشور قبلا نیز اعلام کرده بود که ترکمنستان می‌تواند در پروژه تاناپ سهیم باشد.[۲۵۸] این خط لوله جهت انتقال گاز منطقه شاه دنیز ۲ آذربایجان، به ترکیه و از طریق این کشور به اروپا طراحی شده است. این خط لوله با هزینه ساخت، نزدیک به ۲/۹ میلیارد دلار که شرکت دولتی جمهوری آذربایجان سوکار،[۲۵۹] مجری آن است قراراست ۱۶ میلیارد مترمکعب گاز را انتقال دهد که ۱۰ میلیارد مترمکعب آن به اروپا و شش میلیارد مترمکعب آن به ترکیه، انتقال داده خواهد شد. این پروژه احتمالا در سال ۲۰۱۷، هنگامی که تولید گاز شاه دنیز ۲ آغاز می شود، تکمیل خواهد شد. این پروژه به نظر می‌رسد شدنی‌تر از پروژه ناباکوست، که مورد حمایت اتحادیه اروپاست.[۲۶۰] البته حضور ترکمنستان در این پروژه هنوز قطعی نشده است.
امروزه هر کسی می‌تواند اعتبار ترکمنستان را، به عنوان یک شریک در تجارت انرژی تشخیص دهد. ترکمنستان برای امنیت و تهیه‌ی انرژی ترکیه، علی رغم وجود تهدید استفاده از انرژی به عنوان سلاح اهمیت زیادی دارد. روشن است که افزایش درآمدهای گاز طبیعی، اقتصاد ترکمنستان را تقویت خواهد نمود، چون گاز طبیعی، آیتم حیاتی برای درآمدهای خارجی ترکمنستان است. کمپانی‌های ترکیه در بخش ساخت ترکمنستان، فعالیت زیادی دارند. بنابراین افزایش درآمدهای گاز طبیعی، برای ترکیه نیز سودمند خواهد بود. بنابراین در حالت کلی تجارت گاز طبیعی بین ترکیه و ترکمنستان، در منافع اقتصادی و استراتژیک هر دو کشور و همچنین امنیت انرژی منطقه‌ی آسیا، نقش دارد.
۹-۴ جمع‌بندی
قربان‌قلی بردی‌محمد‌اف، به عنوان رئیس جمهور جدید ترکمنستان، پس رسیدن به این مقام، یکی از اولویت‌های سیاست خارجی خود را، توسعه‌ی روابط با سایر کشورها و خروج از انزوای ایجاد شده توسط رئیس جمهور قبلی این کشور قرار داد و بر این اساس روابط خود با قدرت‌های منطقه‌ای و فرامنطقه‌ای را گسترش داد. از جمله کشورهایی که در زمینه‌ی انرژی با این کشور همکاری دارند عبارتند از، چین، روسیه، پاکستان، افغانستان، اتحادیه اروپا، ترکیه و ایران. در رابطه با چین، این کشور به دلیل نیاز رو به رشد انرژی که دارد، ترکمنستان را، به عنوان یک کشور غنی از نظر دارا بودن ذخایر هیدروکربنی مورد توجه قرار داده است و مهم‌ترین همکاری که میان آنها صورت گرفته است، خط لوله آسیای مرکزی- چین می‌باشد. روسیه نیز، به عنوان خریدار قدیمی گاز ترکمنستان، خواستار نفوذ قبلی خود بر این کشور است ولی ترکمنستان با در پیش گرفتن سیاست تنوع‌سازی مسیرهای انتقال انرژی‌اش توانست، وابستگی خود را تا حد زیادی کاهش دهد و قدرت چانه‌زنی خود را در مقابل آن افزایش دهد که در این میان روسیه، جهت تأمین صادرات گاز به اتحادیه اروپا، به گاز ترکمنستان نیاز دارد. دو کشور دیگر که در اینجا مورد بررسی قرار گرفت، افغانستان و پاکستان است، که ترکمنستان به عنوان یک کشور محصور در خشکی که به آبهای آزاد دسترسی ندارد، به موقعیت ترانزیتی این دو کشور نیاز دارد و این دو کشور نیز که از لحاظ منابع هیدروکربنی فقیر هستند، به منابع انرژی ترکمنستان نیاز دارند و هم اکنون مهم‌ترین پروژه‌ای که میان آنها در حال اجراست، خط لوله تاپی، جهت انتقال گاز ترکمنستان به این دو کشور و هند می‌باشد. در رابطه با ترکیه نیز، ترکمنستان همواره حتی در زمان نیازاف به دلیل مشترکات تاریخی و فرهنگی که دارند، روابط حسنه خود را با این کشور حفظ کرده است و این کشور نقش مهمی در رساندن گاز ترکمنستان به بازارهای اروپا، می‌تواند ایفاء کند و به همین دلیل درصدد گسترش روابط هستند. در واقع انرژی، از اهمیت راهبردی در سیاست خارجی ترکمنستان برخوردار است و علاوه بر گسترش همکاری‌ها در عرصه‌ی سیاست خارجی، بردی‌محمد‌اف درصدد توسعه‌ی روابط دیپلماتیکی‌اش با این کشورها نیز برآمد و در عرصه‌ی سیاست خارجی، انرژی، موجب جایگاه برتر این کشور در میان قدرت‌های منطقه‌ای و فرامنطقه‌ای و حساسیت‌های روسیه، نسبت به آن شده است و انرژی، به عنوان یک برگ برنده در دست ترکمنستان در مقابل روسیه ایفای نقش می‌کند.
فصل ۵
 
نقش عامل انرژی، در روابط ایران و ترکمنستان
۱-۵ مقدمه

 

http://www.eurasianet.org/departments/news/articles/eav010510.ahtml
۱۲۵٫ Is Turkmenistan Losing Iran as a Gas Customer?(2014), available at: http://www.eurasianet.org/node/69616
۱۲۶٫ EIA, Country Analysis Brief Overview(2014) available at: http://www.eia.gov/countries/country-data.cfm?fips=ir
۱۲۷٫ EIA, Country Analysis Brief:Iran(2014), available at: http://www.eia.gov/countries/cab.cfm?fips=ir
۱۲۸. EIA, Natural Gas Exports from Iran(2012), available at: http://www.eia.gov/analysis/requests/ngexports_iran/pdf/full.pdf
۱۲۹٫ Bp Statistical Review of World energy 2014

 

1. . کتاب سبز ترکمنستان (۱۳۸۸). تهران، چاپ سوم، مرکز چاپ و انتشارات وزارت امور خارجه، ص ۱ ↑

 

1. . Turkmenistans foreign policy ↑

 

1. . Richard pomfret ↑

 

1. . Analyzing Turkmen Foreign Policy in the Berdymuhammedov Era ↑

 

1. . Luca Anceschi ↑

 

1. . مسعود موسوی شفایی و دیگران (۱۳۹۱). وابستگی متقابل روسیه و اتحادیه اروپا در حوزه ی انرژی، فصلنامه پژوهش‌های روابط بین‌الملل، دوره نخست، شماره ۶ ↑

 

1. . Foreign policy ↑

 

1. .هوشنگ مقتدر (۱۳۵۸)، مباحثی پیرامون سیاست بینالملل و سیاست خارجی، تهران، انتشارات دانشکده علوم سیاسی و اجتماعی، ۱۳۵۸، صص۱۳۲- ۱۳۱ ↑

 

1. . جواد اطاعت، حمیدرضا نصرتی(۱۳۹۲)، ژئوپلیتیک نفت و سیاست خارجی ایران، تهران: انتشارات علم، صص ۴۲-۴۱ ↑

 

1. . National Interest ↑

 

1. . ایان مک لین (۱۳۸۱). فرهنگ علوم سیاسی، ترجمه حمید احمدی، تهران: نشر میزان، ۱۳۸۱، ص ۵۷۴ ↑

 

1. . فرهاد درویشی(۱۳۸۷)، مفهوم منافع ملی در سیاست خارجی جمهوری اسلامی ایران مطالعه موردی دولت خاتمی (۱۳۷۶-۱۳۸۴)، فصلنامه ژئوپلیتیک، سال چهارم، شماره سوم، ص ۱۰۵ ↑

 

1. . جهانبخش ایزدی (۱۳۸۹). دیپلماسی جمهوری اسلامی ایران (سیاست خارجی، انرژی، هسته ای)، تهران: معاونت پژوهشی، صص ۱۸-۱۷ ↑

 

1. . محمود واعظی(۱۳۸۹). نفت و سیاست خارجی، تهران: مجمع تشخیص مصلحت نظام، مرکز تحقیقات استراتژیک، ص ۲۳۰ ↑

 

1. . سید جلال دهقانی فیروزآبادی (۱۳۸۹)، سیاست خارجی جمهوری اسلامی ایران، تهران: سمت، صص ۱۵-۱ ↑

 

1. . قهرمان نورانی در آباد (۱۳۹۱). نقش انرژی در رویکرد سیاست خارجی کشورهای آسیای مرکزی و قفقاز با تأکید بر آذربایجان، دانشگاه علامه طباطبایی، ص ۱۸ ↑

 

1. . یدالله محمدی (۱۳۸۲). تعامل اقتصاد و سیاست، مجله مصباح، شماره ۴۵، صص ۷۵-۷۲ ↑

 

1. . رابرت دال (۱۳۶۴). تجزیه و تحلیل جدید سیاست، ترجمه حسین ظفریان، تهران: انتشارات مترجم، ص ۱۰ ↑

 

1. . عبدالعلی قوام (۱۳۸۰). اصول سیاست خارجی و سیاست بین الملل، تهران: انتشارات سمت، صص ۲۱۳- ۲۰۶ ↑

 

1. . Interdependence ↑

 

1. . حمیرا مشیر زاده (۱۳۸۳). تحول در نظریه های روابط بین الملل، تهران: انتشارات سمت، ص ۲۶-۲۵ ↑

 

1. . همان، ص ۳۸ ↑

 

1. .Cobden ↑

 

1. . Mill ↑

 

1. . Angell ↑

 

1. . Schumpeter ↑

 

1. . میکاییل وحیدی راد (۱۳۹۲). نظریه وابستگی متقابل و کاربست آن در تاریخ معاصر ایران، خردنامه، شماره ۱۰، ص ۱۰۴ ↑

 

1. . همان، ص ۱۰۵ ↑

 

1. . Richard Rosecrance and Arthur Stein (1973) .Interdependence: Myth or Reality, Word Politics, Vol. 26, No.1, p 1 ↑

 

1. . Bretton Woods ↑

• . علی آدمی (۱۳۸۹). تأثیر انرژی بر گسترش همکاری های ایران با شبه قاره با تأکید بر خط لوله صلح، مطالعات شبه قاره، شماره ۳، ص ۱۱-۱۰ ↑

 

• . Kenneth N. Waltz (1993), The emerging structure of international politics, International security,Vol.18, No.2, p 59 ↑

 

• . سید حسین سیف زاده (۱۳۸۴). نظریه ها و تئوری های مختلف در روابط بین الملل فردی-جهانی شده: مناسبت و کارآمدی، تهران: انتشارات وزارت امورخارجه، صص ۳-۲۸۲ ↑

 

• . Joseph S. Nye, Jr. Robert O. Keohane , Power and Interdependence Revisited, Ibid, p 733 ↑

 

• . مشیرزاده، پیشین، ص ۴۸ ↑

 

• . سید جلال دهقانی فیروزآبادی (۱۳۸۹ ). نظریه های مختلف در روابط بین الملل(جزوه درسی)، تهران: دانشکده حقوق و علوم سیاسی دانشگاه علامه طباطبایی ↑

 

• . سید حسین سیف زاده (۱۳۸۲). مبانی و مدل های تصمیم گیری در سیاست خارجی، تهران: وزارت امورخارجه، صص ۷۱-۷۰ ↑

 

• . وحیدی راد، پیشین، ص۱۰۶ ↑

 

• . Michael Mastanduno (1991), Do Relative Gains Matter?America Responnse to Japanese Industrial Policy, International Security, Vol.16,No.1, p 77 ↑

 

• . همان، ص ۱۰۷ ↑

 

• . کانت راجانی (۱۳۷۴). الگوهای نظری در اقتصاد توسعه، ترجمه، غلامرضا آزاد ارمکی، تهران: نشر دیدار، ص ۳۰۴ ↑

 

• . حسین سلیمی (۱۳۸۸). نظریه وابستگی متقابل (پیچیده). در دسترس: http://rasekhoon.net/article/print-29322.aspx ↑

 

• . دهقانی فیروزآبادی، همان ↑

 

• .dependence ↑

 

• . معصومه واعظ مهدوی ( ۱۳۷۵). تلاش برای تبیین نظام بین الملل: وابستگی متقابل یا وابستگی یکجانبه، راهبرد، شماره ۱۰، ص ۸۳ ↑

 

• . Joseph S. Nye, Jr. Robert O. Keohane (2001). Power and Interdependence,Third Edition, New York san Francisco Boston, p 8-10 ↑

 

• . Convergence ↑

 

• . واعظ مهدوی، همان، ص ۸۵-۸۴ ↑

 

• . Interdependence ↑

 

• . مشیرزاده، پیشین، ص ۴۹-۴۸ ↑

 

• .Ibid,p 10 ↑

 

• . سید حسین سیف زاده (۱۳۸۱)، نظریه پردازی در روابط بین الملل مبانی و قالبهای فکری، تهران: سمت، ص ۳۳۵ ↑

 

• . مشیرزاده، پیشین، ص ۵۰ ↑

 

• . Ibid, p 9-10 ↑

 

• . Sensitivity and Vulnerability ↑

 

• . همان ↑

 

• . Symmetry and asymmetry ↑

 

• . وحیدی راد، پیشین، ص ۱۱۰-۱۰۹ ↑

 

• . سیف زاده، پیشین، ص ۳۳۶-۳۳۵ ↑

 

• . Nye, Joseph S (1976), Independence and Interdependence, Foreign Policy, No.22, p 134 . ↑

 

• . سید حسین سیف زاده (۱۳۸۵). توسعه ملی و سیاست خارجی در نظام بین الملل جهانی شده، فصلنامه فرهنگ اندیشه، ش ۱۹، ص ۹۹ ↑

 

• . وراسترو فرانک، سارا لادیسیلاو (۱۳۸۷)، ارتقاء امنیت انرژی در جهان: وابستگی متقابل، مترجم: ام‌البنین توحیدی، پژوهش‌نامه سیاست خارجی، شماره ۱۳، صص ۹۹-۱۰۳ ↑

 

• . آدمی، پیشین، ص ۱۲ ↑

 

• ۱٫ نورانی درآباد، پیشین، صص ۸۸-۸۷ ↑

 

• . الهه کولایی، ماندانا تیشه یار (۱۳۸۹). مطالعه تطبیقی رهیافت های امنیت انرژی چین و ژاپن در آسیای مرکزی، پژوهش های جغرافیای انسانی، شماره ۷۱ . ص ۱۲۶ ↑

 

• . مرتضی دامن پاک جامی (۱۳۸۸)، دیپلماسی اقتصادی جمهوری اسلامی ایران در آسیای مرکزی، تهران: انتشارات وزارت امور خارجه، ص ۳۱۳ ↑

 

• . علاء الدین بروجردی(۱۳۹۰). ژئواکونومی دریای خزر و تأثیر آن بر تأمین امنیت انرژی در اتحادیه اروپا، فصلنامه راهبرد، سال بیستم، شماره ۶، ص ۱۴ ↑

 

• . دامن پاک جامی، پیشین ↑

 

• . Henni Abdelghani (2014), Gas For Cash: The Future of Turkmenistan, available at: spe.org/news/article/spe-announces-2014-section-excel ↑

 

• ۳٫ دامن پاک جامی، پیشین، ص ۲۲۵-۲۲۴ ↑

 

• . سنایی، پیشین، ص ۱۲۷-۱۲۵ ↑

 

• . Artemulunyan ↑

 

• . شیرین هانتر(۱۳۹۲)، سیاست خارجی ایران در دوران بعد از فروپاشی، مترجم: مهدی ذوالفقاری، تهران: نشر المیزان، ص ۳۲۲ ↑

 

• . حبیب اله ابوالحسن شیرازی (۱۳۸۴). توسعه مناسبات ایران و آسیای میانه، ارائه راهبردها، مجله جغرافیا و توسعه، ص ۱۲۴ ↑

 

• . هانتر، پیشین، ص ۳۱۱ ↑

 

• . ابراهیم متقی، مریم همت‌خواه (۱۳۸۶). جایگاه ایران در بازار انرژی آسیای مرکزی، دوفصلنامه مطالعات اوراسیای مرکزی، سال اول، شماره ۱، ص ۱۳۳ ↑

 

• . سنایی، پیشین، ص ۲۰۲ ↑

 

• . کتاب سبز ترکمنستان، پیشین، ص ۱۲۶- ۱۲۵ ↑

 

• . افشار سلیمانی (۱۳۹۲). خط آهن قزاقستان- ترکمنستان- ایران و پیامدهای منطقه‌ای، مرکز بین‌المللی مطالعات صلح، در دسترس در:
  http://peace-ipsc.org/fa/%D8%AE%D8%B7%E2%80%8C-%D8%A2%D9%87%D9%86-%D9%82%D8%B2%D8%A7%D9%82%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86-%D8%AA%D8%B1%DA%A9%D9%85%D9%86%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D9%88/ ↑

 

• . محمد رضا علیپورناندل (۱۳۸۸). افق های روشن توسعه همکاری‌های اقتصادی میان ایران و ترکمنستان، ماهنامه رویدادها و تحلیل‌ها، ص ۹۶ ↑

 

• . بوالوردی، ص ۹۸ ↑

 

• . علیپورناندل، پیشین ↑

 

• . سنایی، پیشین، ص ۲۰۰ ↑

 

• . خبرگزاری فارس (۰۸/۰۹/۹۲)، ترکمنستان به دنبال تبدیل شدن به قطب گردشگری سواحل شرقی خزر ، در دسترس در: www.farsnews.com/newstext.php?nn=13920407000253 ↑

 

• . EIA, Country Analysis Brief:Iran(2014), available at: http://www.eia.gov/countries/cab.cfm?fips=ir ↑

 

• . Could World Second-Largest Gas Reserves be Inching Toward Development?(2014), available at: http://www.naturalgaseurope.com/iran-natural-gas-sanctions ↑

 

• . دامن پاک جامی، پیشین، ص ۳۲۷ ↑

 

• . ایزدی، پیشین، ص ۱۰۰ ↑

 

• . EIA, Country Analysis Brief:Iran, op.cit ↑

 

• . EIA, Country Analysis Brief Overview(2014) available at: http://www.eia.gov/countries/country-data.cfm?fips=ir ↑

 

• . Ibid ↑

 

• . جواد اطاعت، حمیدرضا نصرتی(۱۳۹۲). ژئوپلیتیک نفت و سیاست خارجی ایران، تهران: انتشارات علم، ص ۹۷ ↑

 

• . الهه کولایی (۱۳۸۹). سیاست و حکومت در آسیای مرکزی، تهران: سمت، ص ۱۹۲ ↑

 

• . عطایی و عزیزی، نقش عامل انرژی در روابط ایران و ترکمنستان، پیشین، ص ۸۵ ↑

 

• . همان، ص ۸۶ ↑

 

• . Garashyzlyk ↑

 

• .Chelke ↑

 

• .Kumdag ↑

 

• .Koturdepe ↑

 

• . Dragon oil ↑

 

• . Henni Abdelghani, op.cit. ↑

 

• . عزیزی، ترکمنستان و روسیه در بازی بزرگ انرژی آسیای مرکزی، پیشین، ص ۸۴-۸۳ ↑

 

• . Kyapaz-serdar ↑

 

• . Ibid ↑

 

• . جعفری ولدانی، پیشین، ص ۷۱ ↑

 

• . دامن پاک جامی، پیشین، ص ۳۲۱ ↑

۱-۷- تعریف عملیاتی واژگان
تمایل به مشارکت:
در فرهنگ لغت معین تمایل به معنی اظهار میل و رغبت کردن، به سوی چیزی کج شدن، گرایش، میل، عاطفه و احساس آمده است.برای سنجش تمایل افراد مقیاسهای گوناگونی همچون طیف‌های بوگاردوس، لیکرت، گاتمن و ترستون صورت می‌گیردکه در هرکدام از این طیف‌ها گویه‌های مختلف باتوجه به درجه شدت و ضعف سنجش گویه‌ها به ترتیب قرار داده می‌شوند. طیف یا مقیاس سنجش فاصله‌ای یکی از قدیمی‌ترین مقیاس‌های سنجش است و با ابداع آن عملا فصل جدیدی در روش‌های علوم اجتماعی یعنی سنجش کیفیت ها آغاز گردید و بوسیله آن مسیر روش شناسی در علوم اجتماعی تا حدود زیادی تعیین گشت و اغلب فعالیتهایی که در زمینه سنجش کیفی پدیده‌های اجتماعی تا کنون انجام گرفته، در واقع در جهت کامل کردن و دقیق‌تر کردن طیف بوگاردوس است(رفیع پور ۱۳۸۲). این طیف‌ها تمایل افراد را در مورد موضوعات مختلف به صورت تمایل زیاد یا تمایل کامل، تمایل متوسط و عدم تمایل بیان می‌کنند. ما در این تحقیق تمایل افراد را در قالب طیف‌های یاد شده مورد سنجش قرار ندادیم چون در این پژوهش افراد یا در مدیریت آبیاری مشارکت می‌کنند یا مشارکت نمی کنند. در این مورد برای سنجش تمایل بهره‌برداران اراضی پایاب سد ستارخان اهر پنج گویه را در اختیار بهره‌برداران قرار دادیم که نظر خود را در قالب موافق و مخالف بیان کردند این گویه‌ها شامل نگهداری و حفاظت از ایستگاههای پمپاژ، تعمیر آنها، توزیع آب، حل و فصل اختلافات در مورد آب و تامین هزینه‌های نگهداری ایستگاهها می‌شدکه هر یک ازگویه‌ها دارای وزن مساوی بودند وهریک از بهره‌برداران که به سه گویه و بیشتر جواب مثبت داده بود به معنی بهره‌بردار دارای تمایل بوده ودو گویه وکمتر ازآن به منزله عدم تمایل قلمداد شد. با توجه به مطالب فوق تعریف عملیاتی تمایل به مشارکت در این پژوهش عبارت است از نظر مساعد یا مخالفت بهره‌برداران نسبت به مشارکت در مدیریت بهره‌برداری و نگهداری شبکه آبیاری.
زمینه مشارکت:
اصطلاح مشارکت را آلن بیرو به معنای سهمی در چیزی یافتن و از آن سود بردن و یا درگروهی شرکت جستن و با آن همکاری داشتن تعریف کرده است.
– مشارکت در مفهوم گسترده‌اش به معنی برانگیختن حساسیت ودرنتیجه به معنی افزایش درک وتوان روستاییان جهت پاسخگویی به طرحهای توسعه ونیز تشویق به ابتکارات محلی است(اوکلی ومارسدن[۱]۱، ۱۳۷۰).
مشارکت فرایندی سیستمیک وسمپاتیک است که در آن کارکرد اجزا و عناصر متشکله و سیستم به بقا، دوام و تعادل کل سیستم منجر می شود(توسلی،۱۳۸۷).
با توجه به تعاریف متعددی که از مشارکت شده است تعریف عملیاتی وجود زمینه مشارکت در این پژوهش عبارت است از اعتقاد بهره‌برداران به همکاری و سهیم شدن بهره‌برداران در تامین منابع مالی و پرداخت حقابه، اعتقاد به هدر ندادن آب، شرکت در کلاسهای آموزشی واعتقاد به اینکه این کلاسها موجب افزایش مهارت بهره‌برداران در زمینه آبیاری می‌شود.
شبکه آبیاری :
به مجموعه تأسیساتی که نقش انتقال و توزیع آب را تا قطعه زراعی به عهده دارند شبکه آبیاری و زهکشی اطلاق میگردد. در این تحقیق منظور تمامی کانال‌ها اعم از اصلی و درجه ۱ و ۲ و ۳ می‌باشد.
مدیریت بهره‌برداری شبکه :
خدمات مستمری که به منظور استفاده بهینه از سیستم‌های آبگیری، انتقال و توزیع آب برای دستیابی به برنامه توزیع سالیانه آب در اراضی زیر پوشش شبکه و همچنین جمع‌آوری و تخلیه روان آبها و زه‌آبها در طول عمر مفید پیش بینی شده شبکه و در مقابل دریافت آب‌بها صورت می گیرد، خدمات بهره‌برداری از شبکه‌های آبیاری و زهکشی نامیده می‌شود.
نگهداری شبکه :
خدمات نگهداری شبکه‌های آبیاری و زهکشی عبارت است از انجام عملیات مستمری از قبیل بازرسی، تعمیرات، لایروبی، تدارک مصالح و ماشین آلات و تجهیزات ایمنی و حفاظتی که امکان بهره‌برداری مناسب از تأسیسات شبکه را در طول عمر مفید آن فراهم می‌آورد.
 
فصل دوم
مبانی نظری و پیشینه پژوهش
۲-۱- مقدمه
در این فصل جهت دستیابی به یک چارچوب نظری دو بخش عمده شامل مبانی نظری ومرور پیشینه تحقیق مورد مطالعه قرار خواهدگرفت.اجزای این فصل به شرح زیر می باشند.
۲-۲-مبانی نظری
۲-۲-۱-مفهوم تمایل
در فرهنگ لغت معین تمایل به معنی اظهار میل و رغبت کردن، به سوی چیزی کج شدن، گرایش، میل، عاطفه و احساس آمده است. بر اساس منابع روانشناختی و طبق نظر محققانی از جمله کیم و هانتر[۲]، بررسی تمایل به انجام رفتار، بهترین پیش بینی کننده انجام رفتار محسوب می‌شود (کراژر[۳] و همکاران،۲۰۰۰). مشهورترین و مهمترین نظریه ای که در این زمینه مطرح شده است، متعلق به آژن و فیش باین[۴] می‌باشد. به نظر آنها رفتار در حالتی قابل پیش بینی، درک و توضیح است که ما به قصد شخص در رفتار توجه نماییم. به عبارتی رفتار در پی زنجیره ای از عوامل بوجود می‌آید و حلقه ماقبل بروز رفتار، قصد و نیت رفتاری است.
۲-۳- مفاهیم و تعاریف مشارکت
مشارکت از نظر لغوی بر وزن مفاعله به معنای مشارکت دوجانبه و متقابل افراد برای انجام امری می‌باشد. مشارکت معادل(participation) انگلیسی است این کلمه از ریشه part به معنی قسمت، جزئی از بخش، گرفته شده است و به معنای سهیم شدن در چیزی و یا گرفتن قسمتی از آن است. اصطلاح مشارکت را آلن بیرو به معنای سهمی در چیزی یافتن و از آن سود بردن و یا در گروهی شرکت جستن و با آن همکاری داشتن تعریف کرده است.
امروزه واژه مشارکت کاربرد زیادی یافته و در زمینه‌های مختلف بکار گرفته می‌شود. بسیاری از برنامه‌ها هدف خود را جلب مشارکت سطح یا سطوحی از جامعه در اجرای طرحهای توسعه قرارداده است و بسیاری از برنامه‌ها بر مبنای مشارکت جامعه در اجرای تمام یا بخشی از آن طرح‌ریزی می‌شوند. کمتر کسی با این نکته مخالف است که مشارکت مردم اساس موفقیت هر طرح توسعه روستایی است. مساله تاکید بر اهمیت مشارکت نیست، بلکه در زمینه توسعه روستایی پایدار، دستیابی به یک توافق درباره مفهوم این واژه است. به شرطی که چنین عملی هم معتبر و هم امکان پذیر باشد. با وجود قدمت مشارکت در میان جوامع انسانی و عمل به آن، واژه مشارکت و مشارکتی برای اولین بار در اواخر دهه ۱۹۵۰ وارد فرهنگ توسعه گردید. و مدتها نیز طول کشید تا وارد عرصه روستایی شد. مساله مشارکت روستاییان در برنامه‌های توسعه روستایی موضوعی است که نقطه آغاز به دهه‌های ۱۹۷۰ و ۱۹۸۰ بر می‌گردد(باقری، ۱۳۸۹).
بنیادی‌ترین اندیشه زیرساز مشارکت پذیرش اصل برابری مردم است و هدف از آن‌، همفکری، همکاری و تشریک مساعی افراد در جهت بهبود کمیت و کیفیت زندگی در تمامی زمینه‌های اجتماعی‌، اقتصادی و سیاسی است. مشارکت فراگردی است که از راه آن مردم به دگرگونی دست می‌یابند و دگرگونی را در خود پدید می‌آورند. کرفت و بیراسفورد[۵]۱ تحولاتی چون ظهور جنبش‌های اجتماعی جدید، تأمل و بازنگری در مورد نیاز انسان، ظهور مجدد ایده شهروندی و پست ‌مدرن را موجب توجه به ایده مشارکت دانسته‌اند(نیازی، ۱۳۸۳).
مشارکت بر این عقیده بنیادین استوار است که همه افراد حق دارند در مورد اموری که مربوط به خودشان است احساس مسئولیت نمایند، درباره آن فکر کنند، اندیشه خود را بدون ترس بیان کنند و بر تصمیم‌هایی که بر زندگی آنها اثر می‌گذارد دخالت داشته باشند.
تعاریف متعددی از مشارکت از سوی صاحبنظران ارائه شده که به برخی از آنها می‌پردازیم.
– در حقیقت مشارکت در نزد صاحبنظران از چنان اعتباری برخوردار است که بعضا توسعه را معادل مشارکت می‌دانند. لذا توسعه پایدار روستایی بدون اتخاذ روشهای که در آن به مشارکت مردمی به عنوان زیربنا نگریسته شود، میسر نمی‌باشد. مشارکت در حقیقت اهرمی است که انسانهای ناتوان را بسوی توانمندیها سوق داده و تواناییها بالقوه آنان را به بالفعل تبدیل می‌کند و بر قدرتشان برای بهره‌گیری از زندگی می افزاید.
– مشارکت را می‌توان فرایند توانمندسازی محرومان و طرد شدگان تلقی کرد. این نظر مبتنی بر شناسایی تفاوتهای طبقات اجتماعی گوناگون به لحاظ قدرت سیاسی واقتصادی است. مشارکت به این مفهوم مستلزم ایجاد سازمانهایی برای فقراست که دمکراتیک، مستقل وخود‌اتکا باشند(باقری ،۱۳۸۹).
– مشارکت در مفهوم گسترده‌اش به معنی برانگیختن حساسیت ودرنتیجه به معنی افزایش درک وتوان روستاییان جهت پاسخگویی به طرحهای توسعه ونیز تشویق به ابتکارات محلی است(اوکلی ومارسدن[۶]۱، ۱۳۷۰).
– از دیدگاه جغرافیدانان مشارکت به مفهوم ساماندهی رابطه متقابل انسان روستایی با محیط جغرافیایی یا بهره‌وری بهینه در سطوح مختلف تولیدات کشاورزی می‌باشداین درگذشته از طریق نظامهای همکار گروهی در زمینه‌های مختلف اجتماعی، اقتصادی وتولید کشاورزی بوده است امروزه نیز برای دستیابی به یک توسعه درونزا ومتکی به خود پایدار روستایی، بازنگری در مورد سازمانهای همکاری گروهی وتولید گروهی سنتی که ریشه در فرهنگ جغرافیایی این سرزمین دارند اجتناب ناپذیر است.
– مشارکت درگیری ذهنی و عاطفی اشخاص در موقعیت‌های گروهی است که آنان را بر می‌انگیزد تا برای دستیابی به هدف‌های گروهی، یکدیگر را یاری دهند و در مسئولیت کار شریک شوند.
– مشارکت کنشی اجتماعی، آموختنی و ناشی از یادگیری و تربیت است.

 

–

 

–

 

۳۲

 

–

 

–

 

۱۶۲۴

 

۲۶۰

 

۳-۵- ابزار و تکنیک‌های جمع‌آوری اطلاعات
به منظور جمع‌آوری داده‌های این تحقیق از ابزارهای گوناگون استفاده شده است. نوع ابزارها با توجه به عوامل مختلف ازجمله ماهیت و روش تحقیق انتخاب شد. به همین منظور در بخش اسنادی از مقالات، مجله‌ها، فصل نامه‌ها، ماهنامه‌ها، پایان‌نامه‌ها وکتابها استفاده گردید ودر بخش میدانی از ابزار پرسشنامه و مصاحبه که با مراجعه به نمونه‌های انتخاب شده در روستاهای مورد نظر تکمیل گردید.
۳-۶- ابزار پژوهش
ابزار اصلی یعنی پرسشنامه شامل شش بخش به شرح زیر می‌باشد:
بخش اول –سوالات عمومی که شامل مشخصات عمومی و فردی، سابقه کار، میزان تحصیلات، مالکیت اراضی، شغل اصلی و میزان درآمد می‌باشد که با ده گویه سنجیده می‌شود.
بخش دوم -سوالات مربوط به میزان رضایت افراد از وضعیت فعلی مدیریت آبیاری می‌باشد که شامل توزیع عادلانه آب، میزان حقابه، وضعیت تاسیسات آبیاری و مسائل مدیریتی بوده و توسط پنج گویه سنجیده می‌شود.
بخش سوم– سوالات مربوط به نگرش افراد در خصوص مشارکت در مدیریت آبیاری می‌باشد که شامل منبع تامین هزینه تاسیسات آبیاری، توانایی بهره‌برداران در اداره امور آبیاری، لزوم مشارکت بهره‌برداران در اداره امور آبیاری، میزان حقابه و تاثیر مشارکت در بهبود زندگی بهره‌برداران بوده که توسط ۱۵ گویه مورد سنجش قرار می‌گیرد.
بخش چهارم– سوالات مربوط به ویژگی‌های شخصیتی افراد که شامل اعتماد به نفس، فردگرایی، تقدیرگرایی و مسئولیت‌پذیری بوده و با ۲۰ گویه سنجیده شده است.
بخش پنجم– سوالات مربوط به وجود امکان و بستر مشارکت که شامل پرداخت حقابه، شرکت در جلسات و کلاسهای آموزشی و نوع استفاده از آب می‌باشد که با هفت گویه سنجیده می‌شود.
بخش ششم– سوالات مربوط به تمایل افراد به مشارکت که شامل تمایل به نگهداری از تاسیسات، تعمیر تاسیسات، تشکیل تعاونی برای توزیع آب و تامین هزینه‌های آبیاری توسط بهره‌برداران بوده و توسط پنج گویه در قالب بلی و خیر سنجیده می‌شود.
۳-۷- متغیرهای تحقیق
متغیرهای تحقیق شامل دو گروه به شرح زیر می‌باشد:
۳-۷-۱- متغیر وابسته
در این تحقیق متغیر وابسته عبارت است از تمایل بهره‌برداران به مشارکت در مدیریت بهره‌برداری و نگهداری شبکه آبیاری در اراضی پایاب سد ستارخان شهرستان اهر
۳-۷-۲-متغیرهای مستقل
در این تحقیق متغیرهای مستقل عبارتند از:

 

• ویژگیهای فردی بهره‌برداران شامل‌: سن، تحصیلات، شغل اصلی، سابقه کار و تعداد افراد تحت تکفل می‌باشد.

 

• ویژگیهای شخصیتی بهره‌برداران شامل‌: اعتماد به نفس ، فردگرایی، تقدیرگرایی می‌باشد.

 

• عوامل اقتصادی بهره‌برداران شامل‌: میزان در آمد و میزان مالکیت اراضی می‌باشد.

 

• رضایت بهره‌برداران از مدیریت آبیاری و وضعیت شبکه(رضایت از توزیع آب، میزان حقابه، وضعیت تاسیسات و نحوه مدیریت)می‌باشد.

 

• نگرش بهره‌برداران نسبت به مشارکت در مدیریت آبیاری( نگرش نسبت به هزینه‌ها، توانایی مدیریت شبکه، پرداخت حقابه)می‌باشد.

 

• وجود زمینه مشارکت در مدیریت آبیاری شامل(پرداخت حقابه، استفاده صحیح از آب، شرکت در کلاسهای آموزشی و آشنایی با مهارتهای آبیاری ) می باشد.

 

اسمی

 

کی‌دو

 

 

جنسیت

 

اسمی

 

فیشر دقیق

 

 

تحصیلات

 

اسمی

 

کی‌دو

 

۳-۸-فرضیات تحقیق
۱-بین ویژگیهای فردی بهره‌برداران و تمایل آنها به مشارکت در مدیریت آبیاری رابطه وجود دارد.
۲-بین ویژگیهای اقتصادی بهره‌برداران و تمایل آنها به مشارکت در مدیریت آبیاری رابطه وجود دارد.
۳-ویژگیهای شخصیتی بهره‌برداران در تمایل آنها به مشارکت در مدیریت شبکه آبیاری موثر است.
۴- وجود زمینه مشارکت در مدیریت آبیاری بهره‌برداران در تمایل آنها به مشارکت در مدیریت شبکه آبیاری موثر است.
۵- رضایت از وضع موجود مدیریت شبکه آبیاری در تمایل بهره‌برداران به مشارکت در مدیریت شبکه آبیاری موثراست.
۶- نگرش بهره‌برداران در مورد مدیریت آبیاری در تمایل بهره‌برداران به مشارکت در مدیریت آبیاری موثر است.
۳-۹- قابلیت اعتماد و اعتبار ابزار اندازه‌گیری (پایایی و روایی)
قابلیت اعتماد(پایایی ) و همچنین اعتبار(روایی) یک پرسشنامه یا ابزار اندازه‌گیری، از موضوعات بسیار مهم در امر جمع آوری اطلاعات و مشاهدات می‌باشد( سرمد و همکاران ۱۳۸۸) .
۳-۹-۱-قابلیت اعتماد ابزار اندازه‌گیری
قابلیت اعتماد که واژه‌هایی مانند پایایی و ثبات نیز  برای آن به کار برده می‌شود، یکی از ویژگی‌های ابزار اندازه گیری(پرسشنامه یا مصاحبه یا سایر آزمون‌های علوم اجتماعی) است. مفهوم یاد شده با این امر سروکار دارد که ابزار اندازه‌گیری در شرایط یکسان تا چه اندازه نتایج یکسانی به دست می‌دهد. با توجه به این امر معمولا دامنه ضریب قابلیت از صفر(عدم ارتباط) تا ۱+ (ارتباط کامل) است. ضریب قابلیت اعتماد نشانگر آن است که تا چه اندازه ابزار اندازه‌گیری ویژگی‌های با ثبات آزمودنی و یا ویژگی‌های متغیر و موقتی وی را می‌سنجد.لازم به ذکر است که قابلیت اعتماد در یک آزمون می‌تواند از موقعیتی به موقعیت دیگر و از گروهی به گروه دیگر متفاوت باشد.
یکی از روشهای محاسبه قابلیت اعتماد استفاده از فرمول آلفای کرونباخ است. این روش برای محاسبه هماهنگی درونی ابزار اندازه‌گیری از جمله پرسشنامه‌ها یا آزمونهایی که خصیصه‌های مختلف را اندازه‌گیری می‌کند بکار می‌رود. در این گونه ابزارها، پاسخ هر سوال می‌تواند مقادیر عددی مختلف را اختیار کند.برای محاسبه ضریب آلفای کرونباخ ابتدا باید واریانس نمره‌های هر زیر مجموعه سوال‌های پرسشنامه(یا زیر آزمون) و واریانس کل را محاسبه کرد. مقدار صفر این ضریب نشان دهنده عدم قابلیت اعتماد و ۱+ نشان دهنده قابلیت اعتماد کامل است.مقدار این آماره در سطح ۹/۰ عالی ، بین ۷/۰ تا ۹/۰ مطلوب ، ۵/۰ تا ۷/۰ متوسط و پایین تر از ۵/۰ ضعیف است. در این تحقیق نیز جهت سنجش قابلیت اعتماد گویه‌ها از آلفای کرونباخ استفاده شده است.مقدارآلفای کرونباخ بدست آمده در تحقیق حاضر برابر با۷۸/۰ است که در حد مطلوب قابل اعتماد می‌باشد.
۳-۹-۲-اعتبار اندازه‌گیری (روایی) ابزار اندازه‌گیری
مفهوم اعتبار روایی به این سوال پاسخ می‌دهد که ابزار اندازه‌گیری تا چه حد خصیصه مورد نظر رامی‌سنجد. بدون آگاهی از اعتبار ابزار اندازه‌گیری نمی‌توان به دقت داده‌های حاصل از آن اطمینان داشت. ابزار اندازه‌گیری ممکن است برای اندازه‌گیری یک خصیصه ویژه دارای اعتبار باشد، در حالی که برای سنجش همان خصیصه بر روی جامعه دیگر از هیچ گونه اعتباری برخوردار نباشد.
۳-۹-۳– اعبتار محتوا
اعتبار محتوا نوعی اعتبار است که معمولا برای بررسی اجزای تشکیل دهنده یک ابزار اندازه‌گیری به کار برده می‌شود. اعتبار محتوای یک ابزار اندازه‌گیری به سوال‌های تشکیل دهنده آن بستگی دارد. اگر سوال‌های ابزار معرف ویژگی‌ها و مهارت‌های ویژه‌ای باشد که محقق قصد اندازه‌گیری آن‌ها را داشته باشد، آزمون دارای اعتبار محتوا است. برای اطمینان از اعتبار محتوا، باید در موقع ساختن ابزار (مانند طراحی پرسشنامه) چنان عمل کرد که سوال‌های تشکیل دهنده ابزار معرف قسمت‌های محتوای انتخاب شده باشد. بنابراین اعتبار محتوا ویژگی ساختاری ابزار است که همزمان با تدوین آزمون در آن تنیده می‌شود. اعتبار محتوای یک آزمون معمولا توسط افرادی متخصص در موضوع مورد مطالعه تعیین می‌شود. از این رو اعتبار محتوا به قضاوت داوران بستگی دارد. در این تحقیق نیز اعتبار سوالات پرسشنامه ابتدا از طریق روش اعتبار محتوایی برآورد شده به طوری که پرسشنامه بعد از طراحی در اختیار ۱۷ نفر از کارشناسان خبره سازمان آب منطقه‌ای استان آذربایجان‌شرقی و اساتید دانشگاه تبریز قرار گرفته و بعد از گردآوری نظرات آنها بصورت پرسشنامه نهایی درآمده است.
۳-۱۰- تجزیه و تحلیل داده‌ها

 

۵/۲۴

 

۲/۱۵

 

 

گروه عدم مشارکت

 

فراوانی

 

۳۶

 

۱۳

 

۰

 

۴

 

۶

 

 

درصد

 

۶۱

 

۲۲

 

۰

 

۸/۶

 

۲/۱۰

 

۴-۲-۱۰- نگرش افراد در خصوص مشارکت در مدیریت آبیاری
با توجه به جدول(۴-۱۰) می‌توان نتیجه گرفت که گروه دارای تمایل به مشارکت با گروه فاقد تمایل به مشارکت در مورد گویه‌هایی که به سنجش نگرش بهره‌برداران در مورد مشارکت در مدیریت آبیاری می‌پردازد نظرات موافق و مخالف را بیان نموده‌اند .
نظر گروه دارای تمایل به مشارکت:
گروه دارای تمایل به مشارکت درموردگویه‌های”محول شدن مدیریت از طرف دولت به مردم کارایی خواهد داشت” به میزان ۹/۸۲ درصد ، “اداره امور آبیاری حق بهره‌برداران است” به میزان ۳/۸۳ درصد ، “حقابه باید پرداخت شود” ۶/۹۴ درصد ، “زیاد بودن هزینه‌های لازم برای مدیریت “۸/۵۶ درصد ، “توانایی بهره‌برداران در تامین هزینه‌های آبیاری” ۷/۶۴ درصد ، “مشارکت موجب استفاده بهتر از آب می‌شود” ۷/۸۸ درصد ، “افزایش مشارکت موجب بهبود آبیاری می‌شود” ۸/۸۸ درصد ،” لزوم مشارکت بهره‌برداران در اداره امور آبیاری” ۶/۹۵ درصد ،” مدیریت آبیاری توسط بهره‌برداران موجب افزایش قدرت و مالکیت آنها می‌شود” ۸/۸۶ درصد و” به عهده گرفتن مدیریت آبیاری توسط بهره‌برداران موجب بهبود وضعیت زندگی آنها می‌شود” به میزان ۷/۸۷ درصد نظر موافق و کاملا موافق داشته‌اند.همچنین در مورد گویه‌های “مدیریت آبیاری وظیفه دولت است” به میزان ۵۲ درصد ، “تاسیسات آبیاری متعلق به دولت است “۵۲ درصد و “عدم توانایی لازم بهره‌برداران در اداره امور آبیاری” به میزان ۷/۶۲ درصد نظر مخالف و کاملا مخالف داشته‌اند.
نظر گروه فاقد تمایل به مشارکت:
گروه عدم تمایل به مشارکت درباره گویه‌های” مدیریت آبیاری وظیفه دولت است” به میزان ۵/۶۹ درصد ،” تاسیسات آبیاری متعلق به دولت است” ۷/۸۴ درصد ،”عدم توانایی لازم بهره‌برداران در اداره امور آبیاری “۴/۶۴ درصد ، “حقابه باید پرداخت شود” ۹/۹۴ درصد ،”زیاد بودن هزینه‌های لازم برای مدیریت” ۲/۷۱ درصد،”لزوم مشارکت بهره‌برداران در اداره امور آبیاری” ۷/۸۴ درصد و”مدیریت آبیاری توسط بهره‌برداران موجب افزایش قدرت و مالکیت آنها می‌شود” به میزان ۶/۷۹ درصد نظر موافق و کاملا موافق داشته و در مورد گویه‌های “توانایی بهره‌برداران در تامین هزینه‌های آبیاری” ۵/۵۲ درصد ، “مشارکت موجب استفاده بهتر از آب می‌شود” ۹/۵۵ درصد ،”افزایش مشارکت موجب بهبود آبیاری می‌شود” ۲/۴۹ درصد،”حقابه پرداختی برای تامین هزینه‌های آبیاری کافی است” ۳/۵۹ درصد و” به عهده گرفتن مدیریت آبیاری توسط بهره‌برداران موجب بهبود وضعیت زندگی آنها می‌شود” به میزان ۸/۴۵ درصد نظر مخالف و کاملا مخالف دارند.
با توجه به نتایج جدول(۴-۱۰) ملاحظه می‌شود که به غیر از چهار مورد “حقابه باید پرداخت شود” ، “زیاد بودن هزینه‌های لازم برای مدیریت” ، “لزوم مشارکت بهره‌برداران در اداره امور آبیاری” و “مدیریت آبیاری توسط بهره‌برداران موجب افزایش قدرت و مالکیت آنها می‌شود” در سایر موارد نظرات گروه دارای تمایل به مشارکت و گروه عدم تمایل به مشارکت مخالف ودر جهت عکس همدیگر می‌باشد.
جدول ۴-۱۰- نگرش بهره‌برداران در خصوص مشارکت در مدیریت آبیاری

 

 

متغیر

وجود زمینه مشارکت در زمینه مدیریت آبیاری در تمایل بهره‌برداران به مشارکت در مدیریت شبکه آبیاری موثر است

 

 
*

 

 

 

۵

 

رضایت از وضع موجود مدیریت شبکه آبیاری در تمایل بهره‌برداران به مشارکت در مدیریت شبکه آبیاری موثراست.

 

*

 

 

 

۶

 

نگرش بهره‌برداران در مورد مدیریت آبیاری در تمایل بهره‌برداران به مشارکت در مدیریت آبیاری موثر است.

 

*

 

 

 
فصل پنجم
خلاصه، نتیجه‌گیری وپیشنهادات
 
۵-۱-مقدمه
در فصل گذشته یافته‌های تحقیق در قالب نتایج توصیفی و استنباطی که روش اصلی آن مدل رگرسیونی لاجیت بود مورد تجزیه و تحلیل قرار گرفت در این فصل به جمع بندی، نتیجه گیری و ارائه پیشنهادات در خصوص تمایل بهره‌برداران و عوامل موثر بر مشارکت آنها در مدیریت آبیاری پرداخته شده است.
۵-۲- خلاصه
آب ازجمله موثرترین وکاراترین عوامل دربقای بشرمحسوب می‌شودکه اهمیت آن درنگرش جدیدجهانی به عنوان یک کالای مهم اقتصادی -اجتماعی ونیازاولیه انسان مرتباًدرحال افزایش است. محدودیت این ماده حیاتی به عنوان یک منبع تجدیدشونده وقرارگرفتن بخش قابل توجهی ازاراضی کشورما درمناطق خشک ونیمه خشک، موجب گردیده بخش کشاورزی هرروزبامحدودیت بیشترمنابع آبی مواجه باشد. مطالعات نشان می‌دهد که متاسفانه بازده آبیاری در بخش کشاورزی۳۰ درصد می‌باشد. مروری کوتاه به پیشینه مدیریت آب و آبیاری، حاکی از این است که مهمترین عامل پایین بودن میزان کارایی آب جدایی بهره‌برداران از بدنه مدیریتی منابع آب می‌باشد.
مشارکت بهره‌برداران درمدیریت شبکه‌های توزیع آب درجهان از اهمیت بالایی برخوردار است به طوری که سازمانهای مسئول با بررسی زمینه‌های همکاری و مشارکت بهره‌برداران در مدیریت آبیاری وشناسایی و تقویت عواملی که موجب افزایش تمایل و انگیزه آنها در این امر می‌شود موجبات مشارکت هر چه بهتر بهره‌برداران را فراهم می‌کنند. درکشورما نیزطی برنامه‌های پنجساله دوم وسوم توسعه کشوربه این امر تأکیدخاص گردیده است. یکی از طرح‌های آبی که در استان آذربایجان‌شرقی اجرا شده است طرح سد و شبکه ستارخان درشهرستان اهر می‌باشد که در راستای سیاست سازمان آب، استفاده از مشارکت بهره‌برداران در مدیریت بهره‌برداری و نگهداری شبکه از اهمیت بسیاری برخوردار است .
درتحقیق حاضر به تبیین عوامل موثر بر تمایل بهره‌برداران به مشارکت در مدیریت بهره‌برداری و نگهداری شبکه آبیاری در اراضی پایاب سد ستارخان پرداخته شده تا با شناسایی عوامل موثربر مشارکت بهره‌برداران و تقویت نقاط مثبت و رفع نقاط ضعف، از مشکلات عدیده‌ای که در این راستا وجود دارد کاسته و بهبود بهره‌وری را در این شبکه شاهد باشیم. این تحقیق از نوع توصیفی –همبستگی بوده و اطلاعات لازم از طریق تکمیل پرسشنامه به صورت میدانی توسط محقق گردآوری گردید. آمارهای توصیفی برای توصیف ویژگیهای فردی، اقتصادی، شخصیتی و اجتماعی بهره‌برداران و مدل لاجیت برای شناسایی عوامل موثر برتمایل به مشارکت در این طرح با توجه به ماهیت اسمی دو وجهی متغیر وابسته تحقیق مورد استفاده قرار گرفت. داده‌های به دست آمده حاکی از این است که ۵/۷۷ درصد از بهره‌برداران دارای تمایل به مشارکت بوده و ۵/۲۲ درصد نیز فاقد تمایل به مشارکت می‌باشند. میانگین سنی گروه دارای تمایل به مشارکت ۹/۴۵ بوده و میانگین سنی گروه فاقد تمایل به مشارکت ۸/۵۰ می‌باشد. متوسط میزان مالکیت اراضی در گروه دارای تمایل به مشارکت ۸/۴ هکتار و درگروه فاقد تمایل به مشارکت ۹/۳ هکتار است. در گروه دارای تمایل به مشارکت میزان درآمد کشاورزی ۴/۳ میلیون ریال در ماه و درگروه فاقد تمایل به مشارکت۸/۲ میلیون ریال در ماه می‌باشد. میانگین سابقه کشاورزی در گروه دارای تمایل به مشارکت۴/۳۳ و در گروه فاقد تمایل به مشارکت ۲/۳۷ سال می‌باشد همچنین حداکثر سابقه کار در گروه دارای تمایل به مشارکت ۶۵ سال و حداقل آن سه سال بوده و برای گروه فاقد تمایل به مشارکت ۵۰ سال و حداقل آن دو سال می‌باشد. شغل اصلی ۴/۷۹ درصد ازگروه دارای تمایل به مشارکت و۷/۸۴ درصد از گروه عدم تمایل به مشارکت،کشاورزی است. اطلاعات تکمیلی در فصل گذشته(فصل چهارم ) موجود می‌باشد.
۵-۳- نتیجه گیری
نتایج آزمون کی‌دو برای استقلال و تاثیرعوامل بر روی متغیر وابسته(تمایل و عدم وجود تمایل به مشارکت) نشان داد که متغیر های سن، سابقه کشاورزی، تحصیلات و تعداد فرزندان از متغیرهای ویژگیهای فردی با وجود و عدم وجود تمایل به مشارکت معنی‌دار نشدند.پس از وارد کردن متغیرها در مدل رگرسیون لاجیت در نهایت نتایج برآورد مدل موید آن است که متغیرهای اعتماد به نفس در سطح ۹۵ درصد و فردگرایی در سطح ۹۹ درصد از ویژگیهای شخصیتی و میزان رضایت از وضعیت فعلی مدیریت آبیاری و نگرش افراد در خصوص مشارکت در مدیریت آبیاری و ویژگیهای اقتصادی در سطح ۹۹ درصد معنی‌دار شدند. با توجه به نتایج مدل مشاهده می‌شود که این عوامل نزدیک به ۸۰ درصد از تغییرات متغیر وابسته را پیش بینی می‌کنند.

 

1. اصل حقیقت جویی: تلاش درراستای پی جویی حقیقت و وفادارب به آن و دوری از هرگونه پنهان سازی حقیقت.

 

1. اصل رعایت حقوق: التزام به رعایت حقوق پژوهشگران و پزوهیدگان (انسان ،حیوان و نبات) و سایر صاحبان حق.

 

1. اصل مالکیت مادی و معنوی: تعهد به رعایت کامل حقوق مادی و معنوی دانشگاه وکلیه همکاران پژوهش.

 

1. اصل منافع ملی:تعهد به رعایت مصالح ملی و در نظر داشتن پیشبرد توسعه کشور در کلیه مراحل پژوهش.

 

1. اصل رعایت انصاف و امانت :تعهد به اجتناب ازهرگونه جانب داری غیر علمی و حفاظت از اموال ، تجهیزات ومنابع در اختیار.

 

1. اصل راز داری : تعهد به صیانت از اسرار و اطلاعات محرمانه افراد ، سازمان ها و کشور و کلیه افراد و نهادهای مرتبط با تحقیق.

 

1. اصل احترام : تعهد به رعایت حریم ها و حرمت ها در انجام تحقیقات ورعایت جانب نقد و خودداری از هرگونه حرمت شکنی.

 

1. اصل ترویج : تعهد به رواج دانش و اشاعه نتایج تحقیقات و انتقال ان به همکاران علمی و دانشجویان به غیر مواردی که منع قانونی دارد.

 

1. اصل برائت: التزام به برائت جویی از هرگونه رفتار غیر حرفه ای و اعلام موضع نسبت به کسانی که وزه علم و پژوهش را شائبه های غیر علمی می آلایند.

 
 
دانشگاه آزاد اسلامی
واحد علوم و تحقیقات
تعهدنامه اصالت رساله یا پایان نامه
اینجانب محمد باقری………………… دانش آموخته مقطع کارشناسی ارشد ناپیوسته/ دکتری تخصصی/ در رشته ………….معماری…………………… که در تاریخ ……….۱۹/۱۱/۹۲٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫ از پایان نامه /رساله خود تحت عنوان ” . طراحی آکادمی ورزشهای پهلوانی و زورخانه ای بر پایه فرهنگ وعقاید حاکم بر شکل گیری فضاهای زورخانه. ” با کسب نمره ……….۱۹٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫ ودرجه ………………………… دفاع نموده ام بدینوسیله متعهدمی شوم:

 

1. این پایان نامه / رساله حاصل تحقیق وپژوهش انجام شده توسط اینجانب بوده ودر مواردی که از دستاوردهای علمی وپژوهشی دیگران (اعم از پایان نامه، کتاب، مقاله و … ) استفاده نموده ام، مطابق ضوابط ورویه موجود، نام منبع مورد استفاده وسایر مشخصات آن را درفهرست مربوطه ذکر و درج کرده ام.

 

1. این پایان نامه /رساله قبلا” برای دریافت هیچ مدرک تحصیلی(هم سطح، پائین تریا بالاتر) درسایر دانشگاه ها ومؤسسات آموزش عالی ارائه نشده است.

 

1. چنانچه بعد از فراغت از تحصیل، قصد استفده و هرگونه بهره برداری اعم از چاپ کتاب، ثبت اختراع و … از این پایان نامه داشته باشم، از حوزه معاونت پژوهشی واحد مجوزهای مربوطه را اخذ نمایم.

 

1. چنانچه در هر مقطع زمانی خلاف موارد فوق ثابت شود، عواقب ناشی ازآن را می پذیرم و واحد دانشگاهی مجاز است با اینجانب مطابق ضوابط ومقررات رفتار نموده و درصورت ابطال مدرک تحصیلی ام هیچ گونه ادعایی نخواهم داشت.

نام ونام خانوادگی
محمد باقری
تاریخ و امضاء
 
دانشگاه آزاد اسلامی
واحد علوم و تحقیقات
دانشکده معماری، گروه معماری

 

(بیان منحصر سابقه تحقیقات انجام شده درباره موضوع و نتایج به دست آمده در داخل و خارج از کشور نظرهای علمی موجود درباره موضوع تحقیق)
در پژوهشی که توحیدی و ضیایی در سال ۱۳۹۱ به بررسی ماهیت و آثار اقاله می پردازند، بیان می کنند که آنگاه که انسان قدم به عرصه ی حیات اجتماعی گذاشت و عقود و قراردادها به عنوان وسایل تبادل و تعامل اقتصادی در روابط فی مابین اشخاص به وجود آمد، اقاله نیز به عنوان نماینده ی اراده ی مشترک متعاقدین جهت انحلال و ازاله ی عقدی که خود محصول همان اراده ی مشترک است، شناسایی گردید. ( توحیدی و ضیایی، ۱۳۹۱)
در پژوهشی که قراملکی و قاسمی در سال ۱۳۸۹ به بررسی و بازپژوهی ماهیت اقاله در حقوق وضعی ایران می پردازند، بیان می کنند که اقاله یک عمل حقوقی است که با تراضی متعاقدین صورت میپذیرد و موجب انحلال عقد می شود. برمبنای بیع جدید بودن اقاله، تلف عوضین یا یکی از آن دو، مانع اقاله است.( قراملکی و قاسمی، ۱۳۸۹)
در پژوهشی که ابراهیم زاده عطاری در سال ۱۳۸۸ به بررسی اقاله و احکام آن می پردازد، بیان می کند که از آنجا که اقاله در شرع حالت امضایی دارد نه تأسیسی لذا معنی اصطلاحی آن نمیتواند دور از معنای لغوی آن باشد ولی به هر حال لفظ اقاله در معانی مختلفی به کار رفته است. هنگامیکه دو طرف برای برآوردن نیازها و تأمین منافع خود با یکدیگر معامله ای را منعقد سازند این معامله از آثاری برخوردار می شود حال اگر پس از آن دریابند که به هدف مورد نظر خود نمیرسند و پشیمان گشته و طلب فسخ معامله را کنند با توافق یکدیگر می توانند معامله را بهم زنند (اقاله) و در نتیجه آثار آن نیز زایل می گردد. (ابراهیم زاده عطاری، ۱۳۸۸)در پژوهشی که قلی پور در سال ۱۳۸۸ به بررسی قبول اقاله و عدم سختگیری در معامله می پردازد، بیان می کند که یکی از فضایل اخلاقی تجارت که عمل به آن، محیط بازار و کسب و کار را به محیطی سالم و مطلوب برای کسب و تجارت تبدیل می سازد «اقاله یا تفاسخ قرارداد در صورت ندامت خریدار» و عدم سختگیری در معامله است. اقاله در لغت به معنای مسامحه و نادیده انگاشتن امری می باشد و در اصطلاح فسخ عقد از طرف معامله کنندگان بعد از پشیمانی یکی از دو طرف معامله و درخواست فسخ از جانب او و قبول این درخواست از طرف دیگر می باشد. (قلی پور، ۱۳۸۸)در پژوهشی که ره پیک در سال ۱۳۸۵ به بررسی عقود معین می پردازد، بیان می کند که عقود معین به قراردادهایی اطلاق می‌شود که نام و احکام مشخصی در قوانین‌ دارند و از این جهت قالب‌های از پیش طراحی شده برای روابط حقوقی اشخاص تلقی می‌گردند.برای معین‌ شدن یک عقد لازم است حداقل تمایزهایی بین آن عقد و سایر عقود تصور شود والا فوایدی که بر این تقسیم‌ بندی مترتب می گردد بوجود نخواهد آمد. بنظر می‌رسد برخی از عقود که در نظرات مشهور و به طور سنتی در عقود جای گرفته‌اند در حد کافی شرایط یک عقد معین را دارا نباشند و برعکس برخی دیگر از اعمال حقوقی که در این دسته جای ندارند در آن قرار می‌گیرند. عقد صلح یکی از عقود معین است که احکام و مواد متعددی را در قانون مدنی به خود اختصاص داده است. بررسی این عقد و مواد مربوط به آن نشان می‌دهد که این عقد بیش از آنکه ویژگی‌های یک عقد معین را داشته باشد یک قالب عمومی برای توافق می‌باشد که تابع قواعد کلی قراردادهاست.( ره پیک، ۱۳۸۵)

 

فرضیات پژوهش

 

1. قراردادهایی که با نام مشخص در قانون تعریف شده‌اند مانند بیع، اجاره، رهن، قرض، صلح از جمله عقود معین می باشند.

 

1. انحلال رابطه حقوقی سابق و زوال آثار ناشی از آن رابطه از جمله آثار اقاله می باشند.

 

1. میتوان با تحلیل آثار و ماهیت و نقاط قوت و ضعف اقاله در آثارحقوقدانان و حقوق موضوعه به نتایج توصیفی قابل قبولی رسید.

 

1. اقاله نسبت به اشحاص ثالث بیع جدید تلقـی می گردد.

 

سوالات پژوهش

 

1. در قانون مدنی کشور عقود معین به چه صورت بیان شده اند؟

 

1. انحلال رابطه حقوقی سابق و زوال آثار ناشی از آن رابطه چگونه از اقاله ناشی می گردند؟

 

1. آیا میتوان با تحلیل آثاروماهیت ونقاط قوت وضعف اقاله در آثارحقوقدانان وحقوق موضوعه به نتایج توصیفی قابل قبولی رسید؟

 

1. اقاله نسبت به اشحاص ثالث چگونه است؟

 

اهداف تحقیق

 

(شامل اهداف علمی۱ کاربردی۲ و ضرورت های۳ خاص انجام تحقیق) :
هدف این تحقیق رسیدن به نظری واحد در خصوص ماهیت، آثار و شرایط تحقق اقاله با بررسی ابعاد گوناگون حقوقی آن است.
بررسی عقود معین در قانون مدنی کشور.
بررسی آثار اقاله در عقود.
بررسی و تحلیل مواد ۲۸۳ تا ۲۸۸ قانون مدنی جمهوری اسلامی.
بررسی اقاله نسبت به اشحاص ثالث.
در صورت داشتن هدف کاربردی بیان نام بهره وران (اعم از مؤسسات آموزشی و اجرایی و غیره): خیر
جنبه نوآوری و جدید بودن تحقیق در چیست؟
اگرچه تحقیقات وپژوهشهای بسیاری در زمینه ماهیت اقاله انجام گرفته است، اما پژوهشی که به بررسی ماهیت اقاله و بررسی آثار آن در عقود معین مصرحه قانون مدنی در حقوق ایران باشد، موجود نمی باشد. از سویی دیگر نتایج این پژوهش می تواند در اختیار حقوقدانان، قانونگذاران و کلیه افرادی که در این زمینه فعالیت دارند، قرار گیرد تا با استفاده از آن در تصمیم گیری ها و قانونگذاری ها به شیوه علمی تر عمل نمایند . همچنین وکلا، قضات و فعالان عرصه تجارت نیز می توانند از این پژوهش بهره مند گردند. بنابر این، این پژوهش علاوه بر جنبه نظری، دارای جنبه کاربردی نیز می باشد ، بدین صورت که تمامی افرادی که با موضوع قراردادها در ارتباط می باشند، می توانند از نتایج این تحقیق بهره مند گردند.

 

روش کار

 

الف) نوع روش تحقیق:
روش تحقیق در خصوص این موضوع از نوع روش توصیفی – تحلیلی می باشد. توصیفی از آن جهت که باید تمام پارامترها و زوایای مورد بحث به طور کامل توضیح داده و با استفاده از منابع و مآخذ داخلی و خارجی به بسط و توضیح آن پرداخته شود. روش تحلیلی نیز می باشد از آن جهت که به بررسی و تحلیل ارتباطات اجتماعی برای دستیابی و اندازه گیری متغیرها می باشد.
ب)روش گرد آوری اطلاعات :
اطلاعات مورد نیاز در این پژوهش با استفاده از منابع داخلی از طریق کتابخانه ای و اینترنتی به دست آمده است. ابزارجمع آوری در این قسمت، همه اسناد چاپی مانند کتاب، مجلات، دایره المعارف، فرهنگ نامه ها، روزنامه ها، هفته نامه ها، سالنامه ها، ماهنامه ها، لغت نامه ها، مصاحبه های چاپ شده، پژوهش نامه ها، متون چاپی نمایه شده در بانک های اطلاعاتی و اینترنت و هر منبعی که به صورت چاپی قابل شناسایی باشد، است.
پ) ابزار گردآوری اطلاعات:
فیش برداری، مشاهده و تحقیق شبکه ای
ث) روش تجزیه و تحلیل اطلاعات:
روش تحقیق در این پژوهش به صورت تحلیلی – اسنادی انجام خواهد شد و با استناد به کتابها و منابع حقوقی صورت می گیرد. به این ترتیب در این پژوهش با توجه به ماهیت و هدف پژوهش که تعیین ماهیت اقاله و بررسی آثار آن در عقود معین مصرحه قانون مدنی در حقوق ایران است، با روش توصیفی – تحلیلی مورد تجزیه و تحلیل قرار خواهد گرفت.بنابراین در سازماندهی و انجام تحقیق به صورت توصیفی و تحلیلی تلاش می گردد با استفاده از اصول منطقی و علمی به تبیین و توصیف دقیق پدیدههای مورد بحث پرداخته شود.

 

شروط در قانون مدنی ما سه دسته اند: شرط فعل، شرط نتیجه و شرط صفت
ماده ی ۲۳۴ ق.م مقرر می دارد شرط بر سه قسم است:
۱٫ شرط صفت
۲٫ شرط نتیجه
۳٫ شرط فعل اثباتاً یا نفیاً
در این مبحث به طور اختصار خواهیم دید که آیا می توان ضمن اقاله شروط سه گانه را درج کرد؟ نظر به اینکه ممکن است عدم امکان اجرای هر یک از این شروط و تخلف مشروط علیه اقاله را در معرض انقراض قرار می دهد بیان این شروط و ضمانت اجرای آن به وسیله ی مشروط علیه و تأثیر آن در اقاله قابل بررسی خواهد بود.
۱٫شرط فعل:
مطابق ماده ی ۲۳۴ ق.م که تصریح می نماید. شرط فعل آن است که اقدام یا عدم اقدام به فعلی بر یکی از متعاملین یا بر شخص خاصی شرط شود. چنانچه ضمن اقاله یکی از مقابلین شرط نماید که خانه ای را بطور رایگان برای طرف مقابل بسازد و با این شرط اقاله انجام گیرد. لیکن پس از انجام اقاله، مشروط علیه از انجام شرط مذکور امتناع نماید اقاله چه وضعیتی پیدا می کند؟ آیا مثل شرط فعل ضمن سایر عقود مشروط له مخیر در فسخ عقد و یا الزام وی به انجام شرط خواهد بود؟
همانگونه که در مبحث راجع به فسخ و اقاله بیان شده امکان فسخ و اقاله وجود ندارد لذا چنانچه مشروط علیه فعل یاد شده را انجام ندهد نمی توان گفت که مشروط له حق فسخ دارد. زیرا فسخ اقاله امکان ندارد. بنابراین گنجاندن شرط فعل در اقاله ارزشی ندارد.
و عملاً فاقد ضمانت اجرا می باشد لذا امری است لغو و بیهوده لکن با کمی تامل می توان صحت چنین شروطی را در ضمن اقاله ممکن دانست. زیرا قانون مدنی در خصوص ضمانت اجرای شرط فعل دو اختیار را برای مشروط الیه مقرر داشته است.
یا فسخ عقد و یا الزام متعهد، در نتیجه چون فسخ اقاله امکان ندارد می توان اجبار مشروط علیه را به انجام شرط فعل از دادگاه تقاضا کرد.
۲٫ شرط نتیجه:
با عنایت به ماده ۲۳۴ ق.م شرط نتیجه آن است که تحقق امری در خارج شرط شود. درباره ی شرط نتیجه در اقاله با استنباط از ماده ی ۲۴۰ ق.[۶۶]م می توان گفت که مشروط له می تواند برای جبران خسارت خود عقد را همانگونه که هست قبول نماید و همین طور می توان گفت، چنانچه ضمن عقد نکاح نیز شرط نتیجه محقق نشود نمی توان آن را فسخ کرد، چون نکاح اساساً قابل فسخ به این صورت نخواهد بود لذا فقط طرف برای جبران خسارت می تواند به مشروط علیه مراجعه کند. لذا در اقاله نیز فسخ اقاله ممکن نیست و فقط مشروط له می تواند برای جبران خسارت به مشروط علیه مراجعه کند.[۶۷]
۳٫ شرط صفت:
در شرط صفت نیز که عبارت است از شرط راجع به کیفیت یا کمیت مورد معامله نیز چنانچه ضمن اقاله آورده شود و چنانچه پس از اقاله معلوم شود که شرط مقرر در مورد معامله موجود نمی باشد مشروط له نمی تواند اقاله را فسخ نماید لذا به همان دلایلی که راجع به شروط مزبور گفته شد نمی تواند اقاله را فسخ کند. بلکه برای جبران خسارت می تواند به مشروط علیه مراجعه کرد.
لذا بیان چنین شروطی ضمن اقاله مخالفتی و مبابینتی با اقاله ندارد.

 

فصل چهارم

 

بررسی شرایط و آثار تحقق اقاله

 

 

 

مبحث اول: آثار اقاله

 

اقاله به دنبال خود آثار فراوانی دارد همانطوریکه در بحث راجع به تعریف و ماهیت اقاله مطرح شد اقاله برای انحلال عقود و قراردادهای لازم به کار می رود اثر اصلی و مستقیم اقاله انحلال عقود می باشد، لذا عقد از زمان اقاله منحل می شود به عبارت دیگر نوک پیکان در اثر اقاله متوجه عقد مورد اقاله است. در پی اقاله عقد، آثار دیگری نیز بر اقاله مترتب خواهد شد که به آن آثار تبعی اقاله گویند لذا چنانچه به دنبال عقد، تعهداتی که در اثر عقد مورد اقاله بر عهده طرف عقد وجود دارد چنانچه این تعهدات اجرا نشده باشد اثر منفی اقاله عبارت است سقوط تعهد. ولی چنانچه اجرا شده باشد اثر اقاله محدود به قطع آثار آن می باشد.
اعاده عوضین از آثار دیگر اقاله می باشد که در صورت تلف آنها نیز استرداد مثل یا قیمت آن مطرح میباشد، تأثیر اقاله بر منافع عقد مورد اقاله نیز مورد توجه ماست که در جای خود به آن خواهیم پرداخت و بالاخره اقاله در حقوق اشخاص ثالث نیز تأثیرگذار خواهد بود. لذا در این فصل به بررسی آثار و تحقق اقاله خواهیم پرداخت.

 

گفتار اول: انحلال عقد و زوال تعهد و قطع آثار ناشی از عقد

 

دراین گفتاراقاله ی عقد عهدی با توجه به عنوان پایان نامه این جانب از موضوع بحث ما خارج است ولیکن به جهت روشن شدن آثار اقاله اجتناب از توضیح آن گریزناپذیر است، که آن را به صورت اختصار توضیح می دهیم.
همانگونه که در مباحث گذشته مطرح شد اقاله موجب انحلال عقد می شود، عقدی که قبلاً واقع شده است با اراده طرفین و یا قائم مقام آنها فسخ می شود.
مهمترین و اصلی ترین و به عبارت دیگر اثر مستقیم اقاله انحلال عقود لازم می باشد در واقع نوک پیکان متوجه خود عقد می باشد. بنابراین چنانچه عقد اصلی ما عقد عهدی بوده باشد. متبایعین می توانند بعد از مدتی عقد مزبور را اقاله نمایند از زمان اقاله، عقد عهدی منحل می گردد و نسبت به آینده اثری نخواهد داشت.در اثر انحلال عقد گاهی اقاله موجب سقوط تعهدات ناشی از عقد نیز می شود و در این صورت چنانچه عقدی واقع شده باشد و تعهدات ناشی از آن هنوز به مرحله اجرا در نیامده باشد اثر اقاله سقوط و زوال تعهدات ناشی از عقد مورد اقاله خواهد بود.
به عنوان مثال، چنانچه کسی در مقابل شخصی دیگر تعهد به انجام کاری نماید و قبل از اجرای این تعهد عقد مزبور اقاله گردد، علاوه بر اینکه عقد یاد شده منحل می شود، تعهدات ناشی از آن عقد نیز ساقط می شود.لذا همانگونه که قبل از این نیز مطرح شد عده ای اثر اصلی عقد را سقوط تعهدات می دانند و از موضع قانونگذار بر این خصوص حمایت نموده اند.[۶۸]
ولی ما در انتقاد از این نظریه معتقدیم که اثر اصلی اقاله انحلال عقود می باشد و سقوط تعهدات اثر تبعی اقاله می باشد. در صورتیکه در اثر توافق دو طرف، عقدی واقع شود و تعهدات لازم در عقد مزبور نیز انجام شده باشد با اقاله عقد مزبور دیگر سقوط تعهدات مفهوم ندارد.
در مثال مزبور چنانچه در بین عقد اجاره، طرفین عقد تصمیم به انحلال عقد اجاره بگیرند در این صورت اقاله ضمن اینکه عقد اجاره را منحل می نماید، موجب قطع آثار ناشی از این عقد می گردد و لذا چنانچه شخصی که در مقابل کسی دیگر تعهد به انجام کاری نموده باشد و بعد از انجام تعهد اقاله صورت گیرد ضمن انحلال عقد مزبور آثار ناشی از تعهد یاد شده نیز قطع می گردد.[۶۹]
با وجود این چنانچه طرفین اراده کنند که عقد را اقاله کنند این عقد نیز منحل به دو قسمت خواهد بود، بخشی که مورد اقاله قرار گرفته، و منحل شده و اثر اصلی و تبعی آن مشمول مقرات فوق الذکر خواهد شد و بخشی دیگر که به جای خود باقی مانده است به حیات حقوقی خود ادامه می دهد.بنابراین از نظر نگارنده این رساله اقاله عقد عهدی چیزی جز انتقال دین به متعهدله محسوب نمی شود.

 

گفتار دوم: زمان تأثیر اقاله

 

یکی از مباحثی که در این قسمت مورد مطالعه قرار می گیرد، بحث راجع به زمان اثرگذاری اقاله م باشد، علی الاصول زمانی که عقدی واقع می شود طرفین آثار آن را از زمان انعقاد عقد مورد نظر قرار می دهند، لذا چنانچه عقد اجاره ای واقع می شود طرفین از تاریخ انعقاد عقد آثار آن را جاری می سازند. این امر نیز مانع اثربخشی آن به زمان بعد نمی باشد. اقاله را ما یک عمل حقوقی دو طرفه دانستیم لذا اقاله نیز از این قاعده نباید مستثنی باشد در خصوص موضوع فوق در اقاله دو دیدگاه مطرح شده است.
۱٫دیدگاهی که اثر اقاله را از زمان عقد مورد اقاله می داند، این نظریه ایست متروک. ۲٫نظر دیگر که طرفداران بسیار زیادی نیز دارد، اثر اقاله را از زمان تحقق اقاله می دانند لذا بر این اساس ما این دو نظر را در دو گفتار ذیل مورد بررسی قرار می دهیم.

 

در صورت تلف مال قیمی، قیمت زمان اقاله پرداخت می شود. همانطوری که می دانیم پس از عقد هر یک از طرفین به صورت مالکانه حق هرگونه تصرف در اموال خریداری شده را دارند طرفین می توانند آن را خود شخصاً استفاده نمایند و یا به کسی دیگر منتقل نمایند گاه ممکن است مال مزبوردر ید آنها تلف شود چنانچه مال مزبور مثلی باشد مثل آن و در صورتی که قیمی باشد قیمت آن پرداخت خواهد شد.در این قسمت می خواهیم به این پرسش پاسخ دهیم که چنانچه مورد معامله قیمی بوده باشد و منجر به تلف گردد چه زمانی باید پرداخت گردد. در این خصوص نظرات مختلفی ابراز گردیده است. قیمت زمان اقاله؟ قیمت زمان تحویل به مالکین، قیمت زمان تلف؟ و نظرات دیگر، نظر به اینکه در این خصوص دو نظر عمده وجود دارد که عبارتند از نظریه یوم التلف و نظریه یوم الاقاله ،لذا ما فقط به این دو نظریه می پردازیم.
۱- نظریه یوم التلف
در صورتیکه مال مورد معامله قیمی باشد و در زمان تصرف هر یک از متقابلین تلف گردد، طبق این نظریه هر یک از طرفین باید قیمت روز تلف را بپردازد .فقهایی همچون محقق ثانی، قیمت وقت تلف را مقبول دانسته است ایشان در پذیرش نظریه فوق می گوید تا زمانی که عین موجود است ضمان به عین تعلق دارد و لذا چنانچه مال مزبور تلف گردد ضمان از عین به قیمت روز تلف تعلق خواهد گرفت. کسانی که که این نظریه را پذیرفته اند نیز با تمسک به استدلال مزبور قیمت روز تلف را مبنا قرار داده اند چرا که این استدلال در خصوص غاصب نیز وجود دارد. بعضی از حقوقدانان کشورمان نیز در تألیفات خود بر آن نظر استناد نموده اند.[۷۷]
۲- نظریه یوم الاقاله:
همانطوریکه در قسمت قبلی بیان شد، حقوقدانان با انتقاد از نظریه پرداخت قیمت روز تلف به نظریه پرداخت قیمت در روز اقاله گرایش پیدا کرده اند به نظر اینان زمانی که دو نفر مال مورد معامله را با اقاله رد و بدل می نمایند لحظه رد و بدل مال نیز لحظه وقوع اقاله خواهد بود حال چنانچه در لحظه مزبور مال قیمی بوده باشد و خریدار نمی تواند مال قیمی را تسلیم نماید ناچاراً ضمان وی از اعاده مال قیمی مزبور به قیمت روز اقاله تعلق خواهد گرفت. چرا که تاقبل از اقاله وی مالک مال خود بوده است. و فروشنده در این مدت هیچ گونه تصرفی، خصوصاً تصرف مالکانه بر عوض مزبور نداشته است لذا در روز اقاله مستحق دریافت قیمت همان روز می باشد که این نظریه در میان فقها طرفداران زیادی دارد.[۷۸]
دکتر سیدحسن امامی بیان می دارند. در صورتی که بهای موضوع تلف شده تا زمان اقاله تغییر کرده باشد به نظر می رسد که بهای زمان اقاله را باید معیار تعیین بدل قرارداد زیرا در آن تاریخ که دو طرف به بازگرداندن آثار عقد تراضی می کنند و ظاهراً این است که به وقوع همان لحظه نظر دارند. چنانکه اگر عوضین نیز موجود باشند وضع زمان اقاله را موضوع تراضی می سازند.[۷۹]بنابراین نظریه مزبور صحیح به نظر می رسد چرا که دور از انصاف خواهد بود که ما مالک را ضامن تلف مال خود بدانیم.لذا پذیرش نظریه مزبور موافق با نیات متقابلین می باشد، زیرا هدف آنها رسیدن به عوضین در روز اقاله می باشد نه اینکه اثر مالکیت خود را به زمانی قبل از اقاله تسری دهند.

 

گفتار دوم: اعاده منافع عوضین

 

همانطور که اشاره شد، اثر اقاله محدود به انحلال عقد نمی شود بلکه عوضین را نیزبه جای نخستین باز می گرداند. در دو گفتار گذشته چگونگی اعاده عین عوضین و در صورت تلف آنها اعاده بدل آن را اعم از مثلی یا قیمی مورد مطالعه قرار دادیم.
اینک، باید به این بحث پرداخت که پس از اقاله تکلیف منافع عوضین چه خواهد شد؟ آیا مثل اعاده عین عوضین، منافع آنها نیز به تبع اعاده عین به مالک قبل از عقد برمی گردد.
برای پاسخ گویی به سوال مزبور ما منافع را به منفصل و متصل تقسیم می کنیم.

 

بند اول: منافع منفصله

 

منافع منفصله یا منافع جداشدنی، عبارت است از منافع و نمائاتی است که قابل تجزیه از عین مال میباشد، به عبارت دیگر منافعی که قابلیت تفکیک و جدایی از عین داشته باشد و مستقلاً بتواند مورد معامله واقع شود آن را منافع منفصله گویند.
مانند شیر وپشم و بره ای که از گوسفند حاصل می شود منافع منفصله است.
لذا زمانی که عقد بیع مزبور مورد اقاله واقع شود آیا منافع یاد شده نیز باید به تبع عین به مالک قبل از عقد برگردد؟ نظر به تحلیلی که از ماهیت اقاله به عمل آمده و ما آن را فسخ دانستیم لذا طبیعی است که اثر اقاله نسبت به آتیه باشد و در گذشته هیچ گونه اثری نخواهد داشت لذا منافع منفصله که در زمان بعد از عقد تا زمان اقاله در عین ایجاد شده تحت مالکیت مطلق خریدار قرار می گیرد، زیرا وی در این فاصله مالک عیان مزبور می باشد و منابع حادث شده نیز به تبع مالکیت عین متعلق به مالک اخیر خواهد بود.
حکم مزبور مورد قبول حقوقدانان قرار گرفته و قانون مدنی نیز صراحتاً با عنایت به فسخی بودن ماهیت اقاله در ماده ی ۲۸۷ ق.م مقرر می دارد:
نمائات و منافع منفصله که از زمان عقد تا زمان اقاله در مورد معامله حادث می شود مال کسی است که بواسطه عقد مالک شده است.
همانگونه که می دانیم حکم ماده مزبور امری نیست بلکه تکمیلی است و طرفین می توانند برخلاف آن تراضی نمایند و منافع منفصله را به مال عین تملیک نمایند و توافق برخلاف آن هیچ گونه ایرادی نخواهد دانست و هیچ گونه تعارضی بین عقد مزبور با قوانین و نظم عمومی وجود ندارد.[۸۰]
بنابراین حقوقدانان در خصوص مفاد مزبور توافق دارند. دکتر جعفر لنگرودی در خصوص اقاله قهقرایی می گوید: علی الاصول اثر اقاله از حین اقاله است. و تأثیر قهقرایی ندارد ماده ۲۸۷ق.م آشکارا این نظر را بیان کرده است.[۸۱]

 

بند دوم: منافع متصله

 

منافع متصله و جدا نشدنی است از منافعی که به طور مستقل وجود خارجی ندارد به عبارت دیگر تفکیک و جدایی منافع متصل از عین مورد معامله غیرممکن می باشد. لذا همانگونه که در اثر اقاله، عوضین به مالکین قبل از عقد اعاده می گردند، منافع مزبور نیز به تبع عوضین به مالکین قبل از عقد برمی گردد.
ماده ی ۲۸۷ ق.م در قسمت دوم خود در خصوص منافع متصله مقرر می دارد. نمائات متصله مال کسی است که در نتیجه اقاله مالک می شود.
نظریه مزبور با عنایت به ماهیت اقاله صحیح به نظر می رسد لذا حقوقدانان متعرض حکم مزبور نگردیده اند و آن را مورد پذیرش قرار داده اند. آقای دکتر ناصر کاتوزیان بیان می دارند، آنچه همراه مبیع و جدانشدنی است، موضوع اقاله قرار می گیرد و به تابعیت از عین، باز می گردد، دو طرف در زمان اقاله به وضع کنونی مورد معامله نظر دارند، پس اگر به بازگرداندن آن تصمیم بگیرند ظاهر این است که منافع متصله را موضوع مبادله می سازند.[۸۲]

 

مبحث چهارم: شرایط تحقق اقاله

 

نظر به اینکه در بحث راجع به ماهیت اقاله به اثبات رسید اقاله نتیجه توافق طرفین برای انحلال عقد پیشین و زمان آثار آن در آینده می باشد. برای تحقق اقاله باید شرایطی وجود داشته باشد. شرایط تحقق اقاله مثل شرایط صحت معاملات متنوع می باشد نظر به اینکه اقاله به مفهوم واقعی کلمه عقدی که مشمول ماده ی ۱۸۳ ق.م. می باشد نیست، در تحلیل راجع به شرایط تحقق آن ویژگی های خاص وجود دارد که پرداختن به آن اجتناب ناپذیر می باشد. ولی در مجموع می توان گفت که اقاله چون ناشی از توافق طرفین می باشد و اهلیت طرفین، معلوم و معین بودن موضوع اقاله و بالاخره مشروعیت جهت اقاله که آن را به عنوان عمل حقوقی دو جانبه می دانیم ساری و جاری است، به طور کلی می توان گفت که اقاله تابع قواعد عمومی قراردادهاست با این حال چون ما آن را عقد معاملاتی نمی دانیم آن را جدای از قواعد عمومی راجع به معاملات نمی دانیم. پس اقاله که نتیجه توافق طرفین برای انحلال عقد سابق و قطع آثار آن در آینده و استرداد عوضین می باشد باید دارای شرایط مزبور باشد لذا در این فصل به هر یک از شرایط خواهیم پرداخت.

 

گفتار اول: قصد و رضای طرفین

 

همان گونه که گفته شد اقاله نتیجه توافق طرفین عقد برای انحلال و زوال آثار آن در آینده می باشد. بنابراین چون اقاله توافق طرفین برای انحلال عقد می باشد و به عنوان یک عمل حقوقی دو طرفه تلقی می شود تحقق آن منوط به قصد و رضای طرفین است. همچنانکه برای تأسیس یک ماهیت حقوقی قصد و رضای طرفین لازم می باشد برای تحقیق اقاله نیز وجود چنین قصد و رضای ضروریست.[۸۳]
طرفین باید در صحت و سلامت کامل توافق بر انحلال نمایند و اراده خود را باید بوسیله ای اعلام نمایند وسایل اعلام اراده عبارتند از: لفظ، کتاب، اشاره و قبض و اقباض و…
شایع ترین وسیله ی ابراز اراده جهت تحقق اقاله لفظ می باشد که مورد اتفاق همه حقوقدانان می باشد برخی هر لفظی که صراحتاً و یا تلویحاً دلالت بر برهم زدن عقد داشته باشد را برای عقد اقاله کافی می دانند چنانچه اگر با لفظ بیع یا صلح نیز عقدی را اقاله کنند کافی خواهد بود.
به طور کلی می توان گفت که هر لفظی که مقصود طرفین را جهت تحقق اقاله برساند کافی برای تحقق آن می باشد. چنانکه حتی تحقق آن را به فعل و اشاره می توان برقرار ساخت. اقاله فعلی، که آن را اقاله معاطاتی نیز می گویند به وسیله ی قبض و اقباض صورت می گیرد. اقاله به هر لفظی واقع شود چه به صیغه ی ماضی و یا غیره دلالت بر اقاله نماید. کافی خواهد بود. ماده ی ۲۸۴ قانون مدنی به جهت پایان دادن به اختلافات می گوید «اقاله به هر لفظ یا فعلی واقع می شود که دلالت بر بهم زدن معامله کند» لذا چنانچه در مواردی نیز برای آنها یا یکی از آنها تلفظ ممکن نباشد اشاره ای که مبین قصد و رضای طرفین باشد کافی است.
بنابراین اقاله به ایجاب و قبول طرفین واقع می شود. ایجاب و قبول طرفین باید مطابق و منطبق بر اراده و قصد و رضای طرفین باشد. یعنی همانگونه که عقد با ایجاب و قبول که منطبق بر انشای ایجاد عقد باشد واقع می شود، اقاله که برای انحلال عقد بکار می رود با ایجاب و قبول طرفین که دلالت بر انحلال آن نماید کافی خواهد بود.
اقاله اکراهی:
اینکه پس از طرح مبحث فوق این سوال مطرح می شود که آیا اقاله ای که بر اثر اکراه واقع شود اگر آثار حقوقی دارد چنین اقاله ای باطل است یا غیرنافذ؟
بطور کلی اکراه از عیوب اساسی در اراده محسوب می شود و به جهت نقص اراده انشایی موجب نفوذ عقد نمی باشد چون رضا را مختل و آن را غیر نافذ می کند و اکراه متعرض قصد طرفین نمی گردد تا موجب بطلان آن گردد. حال این سوال مطرح است که آیا اقاله نیز مانند عقد می باشد و همان نتیجه که در اثر اکراه در عقد حاصل می شود در اقاله نیز قابل ترتیب اثر است؟
فقهای امامیه به اجماع معامله اکراهی را که طرفین انجام می دهند به دلیل فقدان رضا آن را غیرنافذ دانسته اند.[۸۴]
قانون مدنی ما در مورد اقاله اکراهی صراحتی ندارد. برخی از حقوقدانان کشورمان در خصوص اقاله اکراهی اظهارنظر صریحی کرده اند، یکی از اینها اقاله مکره را محکوم به می دانند ،ایشان می گویند «برخلاف عقود، اقاله مکره را نمی توان فقط غیر نافذ دانست که رضایت بعدی مکره بتواند آن را کامل کند، زیرا غیرنافذ بود حکمی است که قانون برای عقود و معاملات مقرر داشته است و ما گفتیم که اقاله یک عقد در معنای خاص کلمه نیست».[۸۵]

 

• کاتوزیان، ناصر، قواعد عمومی قراردادها، ج۵، ص ۲۱ و ۲۲ ↑

 

• شهیدی، مهدی، همان منبع، ص ۱۱۲ و ۱۱۳ ↑

 

• امامی سید حسن، حقوق مدنی، ج۱، ص ۲۳۰ ↑

 

• . کاتوزیان، ناصر، دوره مقدماتی، اعمال حقوقی قرارداد و ایقاع، ص ۲۴۰ به بعد، امامی سیدحسن، حقوق مدنی، ج۱، ص ۴۵۸ الی ۴۶۰ ↑

 

• کاتوزیان، ناصر، همان منبع، ص ۲۴۳ ↑

 

• امامی، سیدحسن، همان منبع، صص ۲۳۴ و ۲۳۵ ↑

 

• شهیدی، مهدی، همان منبع، ص ۱۱۳ و ۱۱۴ ↑

 

• همان منبع ↑

 

• جعفری لنگرودی، محمدجعفر، دایره المعارف، حقوق مدنی، ج۱، ص ۲۴۹ ↑

 

• همان منبع ↑

 

• کاتوزیان، دکترناصر، دوره مقدماتی، حقوق مدنی، اعمال حقوقی، قرارداد و ایقاع، ص ۷۳ ↑

 

• . قراملکی،علی مظهر،۱۳۸۹، بازپژوهشی ماهیت اقاله در فقه و حقوق ،مجله فقه و مبانی حقوق اسلامی،ش ۱٫ ↑

 

• کاتوزیان، دکترناصر، همان منبع، ص ۱۹۳ ↑

 

• همان منبع ↑

 

• جعفری لنگرودی، محمدجعفر، دایره المعارف حقوق مدنی و تجارت، ج۱، ص ۲۴۸ ↑

 

• ماده ی ۲۴۰ ق.م. بیان می دارد اگر بعد از عقد انجام شرط ممتنع شود یا معلوم شود که حین العقد ممتنع بوده است کسی که شرط به نفع او شده است اختیار فسخ معامله را خواهد داشت مگر اینکه امتناع مستند به فعل مشروط له باشد. ↑

 

• امامی، حسن، همان منبع، ص ۲۸۲ به بعد ↑

 

• . شهیدی، مهدی، همان منبع، ص ۱۰۵ ↑

 

• کاتوزیان، ناصر، قواعد عمومی قراردادها، ج۵، ص ۲۷ به بعد، امامی، سیدحسن، همان منبع، ص ۳۲۸ به بعد ↑

 

• جعفری لنگرودی، محمدجعفر، ترمینولوژی حقوق ↑

 

• کاتوزیان، ناصر، همان منبع، ص ۵ ↑

 

• امامی، حسن، همان منبع، ص ۳۲۸، شهیدی، مهدی همان منبع، ص ۱۱۸ و ۱۱۹ ↑

 

• شهید، مهدی همان منبع، ص ۱۱۸- امامی، حسن، همان منبع، ص ۳۳۲ ↑

 

• شهیدی، مهدی، همان منبع، ص ۱۱۸ ↑

 

• رسایی نیا، ناصر، حقوق مدنی ۳، ص ۱۸۸- امامی، سیدحسن، همان منبع، ص ۳۳۲ ↑

 

• شهیدی، مهدی، همان منبع، ص ۱۲۰ ↑

 

• امامی، سیدحسن، همان منبع، ص ۳۳۰، کاتوزیان، ناصر، همان منبع، ص ۳۵ ↑

 

• نجفی، شیخ محمدحسن، همان منبع، ص ۳۵۷-۳۵۸ ↑

 

• امامی، حسن، همان منبع، ص ۳۳۰ ↑

 

• کاتوزیان، ناصر، قواعد عمومی قراردادها جلد۵، ص ۴۰ و قانون نظم کنونی ص ۲۵۰- جعفری لنگرودی، محمدجعفر، مجموعه قانون مدنی، ص ۲۳۵ و دایره المعارف حقوق مدنی و تجارت جلد۱، ص ۲۴۸، نوری، رضا، عقود و ایقاعات، ص ۵۵، شهیدی، مهدی، حقوق مدنی ۳، ص ۱۲۱ ↑

 

• جعفری لنگرودی، محمد جعفر، دایره المعارف حقوق مدنی و تجارت، ج۱، ص ۲۴۸ ↑

 

• کاتوزیان، ناصر، قواعد عمومی قراردادها، جلد ۵، ص ۳۸ ↑

 

• شهیدی، مهدی، سقوط تعهد است، ج ۴، ص ۱۰۸ ↑

 

• گرجی، ابوالقاسم، مقالات حقوقی، ج۱، ص ۲۱ ↑

 

• شهیدی، مهدی، سقوط تعهدات، ص ۱۰۸ ↑

 

• جعفری لنگرودی، محمدجعفر، حقوق مدنی (عقد حواله)، ص ۹ ↑

 

• شهیدی، مهدی، سقوط تهدات، ص ۱۰۹ ↑

 

• کاتوزیان، ناصر قواعد عمومی قراردادها جلد ۵، صص ۲۸ و ۲۹ ↑

 

• شهیدی، مهدی، سقوط تعهدا، ص ۱۱۰ ↑

• کاتوزیان، ناصر، قواعد عمومی قرارداد، ج ۵، ص ۲۹ ↑

 

• کاتوزیان، ناصر، قواعد عمومی قراردادها، ج۵، ص۳۰ ↑

 

• . کاتوزیان، ناصر، همان منبع، ص ۳۰ و ۳۱ ↑

 

• امامی، سیدحسن، حقوق مدنی، ج۱، ص ۲۱۷ ↑

 

• شهیدی، مهدی، سقوط تعهدات، ص ۱۰۶ ↑

 

• رسای نیا، ناصر، حقوق مدنی ۳، ص ۱۸۵ ↑

 

• کاتوزیان، ناصر، قواعد عمومی قراردادها، ج ۱، شماره ۲۲ و قانون مدنی در نظم حقوق کنونی ص ۱۹۷ ↑

 

• شهیدی، دکترمهدی، سقوط تعهدات ↑

 

• کاتوزیان، ناصر، قانون مدنی در نظم حقوق کنونی ص ۳۲۸، قواعد عمومی قراردادها، ج ۵ شماره ص ۴۹ ↑

 

• جعفری لنگرودی، محمدجعفر، حقوق تعهدات، ج۱، ص ۳۰۳ و ترمنیولوژی حقوق، ص ۲۰۵ ↑

 

• شهیدی، مهدی، سقوط تعهدات، ص ۱۳۳، ۱۱۴ ↑

 

• جعفری لنگرودی، محمدجعفر، دایره المعارف حقوق، ج۲، ص ۶۳۳ ↑

 

• شهیدی، مهدی، سقوط تعهدات، ص ۱۱۴ امامی حسن، ج۱، ص ۳۲۸ ↑

 

• جعفری لنگرودی، محمدجعفر، مجموعه عشای قانون مدنی، ص ۲۳۴ ↑

 

• جعفری لنگرودی، محمدجعفر، ترمینولوژی حقوق، ص ۱۱۱ ↑

 

• شهیدی، مهدی، سقوط تعهدات، صص ۱۱۳ و ۱۱۴ ↑

 

• ۱٫جعفر لنگرودی ، محمد جعفر ، ترمولوژی حقوق ص ۳۲۹ ↑

 

• کاتوزیان، ناصر، قواعد عمومی قراردادها، جلد ۵، ص ۵۰ ↑

 

• ره پیک، سیامک، تعریرات درس حقوقی مدنی ۲ ↑

 

• جعفری لنگرودی، محمدجعفر، ترمینولوژی حقوق، ص ۳۲۹ ↑

 

• کاتوزیان، ناصر، همان منبع، ص ۵۰ و ۵۱ ↑

 

• امامی، حسن، حقوق مدنی، جلد ۲، ص ۴۰۲ ↑

 

• کاتوزیان، ناصر، قواعد عمومی قراردادها، ج۳، ص ۵۰ ↑

 

• محمدجعفر ، حقوق تعهدات، ج اول، ص ۱۲۵، انتشارات گنج دانش، ۱۳۸۱٫ ↑

 

• کاتوزیان، ناصر ، قواعد عمومی قراردادها، ج ۳، شماره ۶۰۳، ص ۲۵۷٫ ↑

 

• کاتوزیان، ناصر، دوره مقدمایت حقوق مدنی، ایتاع، ش ۴۴۶، چاپ سوم، میزان، ۱۳۸۶) ↑

 

• محمدکاظم طباطبایی یزدی، سؤال و جواب، ص ۱۷۱ ↑

 

• ماده ۲۸۳ ق.م: بعد از معامله طرفین می توانند به تراضی آن را اقاله و تفاسخ نمایند. ↑

 

• ماده ۲۸۵ ق.م: موضوع اقاله ممکن است تمام معامله واقع شود یا فقط مقداری از مورد آن. ↑

 

• محمدجعفر جعفری لنگرودی، دایره‌المعارف حقوق مدنی و تجارت، ص ۲۴۴٫ ↑

 

• محمدکاظم طباطبایی، سؤال و جواب، ص ۱۷۳٫ ↑

 

• حسن امامی، حقوق مدنی، ج ۲، ص ۱۴۰٫ ↑

 

• محقق حلی، شرایع‌الاسلام، ص ۲۴۰، نشر دارالمهدی. ↑

 

• محمدجعفر جعفری لنگرودی، دایره‌المعارف حقوق مدنی و تجارت، ج اول، ص ۲۴۷٫ ↑

 

• سید ابوالقاسم خویی، منهاج الصالحین، جزء ثانی، ص ۷۷، مکتبه لطفی الطهران. ↑

 

• سیدحسن امامی، حقوق مدنی، ج ۱، ص ۷، علامه حلی، تذکره، ج ۱، کتاب وقف ↑

 

• جعفری لنگرودی، دایره‌المعاف حقوق مدنی و تجارت، ج ۱، ص ۲۴۸٫ ↑

 

• امامی، حسن ، حقوق مدنی، ج۱، ص ۳۵۷٫ ↑

 

• کاتوزیان، ناصر ، قواعد عمومی قراردادها، ج ۲، ش ۶۷۰٫ ↑

• فصل چهارم: مقایسه، نقد و بررسی ۲۱۸

۱) مقایسهی سنت راشدال- سورلی و تقریر مبتنی بر بهترین تبیین ۲۲۲
۱٫۱) مقایسه از لحاظ نقدهای وارد بر عینیّتگرایی ۲۲۲
۱٫۱٫۱) وجود تبیینهای اخلاقی دیگر غیر از عینیگرایی و طبیعتگرایی ۲۲۲
۱٫۱٫۱٫۱) پاسخ عینیگرایان به ادعای مذکور ۲۲۴
۱٫۱٫۱٫۲) رد دیدگاههای شبیه به توصیهگرایی ۲۲۴
۱٫۱٫۲) پاسخگویی به استدلال مبتنی بر غرابت ۲۲۵
۱٫۱٫۲٫۱) پاسخ کلی عینیگرایان اخلاقی ۲۲۶
۱٫۱٫۲٫۲) پاسخ آدامز به استدلال غرابت ۲۲۶
۱٫۱٫۲٫۳) پاسخ مارودس به ادعای طبیعتگرایان ۲۲۷
۱٫۲) مقایسه از لحاظ نقدهای وارد بر استنتاج ۲۲۸
۱٫۲٫۱) ادعای عینیّت اخلاقی بدون خدا ۲۲۸
۱٫۲٫۱٫۱) پاسخ عینیگرایان به این ادعا ۲۲۹
۱٫۲٫۱٫۲) پاسخ سنت راشدال- سورلی ۲۳۰
۱٫۲٫۱٫۳) پاسخ آدامز به این ادعا ۲۳۰
۱٫۲٫۲) ادعای بیثبات شدن عینیّت ارزشهای اخلاقی با باور به خدا ۲۳۱
۱٫۲٫۲٫۱) پاسخ سنت راشدال- سورلی به این ادعا ۲۳۱
۱٫۲٫۲٫۲) پاسخ آدامز به این ادعا ۲۳۲
۱٫۳) برتری نسبی استدلال تروبلود-آدامز نسبت به تقریر راشدال- سورلی ۲۳۳
۲) ملاحظات ۲۳۴
۲٫۱) استدلال اخلاقی در فلسفهی اسلامی ۲۳۴
۲٫۲) استدلال اخلاقی و حفظ استقلال اخلاقی ۲۳۵
۲٫۳) برهان جهانشناختی و برهان اخلاقی ۲۳۶
۲٫۴) استدلالهای اخلاقی معاصر ۲۳۷
۳) نتیجه ۲۳۹
منابع ۲۴۱
منابع فارسی ۲۴۲
منابع انگلیسی ۲۴۶
پینوشتها ۲۵۲
مقدّمه:
همزمان با پیدایش تقریرهای متفاوت از براهین اثبات وجود خدا، همواره نگاه به اخلاق به عنوان یکی از مهمترین مؤلفههای راهبردی میان فلاسفه و خدا وجود داشته است. اما با تزلزل براهین وجود شناختی، جهانشناختی و غایتشناختی، و حملات شدید دیوید هیوم بر براهین اثبات وجود خدا و انتقادات فزایندهی کانت به هرگونه تلاش برای اثبات وجود خدا با ادلّهی نظری، توجّه خداباوران به سوی اخلاق، به عنوان دریچهای نو برای دفاع از خداباوری، جلب شد. کانت اگر چند هرگونه اثبات نظری وجود خدا را برنمیتابید، امّا در عین حال اعتقاد به وجود خدا را به عنوان اصل موضوعهی ضروری اخلاق فرض میکرد. هرچند این مطلب هیچگاه به عنوان یک استدلال برای اثبات وجود خدا عرضه نشد و کانت تنها برای معنادار ساختن تجربهی اخلاقی انسان، چنین چیزی را عملاً فرض کرد، امّا مخالفان، به عنوان یک استدلال اخلاقی برای اثبات وجود خدا، انتقادات شدیدی بر آن وارد ساختند. شکست استدلال کانت، شکست استدلال اخلاقی بود. از این رو تا اوایل قرن بیستم، اقبال به اقامهی برهان به نفع وجود خدا از طریق مبادی اخلاقی، کاهش چشمگیری داشت. امّا در قرن اخیر و همزمان با شکوفایی فلسفهی اخلاق، استدلالهای اخلاقی متنوّعی شکلگرفتند. ویلیام جیمز مدّعی شد اگر دین کاذب باشد اخلاق هدفاش را و کامل بودن مفهوماش را از دست میدهد، جان هنری نیومن آزادی وجدان اخلاقی انسان را در ارتباط با وجود خدا میدید، عدّهای امر اخلاقی را دال بر آمر اخلاقی میدانستند، عدّهای قائل بودند وثاقت و مرجعیّت اخلاق محتاج وجود خدا است و عدهای خدا را مقنّن قوانین اخلاقی معرفی میکردند.
در راستای همین تلاشها، استدلال بر وجود خدا از طریق باور به عینیّت ارزشهای اخلاقی، شکل گرفت. برخی از فلاسفهی که به عینیّت ارزشهای اخلاقی باور داشتند، با تمرکز بر این عینی بودن ارزشهای اخلاقی استدلالی را سامان دادند که وجود یک ذهن مطلق اخلاقی را لازم مینمود.
این پژوهش که با اطلاع از این پیشینه شکلگرفته است و در پی مطالعهی استدلالهایی است که تلاش دارند از طریق عینیّت ارزشهای اخلاق، باور به وجود خدا را معقول میدانند. در حقیقت پاسخ به دو سؤال که آیا ارزشهای اخلاقی عینی ست؟، و اگر عینیست آیا میتواند شاهد و دلیلی برای وجود خدا فراهمآورد؟، آنچیزی است که این پژوهش با تمرکز بر روی استدلالهای اقامه شده به این شیوه، سعی در یافتن پاسخ آن است. واضح است که در این میان، به علت درگیری فراوان مباحث این پژوهش با علم اخلاق، برای رسیدن به مقصود، باید به مباحث فلسفهی اخلاق اشاره کنیم. این امر از این باب است که بسیاری از استدلالهای مطرح شده در این پژوهش، برای اقامه شدن، نیاز جدی به اثبات مقدماتی دارند که جایگاهشان اغلب در فلسفهی اخلاق است. به این علت نیز ما برای نقد و بررسی و فهم استدلالها، ناگزیر به اشاراتی به این مباحث هستیم.

 

• الف اخلاقاً درست است؛ زیرا خدا به الف امر میکند.

 

• ب اخلاقاً نادرست است؛ زیرا خدا از ب نهی میکند.

 

• ج نه اخلاقاً درست است و نه نادرست؛ زیرا خداوند نه به آن امر کرده و نه از آن نهی کرده است(تالیافرّو، ۱۳۸۲: ۳۳۹).

۳٫۱٫۲) تباین و تعارض عینیّتگرایی اخلاقی و نظریّهی امر الهی
با اینکه نظریّهی امر الهی یک استدلال نظاممند و مشخّص برای اثبات وجود خدا نیست امّا آیا استدلال اخلاقی میتواند زمینهی مناسبی برای امر الهی پدید آورد؟ به نظر میرسد تقریر استدلال اخلاقی که در سنّت راشدال- سورلی و نتیجهای که از آن بهدست آمد، نمیتواند زمینهی مناسبی را برای نظریّهی امر الهی پدید آورد. از این مطلب که ارزشهای اخلاقی باید به صورت عینی در ذهن الهی حضور داشته باشد، نمیتوان به ابتنای اوامر اخلاقی به اوامر الهی رسید. دیدیم که امر اخلاقی، یا برای توجیه الزام اخلاقی است و یا برای فهم معنای اخلاقی. در حالی که بحث عینیّت ارزشهای اخلاقی، مربوط به وجودشناسی و متافیزیکی اخلاق است و دغدغهی الزام و یا معناشناسی اخلاقی ندارد. عینیّتگرایی نمیخواهد بگوید چه چیزی درست و چه چیزی نادرست است. بلکه میخواهد این را اثبات کند که درست و نادرستی حقیقتاً وجود دارد. حتّی عدّهای بر این باورند که رابطهی این دو دیدگاه نهتنها تباین نیست بلکه نظریّهی امر الهی به واسطهی ماهیّت خود میتواند با عینیّت ارزشهای اخلاقی در تعارض باشد(تالیافرّو، ۱۳۸۲: ۳۳۷) و ماهیّتاً مانع از شکلگیری استدلال اخلاقی مورد نظر ما شود. پیشفرضهای عینیّت ارزشهای اخلاقی، مانند استقلال اخلاقی که هرگونه ابتنای اخلاق به امر خارج از اخلاق را نهی میکند یا مرجعیّت عقل عملی که مرجعیّت تامّ معرفتی برای خود قائل است و یا خودفرمانروایی[۳۱۱] اخلاقی که قائل است اخلاق هیچ مجالی برای اوامر، خواه از جانب مدیر، خواه کشیش، و خواه خدا، نمیدهد، در نظریّهی امر الهی بهکلّی نقض میشود(آدامز، ۱۳۸۶: ۱۰۵). نظریّهی امر الهی اخلاق را غیر مستقل و وابسته میکند، مرجع اخلاق را خدا میداند و به دگرفرمانروایی[۳۱۲] اعتقاد دارد.
امّا آدامز چگونه میتواند با اعتقاد به نظریّهی امر الهی، به عینیّتگرایی اخلاقی که مقدّمهی استدلال از طریق عینی بودن ارزشهای اخلاقی بر وجود خداست، باور داشته باشد؟ آدامز ابتدا نظریّهای مبتنی بر همین نگاه سنّتی بر امر الهی ارائه میدهد امّا نواقص ذاتی نظریّهی امر الهی و انتقادات شدید کسانی مانند جفری استوت[۳۱۳]، بر دیدگاه او، باعث میشود آدامز به سوی اصلاح و تعدیل این نظریّه حرکت کند(جوادی و موسوی، ۱۳۸۸: ۱۱۷). او میپذیرد که نظریهی امر الهی جایگاه عینی ارزشهای اخلاقی را محقق نمیسازد. از این رو به تفکیکی میان ارزش و الزام قائل میشود تا ارزشهای اخلاقی و خیر و فضیلت را عینی و مستقل تعریف کند ولی اوامر اخلاقی، یعنی باید و نباید را وابسته به امر الهی معرفی کند و با توسل به این شیوه، بتواند اشکالات فراوان نظریهی امر الهی را پاسخ گوید. این تغییر رویه، راه را برای باور به عینیّتگرایی اخلاقی باز کرد[۳۱۴].
۳٫۱٫۳) ارزش منحصر به خیر
اگر بخواهیم دیدگاه آدامز را در قالب استدلال از طریق عینیّت ارزشهای اخلاقی بر وجود خدا بیاوریم، باید بدانیم در تفکّر آدامز تفکیکی میان ارزشهای اخلاقیِ به معنایِ عام، صورت پذیرفته است. او نظریّهی ارزش خود و عینی بون ارزشهای اخلاقی را منحصر به معنای خاصّ ارزش، یعنی خوبی و خیر کرده و از آنجایی که سعی در ساماندهی نظریّهی تعدیلی امر الهی دارد، این معنای عینی از خیر را در اثبات متّکی بودن درست و نادرست اخلاقی به اوامر و نواهی الهی بهکار برده است(See: Adams, 1999: 250). پس ارزش اخلاقی در لسان آدامز منحصر به خیر است و درست و نادرست اخلاقی را ، که همرا با الزام است، در این استدلال خود، مورد توجّه قرار نمیدهد. البته توجّه او به خیر نیز، نه به خیرهای محدود و جزئی بلکه به خیر حقیقی و واقعی که ملاک و آرمان تمام خوبیهاست منحصر است.
۳٫۱٫۴) استنتاج از راه بهترین تبیین[۳۱۵]
نکتهی دیگری که پیش از ورود به استدلال آدامز باید مطرح کرد، این نکته است که استدلالی که آدامز اقامه کرده از راه استنتاج از راه بهترین تبیین است. در کنار قیاس[۳۱۶] و استقراء[۳۱۷] که از استدلالهای سنتیِ منطقِ ارسطویی به شمار میآیند، نوع دیگری شیوهی تفکّر وجود دارد که به «استنتاج از راه بهترین تبیین» شهرت دارد. هر چند این «چارلز پیرس»[۳۱۸] بود که این شیوهی استدلالی را به شهرت رساند امّا سابقهی این استدلال را میتوان در کلام ارسطو نیز جستجو کرد. ارسطو در آثار منطقی خود از دو واژهی epagoge   و apagoge استفاده میکند. او واژهی اوّل را برای اشاره به استقراء به کار میبرد و واژهی دوم را برای اشاره به شیوهی استدلالی متفاوت از شیوهی استقراء بهکار میبرد، امّا مترجمین به علّت تشابه این دو لغت به یکدیگر، هر دو واژه را به استقراء ترجمه کردهاند، در صورتی که منظور ارسطو از واژهی دوم نوع دیگری از استدلال است که در عرض استدلال استقرایی قرار دارد و مستقل از آن تعریف میشود(Aliseda, 2006: 28) و آن همین شیوهی استنتاج از راه بهترین تبیین است.
این نوع استدلال که در کلام فلاسفه به «استنتاج فرضیهای[۳۱۹]»، «قیاس فرضی[۳۲۰]»، «روش فرضیه‌ای[۳۲۱]»، «روش حذفی[۳۲۲]»، «استقراء حذفی[۳۲۳]» و «استنتاج نظری[۳۲۴]» نیز شهرت دارد (هارمن، ۱۳۸۴: ۱۴۶)، نه تنها در قلمروهای فلسفی مانند معرفتشناسی، توجیه گزارههای مربوط به عالم واقع، توجیه اذهان دیگر، تبیین معجزه، توجیه تجارب دینی واثبات خداوند و…، بلکه در مباحث علمی دانشمندانی مانند داروین و انیشتن[۳۲۵] نیز با محبوبیّت خاصّی روبرو بوده است(نک: اکاشا، ۱۳۸۷: ۳۹). در اینروش استنتاج، فرضیه‌ و دیدگاهی قابل پذیرش است که بهتر از باقی دیدگاهها توانایی تبیین قرائن موجود را داشته باشد.ونفراسن[۳۲۶] مثالی معروف در این باب را بیان میکند:مندر نیمه شب صدایی از دیوارمیشنوم و صبح،هنگامی که از خواب بیدار میشوم، پنیری که درون کمد داشتهام را نمییابم. من با کنار هم قرار دادن صدای دیوار و نبودن پنیر در کمد، به این نتیجه میرسم که موشی با من زندگی میکند(Van Fraassen, 1980: 19-20). شاید فرضیههای دیگری را بتوان در این باب مطرح کرد. به طور مثال پنیر را دزدی خورده است و صدای دیوار تنها صدای آبگرمکن بوده باشد(اکاشا، ۱۳۸۷: ۳۸-۳۷) و امّا فرضیهی اوّل، فرضیهی قابل قبولتری نسبت به باقی فرضیههاست و بهتر از باقی دیدگاههای دیگر میتواند قرائن موجود را توجیه و تبیین کند. بنابراین، هنگامی که یک نظریّهپرداز بتواند فرضیهای ارائه دهد که مجموعه دادههای مورد نظر را بهتر از هر نظریّهی دیگری تبیین کند، آن فرضیه میتواند صادق باشد. باید توجّه داشت ویژگی سادگی و ایجاز(اکاشا، ۱۳۸۷: ۴۳) و نداشتن مورد نقض آشکار(بیات، ۱۳۹۰: ۲۸) از ویژگیهای مهمّ این شیوهی استنتاج است.
استدلالی که آدامز طرّاحی میکند از طریق چنین روشی پیش میرود. آدامز از طریق طرّاحی یک فرضیهی هوشمندانه، که میتواند عینیّتگرایی اخلاقی را بهعنوان شاهدی مهم در حیات انسانی تبیین کند، استدلالی را برای تأیید وجود خدا ساماندهی میکند. پس نباید به دنبال مقدّماتی منطقی و ارسطویی برای استدلال او باشیم بلکه باید نگاهی شبیه به آنچه بیان شد را برای استدلال آدامز قائل باشیم.
۳٫۱٫۵) بیان افلاطونی آدامز
باید دانست گفتار آدامز که در ادامه خواهد آمد بسیار آشناست. آدامز مدّعی است ما به چیزی عشق میورزیم و از امری پیروی میکنیم که تصوّرکنیم به آنچه که حقیقتاً لایق عشق ورزیدن و پرستیدن است، شباهت دارد. این بیان لحنی بسیار افلاطونی است و در چهارچوب نظریّات نوافلاطونیان قرار میگیرد. آدامز این تعبیر افلاطونی[۳۲۷] را بهکار میگیرد تا بتواند حقیقت ارزشهای اخلاقی را در چهارچوبی مناسب بیان کند. آدامز سعی در تبیین خیر دارد و مدّعی است تنها کلام افلاطونی میتواند در توضیح انگیزیهی انسانی در تحسین و پیروی از خیر نهایی، یاریرسان ما باشد.
تنها در تعبیر افلاطونی، استخوانبندی مفهوم خیر با این حقیقت مشخّص میشود که ما دارای انگیزهی پیروی از غایات هستیم. غایاتی که ادّعای شناختشان را نداریم بلکه بیشتر از آنکه بخواهیم آن را بفهمیم میخواهیم آن را بدست آوریم(Adams, 1999: 27).
در نتیجه نگاه افلاطونی آدامز به خیر، برای بیان آنچه سعی در توضیح آن دارد بسیار مناسب است. هرچند آدامز تنها در باب خیر چنین ادّعایی دارد و به طور کلّی هرگونه وجود ارزش و واقعیّتِ دیگر را مربوط به عالمی مانند عالم مثل نمیداند.
۳٫۱٫۶) متأثّر بودن از نگاه آکوئیناس به خیر
یکی از نکاتی که از کلام آدامز آشکار است، تأثیرپذیری آدامز از فیلسوفان بزرگی مانند آکوئیناس[۳۲۸] است. او با الهام از دیدگاه مؤمنانهی مسیحیت، که آکوئیناس از شاخصین این نوع نگاه است، و پیوند آن با نگاه نو افلاطونی، نظریّهی خیر خود را سامان میدهد. ما میتوانیم کل نظریّهی خیر آدامز را در این جملات آکوئیناس خلاصه کنیم:
این شیء خوب است و آن شیء خوب است، ولی این و آن را رها کن و اگر در توان داری خود خیر را در نظر بگیر. آنگاه خدا را خواهی دید، نه خیر را از طریق خیری که غیر از خود اوست، بلکه او خیر همهی خیرهاست؛ زیرا در همهی این موجودات خیر، خواه آنهایی که نام بردم و خواه هر خیر دیگری که میتوان تشخیص داد یا تصوّر کرد، وقتی به حق داوری کنیم نمیتوانیم بگوییم یکی از دیگری برتر است مگر اینکه تصوّری از خود خیر داشته باشیم بهگونهای که بر طبق آن بتوانیم، هم برخی موجودات را به عنوان خیر تحسین کنیم و هم خیری را بر خیر دیگر ترجیح دهیم(Aquinas: 1887: 117).
۳٫۲) تقریرآدامز از استدلال از طریق عینیّتگرایی اخلاقی بر وجود خدا
آدامز بحث خود را از از تعریف فضیلت[۳۲۹] آغاز میکند. علمای علمِ اخلاقِ معاصر، تمام توجّه و فکر خویش را معطوف به بهزیستی انسان کردهاند. آدامز این توجّه بیش از اندازه، به چیزی که باعث خوشبختی انسان میشود و برای زندگی انسان خوب است را، امری نادرست میداند و معتقد است باید توجّه اصلی اخلاق بر خوبیِ فی نفسه، که واقعی، عینی و حقیقی است، متمرکز باشد. وی از همین تعریف آغاز کردهاست و نظریّهی خود را بسط داده است. استدلال آدامز را میتوان چنین خلاصه کرد که او معتقد است:
فضیلت برتری معطوف به خیر است و برتری در ذات خویش، خوبی است و خوشبختی و سعادت یک شخص شامل بهرهمندی[۳۳۰] از امری است که برتر است و یا خوبی محدود است. بهرهمندی از این برتری و خوبی به شخص نگاهی اجمالی و گذرا به امری متعالی و اعجاب انگیز میدهد. وقتی انسان به آن امر شگفتانگیز و اعجابآور توجّه میکند، در حقیقت به یک خوبی نخستین و ذاتی که وجودی مستقل از وجود خوبهای شخصی و محدود دارد توجّه میکند. در واقع یک امر خوب است به این واسطه که به آن خیر نخستین و کامل شباهت دارد. آدامز این خیر کامل، نخستین و ذاتی را خدا مینامد. در حقیقت برتری هر خیر محدود شامل شباهت به نمونهی برتری است که آن نمونه خداست. کسی که فیالنفسه[۳۳۱] برتر است و چیزی بهتر از او نیست. آدامز با تمسّک به شناخت خیر به خداوند، سعی دارد برای خوبی یک زمینهی عینیگرایانه فراهم آورد و و سعی دارد این تفکّر بیهوده را که خیر قابل تأویل به اموری دیگر و یا قابل فروکاست به نقطهنظرهای انسانی است، از بین ببرد. آدامز معتقد است میان برتری و عینیّت ارزشهای اخلاقی گره خورده است. او خدا را خیر متعالی میداند و این خیر متعالی چیزی است که نمونهی شایان تقلید[۳۳۲] برای امور برتر است(Wariboko, 2009: 54).
آدامز معتقد است با ارائهی نظریّهی خیر خود، تبیینی را از ارزشهای اخلاقی ارائه داده، که بهترین تبیین از ارزشهای اخلاقی است. در این تبیین ماهیّت ارزشها، عینیّت آنها و حتّی الزام آنها و به طور کلّی تمام آنچه که برای پذیرش ارزشها در نظام اخلاقی لازم است ارائه شده است و از این رو بهتر از دیدگاههای طبیعتگرایانه توانایی تبیین خوبی را دارد.
۳٫۲٫۱) تبیین نظریّهی خیر آدامز
پس میبینیم برای آغاز بحث توضیح نظریّهی خیر آدامز بسیار ضروری است. آدامز فضیلت اخلاقی را امری میداند که دو شرط مهم در خود دارد: برتری و شباهت به خیر حقیقی.
۳٫۲٫۱٫۱) فضیلت برتری معطوف به خیر[۳۳۳]
آدامز فضیلت را نوعی برتری میداند(Adams, 2009: 12). این برتری گاهی ویژگی و صفت برای اشخاص یا موضوعات فیزیکی است و گاهی مربوط به امورکیفی مانند زیبایی نور مهتاب است. برخی اوقات نیز میتوان این برتری را در امور انتزاعی، مانند استدلال ریاضیات و یا اشعار یافت(Adams, 1987: 17). پس مفهوم برتری، به صورت سنّتی، برای ارزیابی اشخاص، خصائص و اموری نظیر به آن به کار میرود(Wariboko, 2009: 54) امّا این صفت را در هر شرایطی نمیتوان به این امور الصاق کرد[۳۳۴].

 

• مور، جرج ادوارد (۱۳۸۲)«اخلاق» ترجمه اسماعیل سعادت، تهران: انتشارات علمی فرهنگی.

 

• مور، جرج ادوارد (۱۳۸۸) «مبانی اخلاق، تهران»ترجمه غلامحسین توکلی، پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی.

 

• موسوی، سیده منا؛ جوادی، محسن(۱۳۸۸) «راهکار رابرت مری هیو آدامز در دفاع از نظریه امر الهی»، مجله قبسات، شمارهی ۵۳، ص ۱۳۸-۱۱۳٫

 

• وارنوک، مری (۱۳۶۸)«فلسفه اخلاق در قرن حاضر»ترجمه محمدصادق لاریجانی، تهران: مرکز ترجمه و نشر کتاب.

 

• وارنوک، مری (۱۳۸۰)«فلسفه اخلاق در قرن بیستم»ترجمه ابولقاسم فنایی، قم: بوستان کتاب.

 

• وال، ژان (۱۳۸۰)«بحث در مابعدالطبیعه»ترجمه یحیی مهدوی و همکاران، تهران: نشر خوارزمی.

 

• ویلیامز، برنارد(۱۳۸۳)«فلسفه اخلاق» ترجمه و تعلیقات زهرا جلالی، قم: دفتر نشر معارف اسلامی.

 

• هارمن، گیلبرت (۱۳۸۴) «استنتاج از راه بهترین تبیین»ترجمه رحمت الله رضایی، فصلنامه ذهن، شماره ۲۳، ص ۱۵۴-۱۴۵٫

 

• هالینگ دیل، ر.ج (۱۳۹۱)«تاریخ فلسفه غرب»ترجمه عبدالحسین آذرنگ، تهران: نشر ققنوس.

 

• هولمز، رابرت (۱۳۸۵)« مبانی فلسفه اخلاق»ترجمه مسعود علیا، تهران: ققنوس.

 

• هیر، ریچارد مروین (۱۳۸۳) «زبان اخلاق» ترجمه امیر دیوانی، قم: انتشارات طه.

 

• هیگ، جان (۱۳۸۷)« وجود خدا» ترجمه عبدالرحیم گواهی، تهران: نشر علم.

۲) منابع انگلیسی:

 

1. Adams, Robert M. (1987) “The Virtue of Faith and Other Essays in Philosophical Theology” New York: Oxford University Press.

 

1. Adams, Robert M. (1999) “Finite and Infinite Goods: A Framework for Ethic” New York: Oxford University Press.

 

1. Adams, Robert M. (2009) “A Theory of Virtue: Excellence in Being for the Good” New York: Oxford University Press.

 

1. Aliseda, Atocha. (2006) “Abductive Reasoning: Logical Investigations into Discovery and Explanation“,E-Book. Publisher: Springer.

 

1. Alston, William (1989) “Divine Nature and Human Language: Essays in Philosophical Theology”, Ithaca: Cornell University Press.

 

1. Aquinas (1887) “A Select Library of the Nicene and Post-Nicene Fathers (Vol.3)” ed: Philip Schaff, Buffalo:The Christian literature co.

 

1. Baggett, David and Walls, Jerry L. (2011) “Good God: The Theistic Foundations of Morality“, New York:Oxford University Press.

 

1. Beck, Lewis W. (1960) “A Commentary on Kant’s Critique of Practical Reason ” Chicago: University of Chicago Press.

 

1. Bentham, Jeremy (1823) “An Introduction to the Principles of Morals and Legislation“, Oxford: Clarendon Press.

 

1. Bolling, Landrum (1995) “D. Elton Trueblood“. Richmond: Earlhamite magazine. Online Available: http://www.waynet.org/people/biography/trueblood.htm.

 

1. Brink, David O. (1984) “Moral Realism and the Sceptical Arguments from Disagreement and Queerness” in Australasian Journal of Philosophy, No.62:2, pp.111-125.

 

1. Butler, J. (1765) “Fifteen Sermons to which are added Six Sermons Preached on Public Occasions“, London: Horsfield.

 

1. Byrne, Peter (2004).”Moral Arguments for the Existence of God” in Stanford Encyclopedia of Philosophy: http://plato.stanford.edu/entries/moral-arguments-god.

 

1. Copp, David (2001) “Meta-ethics” in Encyclopedia of Ethics, Vol: 2. ed: Lawrence C. Becker; Charlotte B. Becker. New York: Routledge.

 

1. Craig, William and Moreland, J. P. (2008)” Reasonable Faith: Christian Truth and Apologetics”, Wheaton, IL: Crossway Books.

 

1. Craig, William and Moreland, J. P. (2009) “The Blackwell Companion to Natural Theology”, West Sussex: Wiley Publishing.

 

1. Denise, Theodore (1999) “Great Traditions in Ethics”, New York: Wadsworth Publishing Company.

 

1. Garner, Richard T. (1990)”On the genuine queerness of moral properties and facts” in Australasian Journal of Philosophy, No.68:2, pp137-146.

 

1. Gay, Robert (1987) “Moral Arguments for the Existence of God” in Modern Theology, Vol: 3, pp: 117-136.

 

1. Geisler, Norman L. (1999) Moral Argument of God in “Baker Encyclopedia of Christian Apologetics“, (vol:Mm, pp: 212-217) Michigan: Baker Books.

 

1. Geisler, Norman L. and Turek, Frank (2004) “I Don’t Have Enough Faith to Be an Atheist“. Wheaton, IL: Crossway.

 

1. George, Robert P. (1996) “Natural Law, Liberalism, and Morality” Oxford: Oxford University Press.

 

1. Hare, R. M. (1998) “Prescriptivism” in Routledge Encyclopedia of Philosophy, Vol.7, ed. Edward Craig, New York: Routledge.

(۱۱) باید توجه داشت این دروننگری که راشدال برای اثبات وجود وجدان اخلاقی در انسان، بکار میگیرد، به کلی متفاوت از بحث دروننگری و شهود اخلاقی است که به آن اشاره شده است. در اینجا شهود راهی برای رسیدن به قوّهای است که هر انسان را قادر به درک احکام اخلاقی میکند و همین وجدان اخلاقی است که شهادت به وجود و اعتبار عینی ارزشهای اخلاقی میدهد. هرچند راشدال در نظریّات خود به شهودگرایی تعدیل شدهای قائل است. (۱۲) امّا این ایرل سوم شافتسبری(ایرل لقبی برابر با کُنت در فرانسه است) بود که نخستین بار خیر و شر را به حس اخلاقی نسبت داد. او انسان را دارای یک قوّه میداند که واجد حس تشخیص درست و غلط است (Shaftesbury,1904: 39-50). فرانسیس هاچسون این نظریّه را گسترش داد و به عنوان یک نظریّهی مستقل اخلاقی مطرح کرد. (۱۳) راشدال هیچگاه در متن استدلال خود از اصطلاح «خدا» استفاده نمی کند. و همواره به یک ذهن مطلق اشاره دارد. گاهی این ذهن را منبع تمام حقایق میداند و گاهی کنترل کنندهی تمام واقعیتها. با این کار هم نظریّات مختلف اخلاقی می توانند وارد بحث شوند و هم دیدگاه های معنوی مختلف که بعضی خدا را تنها نگهدارنده ارزشها میدانند نه خالق آن. امّا این استدلال باب اثبات وجود خداست و آن را باید در سنّت ا خدای ادیان ابراهیمی فهم کرد. خود راشدال برای تشریح ادهای خود نیز این ذهن مطلق را با خدا تطبیق میدهد و از ضرورت وجود خدا سخن به میان میآورد. هرچند دلیلی برای این ادعا دلیلی نمیآورد. (۱۴) انسان به عنوان یک موجود متفکر، ارزش را در حقیقتی مییابد که به دنبال آن است و این میتواند تبدیل به اصلیترین هدف زندگی انسان شود. البته نباید تصور کرد که این حقیقت چیزی بیگانه از انسان است بلکه این حقیقتی که انسان حقیقتجو به دنبال آن است، کامل کننده و متمم ماهیت عقلانی انسانست(Sorley, 1918: 31). (۱۵) در مباحث زیبایی شناختی برخی از فلاسفهی هنر زیبایی را امری ذهنی ناظر به احساسات و عواطف افراد میدانند و هیچگونه تحقق عینی برای آن قائل نیستند(رید، ۱۳۷۱: ۲). اینان زیبایی و زشتی را امری وابسته به تمایلات و احساسات افراد دانسته و به این امر معتقند که زیبایی مربوط به فرد صاحب حس است نه صفت شیء محسوس. به عبارتی زیبایی در چشمان تماشاگر است(See: Ross,1982: 37) . اگر معنای زیبا را از قورباغه ای بپرسی جواب خواهد داد:«ماده ام، او که سر کوچکش دو چشم بزرگِ گرد برجسته دارد و دارای دهن گشاد و شکم زرد و پشت قهوهای است»(دورانت، ۱۳۷۳: ۲۲۱-۲۲۲) پس زیبایی امری ذهنی و سلیقه ای و احساسی است و در خارج ردپایی از آن نمی توان یافت. به همین دلیل صدق و کذب و درست و نادرست در قضایایی که زشت و زیبا محمول آن است راهی ندارد. یعنی اگر کسی بگوید این صدا زیباست، نمی توان گفت این ادعا و گزاره ی بیان شده توسط این شخص صادق و یا کاذب است، زیرا آن فرد صرفاً سلیقه و احساس خودش را در مواجهه با این صدا بیان کرده است . رفتن به نوارابزار درباره وردپرس مقالات سری 24 سفارشی‌سازی 63 به‌روزرسانی افزونه, 3 به‌روزرسانی پوسته 1212 دیدگاه در انتظار مدیریت است تازه ویرایش نوشته جست‌وجوجست‌وجو سلام edame بیرون رفتن

• Wariboko, Nimi (2009) “The Principle of Excellence: A Framework for Social Ethics“, Lanham:Rowman & Littlefield.

 

• Wielenberg, Erik J. (2005) “Value and Virtue in a Godless Universe” New York: Cambridge University Press.

 

• Zacharias, Ravi (2008) “The End of Reason: A Response to the New Atheists” Grand Rapids: Zondervan.

پینوشتها
(۱) راشدال ارزش را به معنای خیر، درست و وظیفه که معنای خاص فلسفی آن است استعمال میکند هرچند گاهی معنای اخصی را همچون تجویزی بودن حکم مورد نظر دارد امّا بیشتر نگاهش به محمول گزارههای اخلاقی است. یعنی او درست بودن و خوب بودن را اموری میداند که دارای ارزش ذاتی هستند.در این باب در فصلهای گذشته توضیحات لازم داده شد.
(۲) در مقابل این دیدگاه میتوان به اخلاق مسیحی اشاره کرد که مرجعیت اش از کلیساست و این کلیساست که خوب و بد و درست و غلط را به تشخیص میدهد و نشان میدهد. هر چند در دنیای مدرن، واسطهی کلیسا حذف میشود و انسان خود میتواند به تنهایی از خدای خود درست و غلط را بیاموزد. (Rashdall,1916: 2) از همین رو راشدال بر این عقیده است که اخلاق وابسته به کلیسا هم از دل همین وجدان اخلاقی بیرون میآید.
(۳) استدلال کرت بایر را میتوان چنین صورتبندی کرد:

 

1. وظیفهی هر کس، بنابر دیدگاه خودگرایی، تحصیل بیشترین نفع(در لذّتگرایی تحصیل بیشترین لذّت) است.

 

1. از میان برداشتن الف برای ب بیشترین نفع را به همراه دارد.

 

1. محافظت الف از خود بیشترین نفع را برای خود به همراه دارد.

 

1. پس وظیفهی اخلاقی ب از میان برداشتن الف و وظیفهی اخلاقی الف، ممانعت از این کار است.

 

1. ممانعت ب از انجام وظیفهی اخلاقی خود، عملی غیر اخلاقی است.

 

1. پس برای الف هم اخلاقی است و هم اخلاقی نیست که ب را از عملاش بازدارد.

 

1. امّا به دلیل اصل عدم امکان اجتماع نقیضین، یک فعل نمیتواند هم اخلاقی و هم غیر اخلاقی باشد.

بنابراین مقدّمهی اول ناصحیح و خودگرایی منجر به تناقض است. (Rachels James: 75-76)
(۴) این مطلب همان امری است که سیجویک، استاد راشدال، بر آن تأکید دارد: خواست آنچه هم درست است و هم معقول. معقولیت یک رفتار باعث ایجاد انگیزه برای انجام عمل میشود حتی اگر هیچ تمایل ذاتی برای انجام این عمل تجویز شده وجود نداشته باشد. در این صورت برای یک ذهنی که به معقولیت ذاتی پیروی از لذّت باور دارد، ممکن است که احساس کند که مجبور به پذیرش است، نه فقط پذیرش معقولیت انتزاعی رفتار غیرخودخواهانه، بلکه احساس میکند که مجبور به پذیرش چیزی درونمان هست که به یک سری رفتار بهکلی جدا از علایق شخصی فرد، فرمان میدهد، امر میکند و تجویز میکند. به بیان دیگر ما مجبور به پذیرش وجود و مرجعیّت چیزی که در عرف وجدان نامیده میشود یا مجبور به پذیرش وظیفهای که وجدان آن را تجویز میکند هستیم. این امر در اصطلاح فنی به عقل عملی یا امر مطلقی که عقل به آن امر میکند، مشهور است. ( Rashdall,1907, I : 47) سیجویک به نوعی شهودگرایی را منضم به فایدهگرایی میکند، کاری که بسیار از فایدهگرایی مرسوم به دور است. او شهودگرایی را تا حدی گریز ناپذیر میداند(ادواردز، ۱۳۷۸: ۱۲۸) راشدال هم این پیوند شهودگرایی و فایدهگرایی را میپذیرد و به آن اشاره دارد.
(۵) فایدهگرایی به گونهی غیر قابل تفکیکی با لذّتگرایی ممزوج شده و عدهای این مطلب را مطرح کردهاند که از آنجایی که فایدهگرایی یک دیدگاه غایتانگارانه است، شاید بتوان به نظریّاتی غیر غایتانگارانه در اخلاق متوسّل شد. دو مکتب مشهور غیر غایتانگارانه، شهودگرایی و وظیفهگرایی است. بنابر مکتب شهودگراییاگر بخواهم بدانم که آیا باید دروغ بگویم یا نه، باید تا لحظهی انجام فعل منتظر بمانم و به ندای درونم گوش دهم تا ببینم باید این دروغ خاص و معین را بگویم یا نه. بنابر مکتب اخلاق وظیفهگرا که کسانی مانند کانت از آن دفاع میکنند، برای پاسخ به سؤال مشابه که آیا باید دروغ بگویم یا نه، یک قانون کلی منقش در آگاهی انسان را معرفی میکند که به من میگوید هیچگاه نباید دروغ بگویی حتی اگر راهزن مسلحی با تهدید جان و مالات،از مکان تقریبی بهترین دوستات سؤال بپرسد، باز هم دروغ گفتن بنابر این قانون کلی اشتباه است. اگر این نظرات را بپذیریم نباید به هیچ عنوان تابعی از نتیجه را در محاسبات اخلاقی خود وارد کنیم. امّا راشدال این نظریّات را کاملاً خام و غیرقابل قبول میداند. راشدال به نوعی یک نتیجهگرا و فایدهگراست.جدا کردن عمل از نتیجهاش منطقاً محال است. نتایج تا جایی که میتوان پیشبینی کرد، جزئی از فعل هستند (Rashdall,1916: 11).
(۶) دیدگاه فایدهگرایی یک دیدگاه مورد قبول در نظر میان بسیاری از فلاسفه است. از این جمله ارسطو وافلاطون هستند. ارسطو گرچه نگاهاس به اخلاق متمایل به بهزیستی فردی است امّا یک فایدهگرا محسوب میشود که فایده و سود را کاملاً غیر لذّتگرایانه میداند. امّا افلاطون خیر فردی را گره خورده با اجتماع میداند و نگاه اجتماع گرایانه دارد به اخلاق دارد. بعضی از اخلاقگرایان انگلیسی مانند مانند کامبرلند از افلاطونیان کمبریج و تابعان او مانند کلارک دیدگاه فایدهگرایانهی افلاطون و ارسطو را به واسطهی تعالیم مسیحیت گسترش دادند.این تأیید فایدهگرایی در میان حسگرایان اخلاقی مانند هاچسون که صورت بندی معروف “بیشترین خوشی برای بیشترین تعداد” از اوست، هم وجود داشت. این فرمول پیش از باتلر در انگلیس و کانت در آلمان خیلی کم و به ندرت مورد انکار واقع شد. ( Rashdall,1907, I : 216)
(۷) در دستگاه غایتانگارانه، خیر میتواند تفسیر شود به عنوان:
الف) لذّت الف.۱) شخصی انگارانه (لذّتگرایی فردی)
الف.۲) برای همه انسانیت (لذّتگرایی همگانی یا فایدهگرایی)
ب) بهزیستی اخلاقی ب.۱) شخصیانگارانه (کمالگرایی فردی)
ب.۲) برای همه انسانیت (کمالگرایی همگانی)
ج) یک بهزیستی کلی شامل خیر اخلاقی،
عقلانی و زیبایی شناختی و… : ج.۱) شخصیانگارانه (سعادت شخصی)
ج.۲) برای انسانیت (فایدهگرایی آرمانی) (Rashdall,1913: 48 )
(۸) یکی از اموری که راشدال بر آن تأکید دارد و مدعیست شک در آن، نظریّات معرفتی متفاوتی را تولید میکند، بحث واقعیت «خود» و «ذات» انسانی است که در هر ساختمان اخلاقی پیشفرض قرارگرفته شده است. ذاتی و نفسی که پیشفرض قرار دادنش اساس معرفت است و برای داشتن هرگونه معرفتی به حضور مستمر و مداوم این ذات محتاجیم. معرفت تکه تکه و قطعه قطعه در لحظات مختلف بر این ذات و نفس وارد میشود و اگر نتوانیم لحظات متوالی زندگیِ همراه با آگاهیمان را به عنوان لحظات متوالی حضور مستمر ذات و نفس آدمی تلقی کنیم، هرگز نمیتوانیم این تجریبات متوالی را در این جهان بنا کنیم.اگر واقعیت وجود این ذات را انکار کنیم، هیچ زمینهای برای باور داشتن به وجود این جهان برای ما باقی نمیماند. چون معرفت به این جهان تنها با فرض واقعیت این ذات است که شکل می گیرد. به عبارت دیگر معرفت، به فاعل شناسا محتاجاند. یعنی اشیاء تنها در ارتباط با یک فاعل شناسا شناخته میشوند. از لحاظ معرفتشناسی تا مدرِکی نباشد مدرَکی هم نخواهد بود. حداقل چیزی که میتوانیم ادعا کنیم وجود یک ذهنیست، که قابلیت شناخت و معرفت را دارد و این ذهن وجودش به همان اندازه یقینی است که وجود موضوعات خارجی یقینی است.برای امکان اخلاق، به این ذات محتاجیم. ذاتی که نتوان آنرا به ذرات روحی ناپیوسته و یا ایدهها و احساسات مجزا از هم تعبیر کرد. به ذاتی محتاجیم که نتوان آنرا صفت صرف و بدون جوهر دانست. به ذاتی محتاجیم که حاصل اتفاق در ارگانیسم مادّی نباشد.به عقیدهی راشدال افعال منحصر به فرد ما، ناشی از یک ذات مجرد و غیرمادّی است که وجودش هم برای معرفت و هم برای تحقق افعال اخلاقی ما لازم و ضروری است( Rashdall,1907, II : 199-200).
(۹) راشدال شروطی را برای عینیگرایی مطرح میکند. شرط اول برای عینی بودن ارزشها اعتقاد به این امر است که گزارههای اخلاقی مستقیماً توصیفگر حقایق اخلاقی‌اند، و بدین لحاظ، آن‌ها دارای ارزش صدقاند، و صدق و کذبشان با این مطلب، که آیا حقایق اخلاقی را توصیف میکنند یا نه، تعیین میشود. پسزمانی میتوان از ارزش عینی و حکم عینی اخلاقی سخن به میان آورد که به صادق بودن و یا کاذب بودن یک ارزش اخلاقی قائل باشیم. چون کسی قائل به عینیگرایی اخلاقی است، به واسطهی داشتن یک حقیقت عینی و ملاک واقعی، توان قضاوت در باب صادق بودن یا کاذب بودن اخلاقی را دارد( Rashdall,1907, II : 211). امّا اگر دیدگاهی شبیه به دیدگاه ذهنیگرایان داشته باشیم که ارزشها را اموری نه واقعی بلکه غیر مستقل و وابسته به احساسات درونی انسانها خواهند بود، آنگاه متصف شدن این ارزشها به صادق و کاذب بودن امری بیمعنا ست. به عبارت دیگر مهمترین امر برای قضاوت در باب گزارهها و احکام اخلاقی، که همان داشتن ملاک و حقیقت اخلاقیاست، در قضاوت ذهنیگرایی اخلاقی وجود ندارد. پس از دیدگاه ذخنیگرایان ادعای صادق یا کاذب بودن احکام اخلاقی بیمعناست. به طور مثال در باب دو گزارهی اخلاقی مانند «شکنجهی افراد بیگناه خوب نیست» و «دروغ گفتن برای کسب منفعت شخصی امر درستی است»، عینیّتگرایی اخلاقی مدعی است که این گزارهها یا کاذباند یا صادق. عینیّتگرا میتواند بر اساس دارا بودن معیاری اخلاقی حقیقی، قاطعانه بر صادق بودن گزارهی اخلاقی اول و کاذب بودن گزارهی دوم حکم کند و ادعا کند همهی گزارههایی مطرح در اخلاق قابلیت صدق و کذب را در خود دارد. ولی با داشتن موضع ذهنیگرایانه، دیگر این قدرت را نداریم که احکام اخلاقی را صادق و یا کاذب بدانیم. زیرا معیار و ملاکی نداریم. بسیاری از احکام بر اساس ذهنیتهای متفاوت و احساسات متعارض، هم میتواند صادق باشند و هم کاذب. چون معیارها متفاوت است. بسیاری از احکام اخلاقی دیگر نیز چون هنوز در ارتباط مستقیم با فاعل اخلاقی قرار نگرفتهاند و طبعاً ذهنیت و یا احساسی را برانگیخته نکردهاند، نه صادق اند و نه کاذب.
شرط دوم این است که ارزش ها جهانشمول و مطلقاند. یعنی اگر چیزی خوب یا درست است، آن چیز در هر زمان و در هر مکان خوب و درست است. رفتارهای اخلاقی ما باید مطابق با ارزشهای مطلق باشد و تنها ارزشهای عینی هستند که واجد این ویژگی هستند. پس عینیّت ارزشهای اخلاقی به این معناست که درست بودن و یا خوب بودن یک عمل اخلاقی محدود به زمان و مکان نیست(Rashdall,1913: 35). این ارزشها در فرهنگهای متفاوت تغییری نمیکنند و همهی جوامع بشری را در بر میگیرند. اگر کودک آزاری را عملی غیر اخلاقی بدانیم، این عمل مربوط به فرهنگی خاص، یا دینی خاص، یا منطقهی جغرافیایی خاصی نیست. بلکه کودک آزاری در همه فرهنگها، ادیان و مناطق جهان عملی غیر اخلاقی خواهد بود. این دیدگاه مقابل دیدگاه ذهنیگرایی اخلاقی است. ذهنیگرایان عمومیّت اخلاق را به جوامع و فرهنگهای متفاوت تخصیص میزنند و حتی گاهی احکام اخلاقی را نسبت به هر فردی منحصر به فرد میدانند. این نظریّه هر رفتار اخلاقی را دارای زمینههایی میدانند که با تفاوت این زمینهها، احکام اخلاقی نیز متفاوت میشود. شاید امروزه در فرهنگهای متجدد «کسب منفعت از کار کودکان» امری غیر اخلاقی باشد امّا در فرهنگهای سنتی و جوامع کمتر توسعه یافته کار کودکان نه تنها امری نادرست نیست بلکه گاهی جزء ضروریات جامعه و وظایف کودکان است. البته نباید گمراه شویم. راشدال از ارزشهای کلی و جهانشمول و ارزشهای جزئی صحبت میکند. به طور مثال راستگویی ارزش مهمی است، مگر اینکه اتفاقی رخ دهد یا موقعیتی بوجود آید که بتواند التزام فرد به صدق و درستی را به واسطهی ارزش مهمتری مغلوب سازد. اگر گفتن حقیقت باعث کشته شدن فرد بیگناهی شود؛ گفتن حقیقت و راستگویی از لحاظ اخلاقی امری اشتباه است. با این حال راستگویی همچنان ارزشی کلی و جهانشمول است که موقعیتهای جزئی اینچنینی باعث محدود شدناش نخواهد شد( Rashdall,1907, II : 147).
شرط سوم عینی بودن ارزشها که میتوان از کلام راشدال استخراج کرد، عدم تأثیر خواست و خواهشهای انسانی در ارزشهای اخلاقیست. راشدال به شدت بر این امر اصرار دارد که ارزشها محصول خواست و خواهشما نیست(Rashdall,1913: 35). تمایلات انسانی و خواستهای بشر نمیتواند در درست بودن و نادرست بودن رفتارهای اخلاقی ما تأثیری داشته باشد. اگر فردی از آزار رساندن به حیوانات لذّت میبرد یا اگر فردی در موقعیتی است که دروغ گفتن میتواند منفعت زیادی به او برساند، این خواستن و لذّت بردن، باعث نمیشود که آزار حیوانات و دوغگویی عملهای اخلاقی تلقی شوند. این امر هم بهخاطر وجود همان ملاک و معیار حقیقی در دیدگاه عینیگراست. امّا اگر دیدگاه ما دیدگاه ذهنیگرایانه بود آنگاه باید بپذیریم ارزش ها محصول خواستها و خواهشهای ماست. درستی و نادرستی رفتارهای اخلاقی ما وابسته به خواست و تمایل افراد است. خیر چیزی نیست جز آنچه ما میخواهیم و شر هم تنها آن چیزیست که ما آن را نمیخواهیم. پس قتل میتواند در جایی و نسبت به فردی که تمایل به کشتن افراد دارد درست باشد و در جایگاه دیگری نادرست باشد(Rashdall,1916: 9).
(۱۰) ایدهآلیسم کانتی، که راشدال در بیان آن را میپذیرد ولی در عمل گاهی به دیدگاه بارکلی نزدیک میشود، ایدهآلیسم اصلاح شده یا ایدهآلیسم انتقادی است که تجربه و اشیاء خارج را مبدأ معرفت میدانند امّا ذهن را تنها دریچه علم میدانند. پس ایدهآلیسمی که کانت در مقام رد آن بر میخیزد ایدهآلیسم مطلق است.البته باید توجه داشت که ایدهآلیسم کانتی، یا به طور کل هر ایدهآلیسم متافیزیکی، منطقاً ما را به ایدهآلیسم در اخلاق نمیرساند. اینکه جهان در ذهن ما شکل میگیرد و ما از جهان خارج فهمی مستقل از ذهن نداریم، منطقاً باعث نمیشود که تصوّر کنیم در اخلاق هم، که جهان باید است و بهکلی متفاوت از جهان هست است، میتوانیم همین روند را طی کنیم. امّا راشدال معتقد است که این آرمانگرایی در متافیزیک، به صورت طبیعی حمایت و پشتیبانی لازم را از آرمانگرایی در اخلاق بوجود میآورد(Rashdall,1907, II : 198).
(۱۱) باید توجه داشت این دروننگری که راشدال برای اثبات وجود وجدان اخلاقی در انسان، بکار میگیرد، به کلی متفاوت از بحث دروننگری و شهود اخلاقی است که به آن اشاره شده است. در اینجا شهود راهی برای رسیدن به قوّهای است که هر انسان را قادر به درک احکام اخلاقی میکند و همین وجدان اخلاقی است که شهادت به وجود و اعتبار عینی ارزشهای اخلاقی میدهد. هرچند راشدال در نظریّات خود به شهودگرایی تعدیل شدهای قائل است.
(۱۲) امّا این ایرل سوم شافتسبری(ایرل لقبی برابر با کُنت در فرانسه است) بود که نخستین بار خیر و شر را به حس اخلاقی نسبت داد. او انسان را دارای یک قوّه میداند که واجد حس تشخیص درست و غلط است (Shaftesbury,1904: 39-50). فرانسیس هاچسون این نظریّه را گسترش داد و به عنوان یک نظریّهی مستقل اخلاقی مطرح کرد.
(۱۳) راشدال هیچگاه در متن استدلال خود از اصطلاح «خدا» استفاده نمی کند. و همواره به یک ذهن مطلق اشاره دارد. گاهی این ذهن را منبع تمام حقایق میداند و گاهی کنترل کنندهی تمام واقعیتها. با این کار هم نظریّات مختلف اخلاقی می توانند وارد بحث شوند و هم دیدگاه های معنوی مختلف که بعضی خدا را تنها نگهدارنده ارزشها میدانند نه خالق آن. امّا این استدلال باب اثبات وجود خداست و آن را باید در سنّت ا خدای ادیان ابراهیمی فهم کرد. خود راشدال برای تشریح ادهای خود نیز این ذهن مطلق را با خدا تطبیق میدهد و از ضرورت وجود خدا سخن به میان میآورد. هرچند دلیلی برای این ادعا دلیلی نمیآورد.
(۱۴) انسان به عنوان یک موجود متفکر، ارزش را در حقیقتی مییابد که به دنبال آن است و این میتواند تبدیل به اصلیترین هدف زندگی انسان شود. البته نباید تصور کرد که این حقیقت چیزی بیگانه از انسان است بلکه این حقیقتی که انسان حقیقتجو به دنبال آن است، کامل کننده و متمم ماهیت عقلانی انسانست(Sorley, 1918: 31).
(۱۵) در مباحث زیبایی شناختی برخی از فلاسفهی هنر زیبایی را امری ذهنی ناظر به احساسات و عواطف افراد میدانند و هیچگونه تحقق عینی برای آن قائل نیستند(رید، ۱۳۷۱: ۲). اینان زیبایی و زشتی را امری وابسته به تمایلات و احساسات افراد دانسته و به این امر معتقند که زیبایی مربوط به فرد صاحب حس است نه صفت شیء محسوس. به عبارتی زیبایی در چشمان تماشاگر است(See: Ross,1982: 37) . اگر معنای زیبا را از قورباغه ای بپرسی جواب خواهد داد:«ماده ام، او که سر کوچکش دو چشم بزرگِ گرد برجسته دارد و دارای دهن گشاد و شکم زرد و پشت قهوهای است»(دورانت، ۱۳۷۳: ۲۲۱-۲۲۲) پس زیبایی امری ذهنی و سلیقه ای و احساسی است و در خارج ردپایی از آن نمی توان یافت. به همین دلیل صدق و کذب و درست و نادرست در قضایایی که زشت و زیبا محمول آن است راهی ندارد. یعنی اگر کسی بگوید این صدا زیباست، نمی توان گفت این ادعا و گزاره ی بیان شده توسط این شخص صادق و یا کاذب است، زیرا آن فرد صرفاً سلیقه و احساس خودش را در مواجهه با این صدا بیان کرده است .

 

• George Bernard Shaw(1856-1950) ↑

 

• Process theology ↑

 

• Alfred North Whitehead (1861-1941) ↑

 

• البته برگسون اگر چه دیدگاه ماشینانگارانیِ جهان هستی را رد میکند، امّا چنین نیست که دیدگاه هدفمند دانستن عالم هستی را نیز باور داشته باشد. (نک: برگسون، ۱۳۷۱: ۱۳۹-۱۳۰). ↑

 

• William Durant (1885-1981) ↑

 

• به طور مثال دیدگاه نیگل در باب عینیّت ارزشهای اخلاقی که به نوعی خودمحوری استوار است و قائم به دیدگاه مؤمنانه به عالم هستی نیست.(See: Negel, 1970: 14-17). ↑

 

• باید توجّه داشت تمرکز بحث ما بر روی وجود و عدم وجود ارزشهای اخلاقی است نه الزام اخلاقی. شاید بتوان با سؤال از آنچه الزام اخلاقی مینامیم، به شیوهی موجّهتری ضرورت این نگاه مؤمنانه به عالم هستی را اثبات کنیم امّا این نکته در مقام بحث ما نیست. ↑

 

• David Elton (D.Elton) Trueblood (۱۹۰۰- ۱۹۹۴) ↑

 

• World War II (1939-1945) ↑

 

• Religious Society of Friends ↑

 

• Quakers ↑

 

• برای آشنایی با عقاید این انجمن مذهبی به کتابی که خود تروبلود منتشر کرده مراجعه کنید:
  ) See: Trueblood, D. Elton (1966)”The People Called Quakers”,  ( ↑

 

• Harvard University ↑

 

• Johns Hopkins University ↑

 

• Stanford University ↑

 

• Richmond ↑

 

• Earlham College ↑

 

•  Samuel Johnson(1709 -1784) ↑

 

• Dwight D. Eisenhower (1890-1969) ↑

 

• Richard Milhous Nixon (1913-1994) ↑

 

• Lyndon Baines Johnson (1908-1973) ↑

 

• Ronald Wilson Reagan (1911-2004) ↑

 

• Director of Religious Information at the U.S. Information Agencyمشهور به صدای امریکا (VOA). ↑

 

• Herbert Clark Hoover(1874 -1964) ↑

 

• Philosophy of Religion (1957) ↑

 

• شاید این تغییر کاربری در استدلالهای اخلاقی (و کاهش توقّعات، از کل براهین اثبات وجود خدا) تحت تأثیر دیدگاههای فلسفهی جدید باشد و یا تحت تأثیر حملههای شدید خداناباوران به مؤمنین باشد.اینگونه دغدغهی مؤمنین نه اثبات وجود خدا بلکه اثبات معقولیت باور به خدا است. ↑

 

• برای آشنایی با این تفاوت میان اثبات سنّتی وجود خدا و قرینهگرایی به نفع وجود خدا مراجعه شود به: (Mavrodes, 1970: 30-48) ↑

 

• Meaningless ↑

 

• Irrational ↑

 

• Existentialist ↑

 

• Nihilists ↑

 

• Self-Defeating ↑

 

• John Dewey (1859-1952) ↑

 

• Baker Encyclopedia of Christian Apologetics ↑

 

• Order ↑

 

• Philosophical Mechanism ↑

 

• Pierre-Simon Laplace(1749-1827) ↑

 

• Napoleon Bonaparte(1769-1821) ↑

 

1. رفع نارسائی مالیاتی سنتی

 

1. ایجادمنبع درآمدبرای پاسخگوئی به هزینه های روزافزون دولت

 

1. ایجادنظام مالیاتی متناسب باعملکردپیمان منطقه ای

 

1. شفاف سازی مبادلات اقتصادی وآشکارسازی بخش اقتصادزیرزمینی،

 

1. ایجادتحول دررساختارمالیاتی به دلایل ناهمگونی باروندتوسعه

علی رغم این که به دلیل فقدان شناخت مالیات برارزش افزوده برخی ازکشورها نسبت به پذیرش آن ابرازنگرانی کرده اند،اماباگذشت زمان شمارکشورهای استفاده کننده ازاین مالیات بسیارافزایش یافته است (ضیائی بیگدلی، ۱۳۸۴).
۱-۴- اهداف تحقیق
۱- بررسى تأثیر اجراى قانون مالیات بر ارزش افزوده بر درآمدهای مالیاتی دولت
۲- بررسی میزان اهمیت و تعیین اولویت اجرای قانون مالیات بر ارزش افزوده در افزایش درآمد مالیاتی استان یزد
۳- بررسی نرخ رشدمالیاتی کشورطی دوره اجرای سیاست مالیات برارزش افزوده دراستان یزد
۱-۵- سوالات تحقیق

 

1. آیا اجرای قانون مالیات بر ارزش افزوده بر افزایش درآمد مالیاتی استان یزدتاثیر مثبتی دارد؟

 

1. آستانه نرخ رشدمالیاتی کشورطی دوره موردبررسی (اجرای سیاست مالیات برارزش افزوده) دراستان یزدبه چه مقداربوده است؟

۱-۶- فرضیات تحقیق
۱- اجرای قانون مالیات بر ارزش افزوده بر افزایش درآمد مالیاتی استان یزد تاثیر مثبت و معنی دار دارد.
۲-نرخ رشددرآمدهای مالیاتی استان یزد پس ازاجرای سیاست مالیات برارزش افزوده از مقدار آستانه رشد درآمدهای مالیاتی فراتررفته است.
۱-۷- قلمرو تحقیق
۱-۷-۱- قلمرو مکانی
این تحقیق در مورد استان یزد انجام گرفته است.
۱-۷-۲- قلمرو زمانی
در این تحقیق از داده های ماهانه بین سالهای ۱۳۸۴-۱۳۹۲ استفاده شده است.
۱-۸- تعاریف واژه ها
مالیات
مالیات انتقال بخشی از درآمدهای جامعه به دولت و یا بخشی از سود فعالیت اقتصادی است که نصیب دولت می‌گردد. به عبارت دیگر تعهد مالی و قانونی شخص حقیقی نسبت به دولت است و حق اجتماعی است بر گردن کسانی که در سایه مواهب جامعه به زندگی و کار مشغولند و قسمتی از درآمد یا ثروت خود را به دولت می‌پردازند.درواقع مالیات عبارت ازسهمی است که بموجب اصل تعاون ملی وطبق مقررات موضوعه هریک ازافرادکشورموظف است ازدرآمدیادارائی خویش به منظورتامین هزینه های عمومی وحفظ منافع اقتصادی سیاسی واجتماعی کشور،برحسب توانائی واستطاعت مالی خودبه خزانه دولت بپردازد (آقانظری، ۱۳۸۷).
مالیات بر ارزش افزوده[۳]
نوعی مالیات چند مرحله‌ای است که در مراحل مختلف زنجیره تولید ـ توزیع براساس درصدی از ارزش افزوده کالاهای تولید شده و یا خدمات ارائه شده اخذ می گردد ولی مالیات پرداختی در هر مرحله از زنجیره واردات ـ تولید ـ توزیع به عنصر مرحله بعدی زنجیره انتقال می‌یابد تا در نهایت توسط مصرف‌کننده نهایی پرداخت گردد. این مالیات در واقع نوعی مالیات غیرمستقیم بر مصرف است که به صورت غیرانباشته به کلیه مراحل تولید و توزیع خصوصی کالا و خدمات تعلق می‌گیرد و خرید کالا و خدمات واسطه‌ای را از پرداخت مالیات معاف می‌کند. مالیات بر ارزش افزوده، برابر مالیات بر تولید ناخالص ملی است، به عبارت دیگر پایه مالیات بر ارزش افزوده، ‌تولید ناخالص ملی است.
مالیات برارزش افزوده نسبت به سایر مالیات‌های مرسوم یک مالیات جدید است، گسترش این سیستم یکی از بهترین توسعه‌های مالیاتی به شمار می‌رود که برای رفع یا کاهش اختلال و نارسایی‌های مالیات سنتی و همچنین افزایش درآمد دولت شکل می‌گیرد. (طرح استقرار نظام مالیات برارزش افزوده، ۱۳۸۷)
مودی
فعالان اقتصادی اعم ازشخص حقیقی وحقوقی که اقدام به فروش،صادرات یاواردات کالاها وخدمات مشمول مالیات برارزش افزوده می کنندوطبق ضوابطی که سازمان امورمالیاتی اعلام می نمایدمکلف به ثبت نام شده اندمودی محسوب می شوند (راهنمای مودیان مالیات برارزش افزوده، ۱۳۸۸)
سازماندهی تحقیق
در این فصل مسئله و هدف تحقیق بیان شده است و فرضیه های مبتنی بر مسئله تحقیق پایه گذاری و تعریف شده اند.همچنین قلمرو موضوعی،مکانی و زمانی تحقیق بیان گردیده و متغیر های تحقیق تعریف شدند. در فصل دوم چارچوب نظری تحقیق و بعضی از تحقیقات خارجی و داخلی انجام شده در رابطه با موضوع تحقیق بیان می شود. فصل سوم در بر گیرنده روش تحقیق است. فصل چهارم مربوط به تجزیه و تحلیل داده ها و برآورد مدل تحقیق و در انتها فصل پنجم به نتیجه گیری پرداخته و پیشنهادات ارائه گردیده است.
فصل دوم
مبانی نظری و پیشینه تحقیق
۲-۱- مبانی نظری
آشنایی با درآمدهای عمومی دولت از جمله وظایف دولت، ارائه خدمات عمومی از قبیل: امنیت، بهداشت و درمان، آموزش و…، تخصیص منابع بین بخش های مختلف کشور، توزیع درآمد و ثروت بین گروه های مختلف جامعه و دست یابی به اهدافی مانند تثبیت قیمت ها، اشتغال کامل و رشد اقتصادی می باشد. دولت برای انجام وظایف و مسئولیت های خود به هزینه و برای تأمین این هزینه ها به منابع مختلف مالی نیازمند است. اصولاً درآمدهای دولت به دو گروه کلی تقسیم بندی می شود:
الف- درآمدهای مالیاتی: یکی از مهم ترین راه های تأمین مخارج دولت، جمع آوری مالیات است به عبارت دیگر، با توجه به مقایسه این منبع مهم تأمین مالی با سایر منابع، می توان گفت، هرچه سهم مالیات ها در تأمین مخارج دولت بیشتر باشد، از آثار نامطلوب اقتصادی کاسته می شود. در کشورهای پیشرفته برخلاف کشورهای در حال توسعه- که مالیات ها نقش ناچیزی دارند- تقریباً تمامی مخارج دولت از این طریق دریافت می شود.

 

• دادن تصمیم‌ها و کمک‌های فنی یا واگذاری فیلم‌های سینمایی تحصیل می‌کند (سازمان امور مالیاتی کشور، ۱۳۸۷).

۲-۲-۳-۲- مالیات های غیرمستقیم
مالیات های غیرمستقیم، مالیات هایی هستند که به طور غیرمستقیم بر کالاها و خدمات وضع می شوند. این دسته از مالیات ها به سه گروه عمده مالیات بر واردات (عوارض گمرکی)، مالیات بر انواع کالاها و خدمات داخلی (مثل مالیات بر فرآورده های نفتی و سیگار) و مالیات بر ارزش افزوده تقسیم می شوند که پایه اخذ آنها مصرف داخلی کشور می باشد.
مالیات های مستقیم مستقیماً و متناسب با درآمد اشخاص اعم از حقیقی و حقوقی وصول می شود. اما مالیات های غیرمستقیم به ارزش بعضی از کالاها و خدمات اضافه می شود و پرداخت آن به مصرف کننده تحویل می گردد. اساس این تقسیم بندی عادلانه بودن آن است، چرا که مالیات های مستقیم از این رو توجه و تأکید است که این نوع مالیات از اعتبار درآمد و ثروت افراد مطالبه می شود، حال آن که مالیات های غیرمستقیم به کلیه ی مصرف کنندگان کالا یا استفاده کنندگان از خدمتی که دولت بر آنها مالیات وضع کرده است صرف نظر از موقعیت مالی فرد تعلق می گیرد. درواقع مصرف این گونه کالاها و خدمات است که فرد را به مؤدی پرداخت کننده مالیات غیرمستقیم تبدیل می کند (سازمان امور مالیاتی کشور ، ۱۳۸۷).
روند مالیات های غیر مستقیم در ایران را می توان به سه دوره تقسیم نمود:
الف) دوره اول: تا قبل از اجرای قانون موسوم به تجمیع عوارض
ب) دوره دوم: اجرای قانون موسوم به تجمیع عوارض
ج) دوره سوم: اجرای مالیات بر ارزش افزوده
قانون موسوم به تجمیع عوارض مصوب سال ۱۳۸۱ با اهدافی چون یکپارچگی قوانین اخذ مالیات‌ غیرمستقیم در کشور طی سال‌های ۱۳۸۲- ۱۳۸۷ به معرض اجرا گذارده شد. اما این نظام مالیاتی با وجود اینکه بستر‌های مناسبی را در ساختار مالیاتی کشور برای اخذ مالیات غیرمستقیم ایجاد نمود، دارای معایبی اساسی چون موارد ذیل بود:

 

• وصول مالیات تنها در مرحله تولید و اخذ آن از فروش درب کارخانه‌ای؛

 

• عدم وصول مالیات درگمرکات؛

 

• مشکلات ناشی از تفکیک کالاهای نهایی از کالاهای واسطه‌ای جهت مشمولیت؛

 

• داشتن اثرات آبشاری و اخذ مالیات مضاعف از تولید؛

در جمهوری اسلامی ایران، تلاش در جهت رفع این معایب و اصلاحات ساختار مالیاتی به منظورگسترش پایه مالیات به دامنه وسیعتری از کالاها و بهبود مراحل اجرایی اخذ این مالیات، موجبات زمینه‌سازی اجرای تدریجی مالیات بر ارزش افزوده در کشور را فراهم نمود.
مالیات بر ارزش افزوده به عنوان جایگزین انواع مالیات هایی که از مصرف اخذ می شوند، به ویژه مالیات ها و عوارض مندرج در قانون موسوم به تجمیع عوارض(که با اجرای نظام مالیات بر ارزش افزوده حذف و جایگزین گردید)، با هدف بهینه سازی نظام اخذ مالیات بر مصرف، حذف اثرات سوء مالیات ها و عوارض چندگانه و آبشاری و شفاف‌سازی معاملات اقتصادی و عملاً با همان نرخ قانون موسوم به تجمیع عوارض به اجرا گذاشته شده است.
در طبقه‌بندی مالیات‌های غیرمستقیم تاکنون به علت نبود یک الگو و نظام مدون مالیاتی برای‌ایران، طبقه‌بندی جامع برای‌این نوع تدوین نشده است اما آنچه که به صورت رایج در سیستم مالیاتی کشور به کار می‌رود به صورت کلی عبارت است از:
۱) مالیات بر محصول (تولید) و واردات.
۲) مالیات بر استفاده از کالا و خدمات.
۲-۳- مفهوم ارزش افزوده
تعریف ارزش افزوده در همه کتب اقتصاد کلان مشترک و شامل “تفاوت ستانده و داده” است که در فرایند فعالیت اقتصادی ایجاد می شود و خود را هم به شکل “درآمد و سود” نشان می‌دهد. بر مبنای این تعریف از ارزش افزوده ؛ نوعی مالیات بر مصرف طراحی شده که هم اکنون در بیش از ۱۴۰ کشور جهان با عنوان مالیات بر ارزش افزوده به اجرا درآمده است.
منظور از ارزش افزوده توسط یک مؤسسه عبارتست از مابه‌التفاوت بین عایدات مؤسسه ناشی از فروش و هزینه خرید کالا و خدمات واسطه از سایر مؤسسات. در ضمن چون جمع ارزش افزوده‌های بنگاه‌های اقتصادی در یک کشور،‌ برابرتولید ملی همان کشور است (حسامی عزیزی، ۱۳۸۱).
از دیدگاه اقتصادی، ارزش افزوده تفاوت بین ارزش ستانده (محصول) و ارزش داده (مواد اولیه) است؛ اما در تدوین قانون به لحاظ ارائه نگرش مطلوب اجرایی، این تعریف بر اساس روش‌های حسابداری و با تکیه بر روش صورت‌حساب ارائه می‌شود. به عبارت دیگر، ارزش افزوده بیانگر تفاوت بین ارزش کالاها و خدمات عرضه شده با ارزش کالاها و خدمات به کار رفته در خرید یک شخص در یک دوره معین است.
در واقع، حاصل جمع ارزش افزوده تمام بنگاه‌های اقتصادی، همان تولید ملی است؛ زیرا تمام معامله‌ها منهای معامله‌های واسطه‌ای (خرید بنگاه‌ها از بنگاه‌های دیگر) برابر با مجموع دستمزد، بهره، اجاره و سایر پرداخت‌ها به عوامل تولید در سطح ملی و مساوی تولید ملی است. بنابراین می‌توان ارزش افزوده را از رابطه زیر محاسبه نمود (حسامی عزیزی، ۱۳۸۱):
(۲-۱) استهلاک +‌ سود + ‌اجاره + ‌بهره +‌ دستمزد = معاملات واسطه‌ای ـکل معاملات = ارزش افزوده
۲-۴- مالیات بر ارزش افزوده
مالیات بر ارزش افزوده نوعی مالیات چند مرحله‌ای است که که طی مراحل زنجیره واردات ؛ تولید – توزیع و مصرف با نرخ مالیاتی ثابت “غیرتصاعدی” براساس درصدی از ارزش افزوده کالاهای تولید شده و یا خدمات ارائه شده اخذ می گردد ولی مالیات پرداختی در هر مرحله از زنجیره واردات ـ تولید ـ توزیع به عنصر مرحله بعدی زنجیره انتقال می‌یابد تا در نهایت توسط مصرف‌کننده نهایی پرداخت گردد. مبنای محاسبه این مالیات بهای کالا و خدماتی است که در داخل تولید یا به کشور وارد می شوند و فروشندگان و ارایه کنندگان خدمات برای آنها صورتحساب صادر می‌کنند.
مالیات برارزش افزوده بدین دلیل ازمالیاتهای فروش وغیرمستقیم کاملامتمایزاست که درهرمرحله ازتولیدوضع می شود. مالیات برارزش افزوده می تواند از آبشاری بودن مالیات که درزمان وضع مالیات برفروش یامالیات غیرمستقیم درمراحل مختلف تولیداتفاق می‌افتد، جلوگیری نماید و به صورت جدا از قیمت اصلی کالاها وخدمات محاسبه می گردد.
این مالیات در واقع نوعی مالیات غیرمستقیم بر مصرف است که به صورت غیرانباشته به کلیه مراحل تولید و توزیع خصوصی کالا و خدمات تعلق می‌گیرد و خرید کالا و خدمات واسطه‌ای را از پرداخت مالیات معاف می‌کند.
در حال حاضر معمول‌ترین روش اجرایی این مالیات استفاده از سیستم صورت‌حساب خرید و فروش است و اشخاصی که به فعالیت اقتصادی اشتغال دارند از یک طرف پرداخت‌کننده و از طرف دیگر وصول‌کننده این مالیات بوده و وصول‌کننده، مالیات پرداختی را از مالیات وصولی کسر و مابه‌التفاوت را به حساب مالیاتی پرداخت می‌کند (تعیین بدهی مالیاتی از طریق به کارگیری نرخ ثابت مالیات روی کل فاکتور فروش و کسر مقدار مالیات پرداختی بر خرید واسطه‌ای) (سعیدی و نهتانی، ۱۳۹۰).
پایه مالیات برارزش افزوده، تولید ناخالص ملی است. اکثریت بالایی از کشورهای پذیرنده مالیات بر ارزش افزوده، این مالیات را تا حد زیادی جایگزین مالیات‌های دیگر بخصوص مالیات‌های بر مصرف و فروش ساخته‌اند. باید توجه داشت که به علت گستردگی پایه مالیاتی در این نوع مالیات می‌توان نرخ مالیاتی را در سطح پایین برقرار کرد. مالیات برارزش افزوده می‌تواند تا حد زیادی جایگزین مالیات‌های دیگر شود، هم‌چنین امکان دارد این مالیات بخشی از فعالیت‌های اقتصادی را که تحت پوشش قراردادن آن‌ها با استفاده از سایر روش‌ها مثل مالیات برفروش دشوار است پوشش دهد.
مالیات برارزش افزوده نسبت به سایر مالیات‌های مرسوم یک مالیات جدید است، گسترش این سیستم یکی از بهترین توسعه‌های مالیاتی به شمار می‌رود که برای رفع یا کاهش اختلال و نارسایی‌های مالیات سنتی و همچنین افزایش درآمد دولت شکل می‌گیرد.
این مالیات، در قرن حاضر مورد استقبال بسیاری از کشورهای جهان قرار گرفته است؛ به طوری که در حال حاضر اکثر کشورهای جهان به اجرای این مالیات پرداخته‌اند و از مزایای این مالیات مدرن بهره می‌برند. این مالیات، از ارزش افزوده بنگاه‌ها در مراحل مختلف فرایند تولید- توزیع اخذ می‌شود و از مزایای بسیاری همچون توان درآمدزایی بالا برای دولت و حکومت‌های محلی، پایه گسترده مالیاتی، سهولت اجرا، مشارکت مستقیم مردم در فرایند مالیات‌‌گیری و غیره برخوردار است.
این مالیات و درآمدزایی حاصل از آن باعث شده که در بسیاری از موارد مورد توجه دولت باشد. ایجاد درآمد جدید، باثبات و قابل انعطاف به منظور پاسخگویی به هزینه‌های روزافزون دولت‌ها، از جمله دلایل اصلی انتخاب مالیات بر ارزش افزوده در برخی از کشورها می‌باشد. هر چند که مانند هر روش مالیاتی دیگر، مالیات بر ارزش افزوده نیز مشکلات خاص خود را دارد؛ اما به نظر می‌‌رسد که با فراهم‌آوردن اقدام‌هایی به منظور برطرف کردن این مشکلات، نارسایی‌های مالیات بر ارزش افزوده در مقایسه با سایر مالیات‌ها ناچیز باشد (سعیدی و نهتانی، ۱۳۹۰).
استفاده از مالیات برارزش افزوده موجب کاهش مالیات مضاعف، کاهش فرارهای مالیاتی و کاهش وقفه زمانی پرداخت نیز می‌شود. این نوع مالیات به دلیل افزایش قمیت تمام شده‌ فروش درمراحل مختلف ممکن است اثر تورمی داشته باشد، اما چنانچه با گسترش پایه‌ مالیاتی نرخ‌های مالیات کاهش یابد، چندان به صراحت نمی‌توان دراین خصوص اظهارنظر کرد. هم‌چنین اثر این مالیات در درآمد گروه‌های کم‌درآمد غیرقابل اجتناب خواهد بود. حتی اگر بر آخرین حلقه که خرده فروشی است برقرار نشود، انتقال مالیات به قیمت خرده فروشی قطعی خواهد بود در نتیجه گروه‌های با درآمد کم و متوسط نسبت به گروه‌های با درآمد بالا، سهم بیشتری از درآمدشان را بابت مالیات پرداخت می‌کنند (اسدا… زاده، ۱۳۸۷).
در این نظام مالیاتی هر یک از ارایه دهندگان کالا و خدمات که در این نظام مالیاتی از نظر دولت؛ مودیان مالیاتی تلقی می‌شوند؛ به نگهداری دفاترحسابداری و در هنگام فروش مکلف به تهیه و صدور صورتحساب مکلف هستند.
با توجه به اینکه در این نظام اقتصادی ؛ فعال اقتصادی نباید خود مالیاتی پرداخت کند و باید مالیات تنها از مصرف کننده نهایی اخذ شود ؛ فعالان اقتصادی ؛ مالیات پرداختی بابت مواداولیه و سایرکالاها را از وجوه مالیات دریافتی از خریداران کالاها و دریافت کنندگان خدمات خود کسر و تنها مابه‌التفاوت را به خزانه دولت پرداخت می کنند.
به این ترتیب هر فعال اقتصادی تنها به میزان ارزش افزوده ای که در کارش ایجاد می شود مالیات به حساب دولت واریز می‌کند و عمل انتقال مالیات از هر عنصر زنجیره تولید تا توزیع به بعد، تا زمانی که مالیات به مصرف کننده نهایی اصابت می‌کند؛ ادامه پیدا می‌کند.

 

علاوه براین نظام مالیاتی در ایران با چالش‌هایی از جمله هزینه‌های بالای عملیاتی وصول مالیات‌ها، نارضایتی مؤدیان مالیاتی از پرداخت مالیات ناشی از پایین بودن فرهنگ مطلوب مالیاتی در بین آحاد جامعه، فرآیندهای غیراستاندارد و عدم استفاده از فناوری‌های روز، نارسایی‌های اجرایی در مرحله وصول مالیات، عدم کارایی نظام تنبیه و تشویق، عدم ایفای نقش باز توزیع عادلانه درآمدهای حاصل از وصول مالیات‌ها در سطح جامعه، گستردگی معافیت‌ها، وجود فرارهای متعدد مالیاتی مخصوصاً در دهک‌های بالای درآمدی جامعه و لاجرم وجود تبعیض‌های مالیاتی در میان مؤدیان، وجود برخی قوانین و مقررات دست‌و‌پاگیر و ناهمسو با قوانین مالیاتی و… روبروست (پناهی و یادگاری، ۱۳۸۹).
۲-۱۸- ضرورت اصلاح نظام مالیاتی
بی‌توجهی به مقوله‌ی مالیات‌ها یکی از عوامل اصلی ایجاد انسداد در توسعه‌یافتگی اقتصادی و اجتماعی ایران است. از منظر اقتصادی، اتکاء بیش از حد بر درآمدهای نفتی با توجه به نوسان‌های شدید و غیرقابل پیش‌بینی آن در بازارهای جهانی، بی‌ثباتی کل درآمدهای دولت را سبب شده است. از سویی دیگر به علت پایین بودن سهم درآمدهای مالیاتی در تأمین مخارج دولت و بهبود و رفاه اجتماعی و همچنین کافی نبودن درآمدهای مالیاتی در جهت پوشش دادن مخارج، دولت را در سال‌های گوناگون با کسری بودجه مواجه نموده که با توجه به تأثیر بلندمدت آن و استقراض از بانک مرکزی جهت تأمین این کسری و تزریق درآمدهای ناشی از فروش نفت به اقتصاد کشور، باعث تشدید تورم در اقتصاد ایران شده است. بنابراین ضرورت اصلاح و تجدیدنظر در نظام مالیاتی کشور و استفاده از منابع و روش‌های مدرن مالیاتی چون مالیات بر ارزش افزوده می‌تواند یک راهکار اساسی جهت بهبود وضعیت اقتصاد ملی باشد.
از دیدگاه اجتماعی نیز، توسعه‌ی بخش مالیات و وابستگی بیشتر دولت بر درآمدهای مالیاتی مردم، باعث تقویت ساختاری دموکراسی می‌شود و نظارت مردم بر ارکان حکومت را توسعه می‌بخشد. نکته مهم دیگر آن است که در جامعه‌ی مبتنی بر مالیات، کارایی و اثربخشی در حداکثر حالت خود قرار می‌گیرد.
بررسی ظرفیت بالقوه مالیاتی کشور نشان می‌دهد که بین ظرفیت بالقوه مالیاتی و وصول‌های بالفعل، شکاف قابل توجهی وجود دارد و حاکی از آن است که اتخاذ تدابیری در جهت اصلاح نظام مالیاتی در رفع مشکلات موجود ضروری به نظر می‌رسد. اجرای پروژه ‌مالیات بر ارزش افزوده، در صورت کارایی در عملکرد، قطعاً زمینه‌ساز شرایطی خواهد بود که طی آن نظام مالیاتی کشور با تحول در بازدهی مواجه شود و شکاف وضعیت موجود آن با شرایط مطلوب به حداقل ممکن برسد.
در مقدمه توجیهی لایحه مالیات بر ارزش افزوده که در هیأت دولت به تصویب رسیده، دلایل توجیهی به اجرا درآوردن این قانون به صورت زیر بیان شده است:
الف) افزایش سهم درآمدهای مالیاتی در ترکیب درآمدهای دولت با اتکا به منابع جدید و بر پایه مصرف
ب) کاهش فشار مالیاتی بر بخش تولید و سرمایه گذاری مولد اقتصادی از طریق تعدیل نرخهای مالیات بر درآمد
ج) افزایش کارایی نظام مالیاتی از طریق کاهش هزینه و زمان وصول درآمدهای مالیاتی
د) تمرکز امور مربوط به اخذ مالیات و حذف عوارض و درآمدهای شبه مالیاتی
هـ) افزایش مشارکت عمومی در کسب درآمدهای مالیاتی و گسترش زمینه خود‌اظهاری.
اجرای مالیات بر ارزش افزوده، شفافیت فعالیت اقتصادی دو گروه از فعالان بازار را به دنبال خواهد داشت. در درجه اول کسانی که پشت پرده به دلالی و واسطه‏گری مشغولند، اینان بدون اینکه در زحمت تولید، شریک باشند و بدون اینکه در مقابل مصرف‏کنندگان تعهدی به عهده بگیرند، با قرارگرفتن در مسیر تولید تا مصرف، با خرید و فروش‏های مکرر باعث عدم شفافیت و التهاب در بازار می‏شوند. فعالیت اقتصادی این عده بیشتر از این بابت شفاف خواهد شد که براساس قانون مالیات بر ارزش افزوده، مسیر تهیه و توزیع کالاها مشخص می‏شود. با اجرای این قانون، کسانی که بی‏جهت در مسیر تولید تا مصرف قرار گرفته‏اند شناسایی شده و به تدریج حذف می‏شوند.
گروه دیگر کسانی هستند، که خارج از مسیر قانونی و رسمی واردات، کالاهای خارجی را دور از چشم قانون به داخل ایران منتقل کرده و بازار ایران را مملو از کالاهای بی‌کیفیت خارجی کرده‏اند. ویژگی اصلی این عده، عدم تعهد آنها در برابر مصرف‏کنندگان است چرا که نه گارانتی معتبری ارایه می‏کنند و نه حتی در قبال صحت و سلامت کالایی که ارایه می‏کنند، مسؤولیتی می‏پذیرند. با اجرای قانون مالیات بر ارزش افزوده، منافع این دسته از خرابکاران بازار، به شدت به خطر می‏افتد.
به طور خلاصه، قانون مالیات بر ارزش افزوده به ضرر کسانی است که از شفافیت بازار گریزانند و منافعشان در بهره‏برداری از شایعات، رانت‏های اطلاعاتی و قاچاق است (ضیائی بیگدلی، ۱۳۸۴).
۲-۱۹- آثار اقتصادى مالیات بر ارزش افزوده
آثار اقتصادى مالیات بر ارزش افزوده را می‌توان به بخش‌های درآمدى، تورمى و توزیعى تقسیم کرد. اندازه‌گیرى گستردگى پایه مالیات، نخستین قدم در تخمین درآمدهاى ناشى از اجراى مالیات برارزش افزوده است که در این راستا باید انتخاب و نوع مالیات، اصول مبدأ و یا مقصد و همچنین نحوه محاسبه این مالیات محاسبه و توسط قانونگذار مشخص شود.
۲-۱۹-۱- تأثیر مالیات بر ارزش افزوده بر سطح عمومی قیمتها
مالیات بر ارزش افزوده بر اضافه ارزش کالاها و خدمات یعنی بر تفاضل قیمت فروش و خرید نهاده ها وضع می شود. معمولاً در پروسه VAT این نوع مالیات نهایتاً به مرحله خرده فروشی منتقل می شود. بنابراین بازدهی مالیات بر ارزش افزوده با نرخ ۱۰ درصد معادل مالیات بر خرده فروشی با نرخ ۱۰ درصد است. با این تفاوت که این نوع مالیات به جای مرحله نهایی در هر مرحله یی از تولید و توزیع وصول می شود. در واقع VAT مودیان بیشتری را پوشش می دهد و از این رو به عنوان ابزاری مطمئن جهت افزایش درآمد به کار گرفته می شود. با این وجود به دلیل جامعیت VAT معمولاً این مالیات از لحاظ اجرایی فشار شدیدی بر ساختار اداری سیستم مالیاتی وارد می کند. (در کشورهای در حال توسعه این موضوع یکی از دلایل عدم اجرای VAT محسوب می شود.) علاوه بر این مالیات بر ارزش افزوده بار مالیاتی را از درآمد به هزینه منتقل می کند. به جهت همین ویژگی برخی از کشورها (به عنوان مثال نروژ و هلند) به اجرای VAT تمایل پیدا کردند. مهم ترین بحثی که در مخالفت با اجرای مالیات بر ارزش افزوده مطرح است، تاثیر تورمی آن بر قیمت های خرده فروشی است. کلیه صاحب نظران اعم از طرفداران سیستم VAT و مخالفان آن احتمال افزایش قیمت و نرخ تورم را پیش بینی می کنند.
از لحاظ نظری ممکن است همزمان با معرفی VAT شاخص قیمت مصرف کننده (CPI) در یک سال منتقل (حالت انتقال) یا به صورت شتابان در چند سال متوالی افزایش پیدا کند. (تغییرات شتابان در CPI) چنانچه تورم را به معنای افزایش مداوم قیمت ها تعریف کنیم مالیاتی که یک بار در قیمت ها تغییر ایجاد کند نمی تواند تورم زا باشد. جهت بررسی آثار تورمی VAT برای هر کشور آزمون های مختلفی صورت گرفته است. در این آزمون علاوه بر VAT عوامل دیگری نظیر تغییر در بار مالیاتی، افزایش دستمزدها، سیاست های جبرانی و کاهش سایر مالیات ها و… که می توانند در نوسانات قیمت ها تاثیرگذار باشند مورد استفاده قرار گرفته است. براساس آزمون های به عمل آمده به طور نمونه وضعیت کشور دانمارک با اصل انتقال مطابقت دارد. این کشور با هدف افزایش درآمدهای مالیاتی، سیستم VAT را با موفقیت به مورد اجرا گذاشت به طوری که پس از معرفی VAT مالیات بر مصرف بخش خصوصی ۱۹ درصد افزایش یافت. در این کشور روند CPI پس از اجرای VAT برابر با روند قبل از اعمال آن بوده است. در سال معرفی VAT یعنی در فاصله زمانی آوریل و اکتبر سال ۱۹۶۷ افزایش قیمت ناشی از معرفی VAT حدود پنج درصد بود که با اجرای سیاست های مناسب از قبیل افزایش دستمزدها، کاهش مالیات بر درآمد و… ضمن جبران افزایش قیمت ها، از انتقال قیمت ها به دوره بعد جلوگیری به عمل آمد. با این سیاست ها شیب روند CPI از ۳/۱ قبل از اجرای VAT به ۱/۱ پس از اعمال آن رسید.
همان طوری که اشاره شد اجرای VAT ممکن است تورم شتابان را به همراه داشته باشد. در برخی از کشورها VAT بدون انتقال منحنی شاخص CPI موجب تغییرات شتابان در CPI شده است. به عبارت دیگر VAT با افزایش اندک در قیمت ها مواجه نبوده بلکه افزایش شتابان قیمت ها را به دنبال داشته است. این موضوع در کشورهایی چون ایتالیا، پرو، فلسطین اشغالی و فرانسه تجربه شده است. در کشورهای فوق الذکر شیب CPI قبل از اجرای VAT به ترتیب ۳۱/۱، ۹۶/۳، ۱۸/۵ و ۶۶/۰ بوده که این ارقام پس از اجرای VAT به ۲۱/۵، ۸۹/۱۳، ۸۹/۱۲ و ۵۴/۱ رسیده است (فارابی، ۱۳۹۰).
در فلسطین اشغالی VAT در ژوئیه ۱۹۷۶، ضمن حذف مالیات بر مواد غذایی و پوشاک با هدف وصول درآمدهای بیشتر به مورد اجرا گذاشته شد. مبنای VAT خیلی گسترده بود به طوری که به خدمات مالی نیز تسری داده می شد. سیستم VAT در این کشور موجب شد افزایش قیمت ها در قالب هزینه های تولید به قیمت نهایی کالاها منتقل شود. با این انتقال دولت سیاست افزایش دستمزدها را به مورد اجرا گذاشت که این موضوع همراه با انتقال هزینه تولید موجب تغییراتی شتابان در قیمت ها شد. البته اثر سیاست های انبساطی دولت جدید بر نرخ تورم که در نیمه دوم سال ۱۹۷۷ با افزایش شدید هزینه های دولت و دستمزد همراه بود، بیش از اثر VAT بوده است. در کشور فرانسه نیز معرفی مالیات بر ارزش افزوده با شتاب ۱/۲ درصدی در قیمت ها همراه بوده است. البته به نظر صاحب نظران کمتر از یک درصد این افزایش به مالیات بر ارزش افزوده مربوط می شود. فرانسه از پیشگامان اجرای VAT بود. در این کشور فرم جدید VAT در ژانویه ۱۹۶۷ جانشین مالیات های قدیمی شد. براساس سیستم جدید VAT بسیاری از معافیت ها منسوخ شد و مالیات مضاعف (به طور مثال مالیات مضاعف بر ساختمان و لوازم منزل) حذف شد و تعداد نرخ های مالیاتی از هفت نرخ به چهار نرخ کاهش یافت. پس از این تغییرات افزایش قیمت ها و دستمزدها سرعت بیشتری گرفت. با دخالت مستقیم دولت و نظارت بر سود نهایی عمده فروشی و خرده فروشی و قیمت خدمات، افزایش قیمت ها کنترل شد. همزمان با این سیاست ها نرخ های مالیات بر ارزش افزوده نیز افزایش یافت. اگرچه اثر مستقیم مالیات بر ارزش افزوده روی قیمت ها کمتر از یک درصد تخمین زده شد لیکن این تغییرات نرخ افزایش قیمت ها را تسریع کرد. در برخی دیگر از کشورها تورم شتابان با انتقال منحنی CPI همراه بوده است. به طور مثال تجربه کشور نروژ در رابطه با VAT با این وضعیت مطابقت دارد. در این کشور شیب روند CPI از ۷/۰ به ۷/۱ پس از اجرای VAT رسید و در عین حال CPI از ۷۸/۹۳ به ۱۰۰ بالغ شده است. در این کشور به رغم اینکه تعدیلاتی در خصوص کاهش مالیات بر درآمد و دارایی صورت گرفت لیکن این سیاست ها ناکافی بوده است.
در برخی دیگر از کشورها VAT بدون اثرات تورمی یا با اثر کم بوده است. اطلاعات موجود نشان می‌دهد نقش VAT در نرخ تغییرات قیمت ۲۱ کشور نامحسوس بوده است. از جمله این کشورها می توان به کاستاریکا و انگلستان اشاره کرد. در کشور کاستاریکا در ژانویه ۱۹۷۵ مالیات بر ارزش افزوده با نرخ ۱۰ درصد به اجرا گذاشته شد. افزایش درآمدهای حاصله از این مالیات ۵۰ میلیون کرون برآورد شد. به علاوه معرفی VAT با اصلاحاتی در خصوص مالیات بر مصرف از جمله افزایش پایه و نرخ ها همراه شد. به رغم معرفی مالیات جدید و گسترش مالیات های قبلی روند قیمت ها فاقد تغییرات بوده است (فارابی، ۱۳۹۰).
اثرات تورمی مالیات بر ارزش افزوده در انگلستان عملاً نامحسوس بوده است. در این کشور VAT جایگزین دو نوع مالیات شد؛ مالیات بر خرید با نرخ های متفاوت ۲۵، ۱۸ و ۵/۱۱ درصد و مالیات بر اشتغال که به نوع شغل اعمال می شد. در اواخر سال ۱۹۷۲ (معرفی VAT در آوریل ۱۹۷۳ بوده است) جهت مقابله با آثار احتمالی افزایش قیمت ها پیش بینی هایی به عمل آمد و بر این اساس طرحی جهت کنترل قیمت های خرده فروشی به تصویب رسید. در این طرح، کنترل قیمت ها به صورت موقتی در رابطه با قیمت کالاهای خاصی که مورد شکایت مصرف کنندگان بود، شکل گرفت. بر مبنای این طرح از زمان اجرای VAT چنانچه تغییرات قیمت کالاها از طرف فروشندگان به طور صحیح اعلام نمی شد اخطاریه یی از طرف سازمان مالیاتی به آنها ابلاغ می شد. همچنین جهت آشنایی مردم با تغییرات احتمالی قیمت ها طی برنامه های ویژه دامنه تغییرات قیمت در هر پوند همچنین قیمت کالاها قبل از اعمال VAT و پس از آن گزارش می شد. نخستین آگهی دولت در رابطه با تغییرات قیمت ناشی از VAT در اواسط ماه مارس از طریق جراید و روزنامه ها منتشر شد. در این آگهی تغییرات قیمت کالاها به تفکیک با عناوین «بدون تغییر» و «رو به بالا» و «رو به پایین» اعلام شده بود.
تغییرات قیمت در هر قلم کالا توسط مسوولان مالیاتی محاسبه و سپس به کنفدراسیون صنایع و کنسرسیوم خرده فروشی ارائه می شد. علاوه بر این جزواتی تحت عنوان «راهنمای قیمت های مالیات بر ارزش افزوده» در ۵/۵ میلیون نسخه توسط شبکه های رادیو و تلویزیون دولتی چاپ و این جزوات از طریق ادارات پست به طور رایگان در سطح کشور توزیع می شد.
همچنین دولت بولتن های فصلی در خصوص VAT برای تولیدکنندگان منتشر می کرد تا بدین ترتیب اطلاعات مربوط به VAT در کلیه سطوح افزایش یابد. نتایج به عمل آمده نشان می دهد با توجه به تاثیر مثبت این تبلیغات اجرای سیستم VAT در این کشور به سهولت انجام پذیرفت و همان طوری که پیش بینی شده بود تعداد زیادی از کالاهای مصرفی بادوام از کاهش قیمت برخوردار شدند. طبق مطالعات به عمل آمده شاخص قیمت مصرف کننده در زمان اجرای VAT کمتر از ۷/۰ درصد افزایش داشته است. علاوه بر این گزارش های مکرر دولت نیز خاطرنشان می سازد اثر VAT بر قیمت ها نامحسوس بوده است. همچنین طبق بررسی های به عمل آمده توسط سازمان مصرف انگلستان در آوریل سال ۱۹۷۳ (در سطح ۸۰۰ فروشگاه خرده فروشی) از کل ۲۱۸۸ نوع کالا افزایش قیمت در ۴۰ درصد آنها کمتر از حد مورد انتظار بوده و ۲۰ درصد اقلام بیش از حد مورد انتظار افزایش داشته است. همچنین شواهد نشان می دهد در خدماتی نظیر رستوران ها و سینماها افزایش قیمت ها بیش از فروشگاه ها بوده است. به نظر می رسد موفقیت VAT در این کشور خصوصاً در بعد کاهش آثار تورمی آن ناشی از توجه عمیق مسوولان و همکاری بخش صنایع با دیگر بخش ها در راستای تحقق اهداف مربوطه بوده است (فارابی، ۱۳۹۰).
برخی از کشورها یکی از دلایل عمده به کار نگرفتن مالیات بر ارزش افزوده را نگرانی در مورد وجود رابطه مثبت بین اعمال این مالیات و افزایش نرخ تورم عنوان کرده اند. از طرف دیگر، تجربه کشورهای استفاده کننده از این مالیات این نگرانی را تأیید نمی کند. اما صاحب نظران مالی معتقدند که اعمال مالیات بر ارزش افزوده، مانند وضع هر مالیات دیگری، یک سیاست انقباضی محسوب می‌گردد. بنابراین، کاربرد آن منجربه کاهش نقدینگی در اقتصاد می شود. از این رو میتوان گفت که اعمال این مالیات نوعی اثر ضد تورمی در اقتصاد به جا خواهد گذاشت. سایر صاحب نظران معتقدند اگر با اعمال مالیات بر ارزش افزوده پیش از افزایش عرضه کل، تقاضای کل گسترش یابد، کمبود عرضه کل، افزایش قیمتها را به بار خواهد آورد. اما مازاد تقاضا وکمبود عرضه کل ممکن است بنا به دلایل بسیاری بروز کند و این مساله به تنهایی به اعمال مالیات بر ارزش افزوده مرتبط نیست. از طرف دیگر صندوق بین المللی پول در زمینه اثر مالیات بر ارزش افزوده بر قیمت ها، مطالعه ای در ٣۵ کشور جهان انجام داده که نشان می دهد در ٢٢ کشور، معرفی مالیات بر ارزش افزوده تأثیر عمده ای بر قیمت کالاها وخدمات مصرفی نداشته یا اثرش بسیار کم بوده است. در ٨ مورد، اجرای مالیات برارزش افزوده با تغییر در شاخص بهای کالاها و خدمات مصرفی همراه بود. ولی از این ٨ مورد فقط یک مورد افزایش نرخ تورم را به صورت فزاینده به همراه داشت و در ٧ مورد دیگر در روند افزایش قیمت ها هیچ گونه شتابی مشاهده نگردید. به عبارت دیگر در ٨٣ درصد از کشورها، معرفی و اجرای مالیات بر ارزش افزوده موجب نرخ فزاینده تورم نگردید. در ۶ کشور اعمال این نوع مالیات، در تسریع نرخ رشد تورم سهیم بود، اما در این موارد اعمال مالیات بر ارزش افزوده با سیاست های انبساطی مربوط به دستمزد و نیز دیگر سیاست های انبساطی پولی و اعتباری توأم بود و به این ترتیب نمی توان به این نتیجه رسید که فقط اعمال این مالیات، موجب نرخ تورم فزاینده شده است. نتیجه مطالعه صندوق بین المللی پول در واقع به این صورت است که اعمال مالیات بر ارزش افزوده در اکثر موارد تورمی نیست. با این همه، حتی اگر اجرای مالیات بر ارزش افزوده سبب افزایش تورم شود با اعمال سیاست های کنترل قیمت می توان افزایش نرخ تورم را مهار کرد (فارابی، ۱۳۹۰).
۲-۱۹-۲- تأثیر مالیات بر ارزش افزوده و تورم
به دو علت مطالعات روی اثرهای تورمی مالیات بر ارزش افزوده، همراه با مشکلات اساسی است: نخست اینکه در عمده کشورهای پذیرنده، این مالیات جانشین مالیات‌های دیگر شده و اثرهای تورمی خالص ناشی از مالیات بر ارزش افزوده غیر قابل تشخیص شده است. از سوی دیگر، در دوره‌ای که این مالیات در بیشتر کشورهای جهان گسترش یافته است، اقتصاد کشورهای مورد نظر به علت شوک‌های اقتصادی جهانی و داخلی دستخوش تغییراتی بوده است، تغییرهای قیمت نفت، یکی از عمده‌ترین شوک‌های فوق محسوب شده در نتیجه، تشخیص و تفکیک اثرهای مالیات بر ارزش افزوده بسیار دشوار است.
به هر حال معرفی هر مالیات جدید اگر منجر به افزایش درآمدهای مالیاتی شود موجب افزایش در قیمت‌ها می شود، ولی در معرفی سیستم مالیات بر ارزش افزوده این فرضیه مطرح است که چون این پایه مالیاتی جایگزین مالیات‌های دیگر می شود، می‌تواند بدون افزایش در سطح قیمت‌ها تجربه شود (نادران، ۱۳۸۰).
۲-۱۹-۳- تجربه سایر کشورها و ایران در مورد اثرات تورمی مالیات بر ارزش افزوده
۲-۱۹-۳-۱- سایر کشورها
شاید یکی از نگرانی‌های کشورهایی که قصد اجرای مالیات بر ارزش افزوده را داشتند آثار تورمی این مالیات بوده هر چند که مزایای برقراری مالیات بر ارزش افزوده می‌تواند چنین نگرانی‌هایی را منتفی نماید، به طور کلی آثار تورمی مالیات بر ارزش افزوده عمدتاً در نظام‌هایی که این مالیات به قصد افزایش در درآمدهای مالیاتی معرفی شده است، مطرح می باشد و چون این کشورها با اثر خنثی درآمدی این معرفی را انجام داده‌اند، مسئله افزایش سطح عمومی قیمت‌ها با تورم، اگر نیز وجود داشته باشد از اهمیت زیاد یا نرخ قابل توجهی برخوردار نخواهد بود.
در این زمینه تحقیقی توسط تایت[۸] بر روی ۳۵ کشور صورت گرفت، براساس این مطالعه در ۲۲ کشور بعد از اجرای مالیات بر ارزش افزوده تغییری در نرخ تورم مشاهده نشده و یا ناچیز بوده است، در ۷ مورد افزایش نرخ تورم فقط به صورت یک افزایش یک‌باره بوده است.
بنابراین در ۲۹ کشور اجرای مالیات بر ارزش افزوده تورم شتابان به همراه نداشته است، در ۵ کشور اعمال مالیات بر ارزش افزوده تورم شتابان را دامن زده است، اما اعمال این مالیات در کشورهای مذکور همراه با سیاست‌های انبساطی اعتباری و افزایش دستمزدها بوده است.
آلن تایت براساس این مطالعه معتقد است هیچ ارتباط خودکاری بین تغییرات نرخ مالیات بر ارزش افزوده و تورم وجود ندارد.
۲-۱۹-۳-۲- در ایران
با توجه به شرایط جانشینی و مکمل بودن پایه مالیات بر ارزش افزوده نسبت به پایه‌های دیگر مالیاتی، انتظار می رود که در نظام مالیاتی ایران این مالیات جایگزین تجمیع عوارض بشود، این جایگزینی اگر با برنامه مناسب اجرا شود، یک افزایش نسبی در قیمت‌ها را به دنبال خواهد داشت که منجر به افزایش قیمت حامل‌های انر‍‍‍‍‍ژی خواهد شد که به تدریج با گذشت زمان تعدیل می شود.
بسیارى از کارشناسان به دنبال اثر تورمى، آثار توزیعى مالیات برارزش افزوده را نیز یکى از مشکلات این نظام مى‌دانند چرا که موجب تغییر قدرت خرید گروههاى مختلف درآمدى (به دلیل تغییر قیمت کالاها در سبد مصرفى خانوار) خواهد شد‌. اما بعضى دیگر معتقدند که این افزایش قیمت یک انتقال کوتاه مدت در نرخ رشد شاخص بهاى مصرف‌کننده است.
این نکته مسلم است که اجرای این روش در صورتی برای ایران مفید خواهد بود که با توجه به شرایط خاص اقتصادی، ‌اجتماعی و فرهنگی ایران، پایه ریزی شود (نادران، ۱۳۸۰).

 

• فرضیه فرعی تحقیق با سطح ۹۹ درصد تائید شده به این معنی که با احتمال ۹۹ درصد مالیات کنونی شرکتها به تناسب ارزش افزوده آنها تغییر نکرده است.

 

• جایگزینی مالیات بر ارزش افزوده به جای مالیات بر شرکتها با نرخ متوسط ۷۴ درصد با هدف تامین کلیه هزینه های جاری دولت با احتمال ۹۵درصد،افزایش در درآمدهای مالیاتی را در پی خواهد داشت.

 

• جایگزینی مالیات بر ارزش افزوده به جای مالیات بر شرکتها با نرخ متوسط ۴۹درصد با هدف تامین تقریباً ۶۷ درصد هزینه های جاری دولت با احتمال ۹۰درصد،افزایش درآمدهای مالیاتی را به دنبال خواهد داشت.

 

• جایگزینی مالیات بر ارزش افزوده به جای مالیات بر شرکتها با نرخ پیش بینی شده در لایحه مالیات بر ارزش افزوده مصوب سال۱۳۶۶ دولت به میزان ۱۰ درصد به احتمال ۹۹ درصد، منجر به افزایش درآمدهای مالیاتی خواهدشد. براساس نتایج حاصل از آزمون فرضیات و با توجه به ویژگیهای منحصر به فرد مالیات بر ارزش افزوده در برقراری عدالت مالیاتی و کارآیی اقتصادی، جایگزینی مالیات بر ارزش افزوده به جای مالیات بر شرکتها پیشنهاد شده است.

عرب مازار و آیت (۱۳۸۷) در مقاله ای تحت عنوان “برآورد ظرفیت بالقوه اقتصادی مالیات در ایران” به بررسی ظرفیت مالیاتی بالقوه ایران پرداخته اند. در این مقاله تلاش شده است تا با ارائه تعریفی مشخص از ظرفیت بالقوه اقتصادی مالیات، عوامل اثرگذار بر آن از ابعاد مختلف مورد بررسی قرار گیرد. پس از مرور ادبیات موضوع و مطالعات انجام شده در سطح بین المللی، ظرفیت بالقوه اقتصادی مالیات کشور در چارچوب یک مدل پانل و بر اساس اطلاعات۲۰ کشور جهان برای دوره ۲۰۰۰-۱۹۹۸ برآورد شده است. نتایج مدل نشان می-دهد که در دوره مذکور متوسط ظرفیت بالقوه اقتصادی مالیات در کشور (بدون احتساب پرداختی بیمه های اجتماعی) حدود ۳/۱۲ درصد بوده است که در مقایسه با متوسط عملکرد نظام مالیاتی کشور در این دوره (۱/۷) درصد، بسیار بالا است. همچنین نتایج این مطالعه نشان می‌دهد که شاخص تلاش مالیاتی کشورمان در این دوره حدود ۵۸ درصد بوده است.
خسرو پیرایی (۱۳۸۷) در مقاله ای تحت عنوان «برآورد ظرفیت مالیاتی در استان فارس» با استفاده از روش رگرسیونی حداقل مربعات معمولی به برآورد ظرفیت مالیاتی استان فارس پرداخت، کل درآمدهای استان، ارزش صادرات، ارزش واردات، سهم ارزش افزوده، بخش صنعت، کشاورزی و خدمات و متغیر مجازی جنگ از مهم ترین عوامل تاثیر گذار در نظر گرفته شدند. یافته های این تحقیق حکایت از آن دارد که کوشش مالیاتی استان فارس طی سال های ۱۳۶۲ تا ۱۳۸۲ کوچکتر از یک بوده است که نشان دهنده ی وجود شکاف مالیاتی در این استان می باشد.
خالوزاده و همکاران (۱۳۸۷) در مقاله ای تحت عنوان «مدل سازی غیر خطی و پیش بینی درآمدهای مالیاتی کشور به تفکیک منابع مالیاتی» با استفاده از آزمون نمایی لیاپاخوف به بررسی نوع توابع و با استفاده از ساختار شبکه عصبی مصنوعی به تخمین مدل پیش بینی درآمدهای مالیاتی پرداخته اند- نتایج حاصل از مدل حاکی از یک روند بلند مدت ثابت درآمدهای مالیاتی بوده که دقت بسیاری بالای پیش بینی برون نمونه ای مدل را تایید می کند.
فرازمند (۱۳۸۷) در مقاله ای به بررسی عوامل موثر بر ظرفیت مالیاتی در استان لرستان می پردازد. این مطالعه چگونگی افزایش درآمدمالیاتی به عنوان بخشی از درآمدهای دولت و نسبت آن به تولید ناخالص داخلی را دراستان لرستان بررسی می نماید. ظرفیت مالیاتی و عوامل موثر برآن در استان لرستان طی دوره ۸۳-۱۳۶۰ با استفاده از الگوی های اقتصادسنجی به روش ARDL موردبررسی قرارگرفته است. در این مدل، متغیرهای برونزای ارزش افزوده بخشهای مختلف اقتصادی، درآمدسرانه، نرخ باسوادی، نرخ تورم و جمعیت استان براساس مبنای نظری و مطالعات تجربی به عنوان مهمترین عوامل تاثیرگذارمورد بررسی قرارگرفتند. نتایج کمی حاصل از برآورد مدل طی دوره موردبررسی نشان می دهد که بین ارزش افزوده بخش های صنعت و خدمات نرخ باسوادی و ظرفیت مالیاتی استان رابطه مثبت وجوددارد ولی متغیرهای ارزش افزوده بخش معدن، درآمدسرانه، نرخ تورم و جمعیت رابطه معنی داری ندارند. همچنین دراین مطالعه ظرفیت های مالیاتی و کوشش مالیاتی استان نیز با استفاده از پارامترهای برآورده شده الگو طی این دوره محاسبه شده است. از مقایسه مالیاتهای وصولی و ظرفیت های مالیاتی برآورده شده در سالهای مذکور می توان نتیجه گرفت که نظام مالیاتی در دریافت مالیات واقعی از کارایی بالایی برخوردارنبوده است.
موسوی (۱۳۸۷) در مقاله ای به بررسی ظرفیت مالیاتی استان های کشور طی سال های ۸۴ و ۸۵ می پردازد که نتایج تحقیق کوشش مالیاتی کشور را ۷۵ درصد برآورد می نماید.
امینی و همکاران (۱۳۸۷) در مقاله ای به پیش بینی درآمدهای مالیاتی استان قزوین با استفاده از مدل سری های زمانی و روش مداخله ای طی سال های ۱۳۷۴ تا ۱۳۸۳ پرداخته اند. مدل برارزش شده در این تحقیق (۱,۱)ARMA می باشد که طبق آن درآمدهای مالیاتی استان قزوین را طی ده سال آینده پیش بینی می‌نماید.
رضایی (۱۳۸۸) در مقاله ای درآمدهای مالیاتی مستقیم برای دوره ۵ ساله برنامه پنجم توسعه جمهوری اسلامی ایران پرداخته است. نتایج حاصل از مدل ARMA بیانگر روند افزایشی درآمدهای مالیاتی مستقیم طی برنامه پنج ساله ی پنجم می باشد همچنین نتایج این تحقیق بیانگر این موضوع می باشد که مالیات دریافتی قبل از سال ۱۳۸۴ از مقدار پیش بینی شده کمتر بوده است و بعد از سال ۱۳۸۴ مالیات دریافتی بیشتر از مالیات پیش بینی شده تر را مدل باشد.
فلاحتی و همکاران (۱۳۸۹) در مقاله ای به برآورد ظرفیت مالیاتی کشور با استفاده از شبکه های عصبی پرداخته اند. در این مطالعه از روش مدلسازی شبکه عصبی استفاده شده است که درآن متغیرهای مستقل به عنوان لایه ورودی وارد سیستم یادگیری شبکه عصبی میشوند. متغیرهای ورودی در مدل یعنی، نرخ تورم، ضریب جینی، نسبت جمعیت شهری به کل جمعیت، درجه باز بودن اقتصاد و سهم ارزش افزوده بخش های کشاورزی و صنعت از GDP، متغیرهای مستقل مدل را تشکیل میدهند و متغیر وابسته یا تابع که همان ظرفیت مالیاتی است، حکم لایه خروجی را در شبکه عصبی دارد. بر حسب روش آزمون و خطا برای لایه های پنهان و گره های هر لایه، شبکه عصبی به صورت مناسب انتخاب میشود. در این مدل آموزش از روش داخل شبکه‌ای[۱۲] و از رویکرد پرسپترون چند لایه‌ای[۱۳] بصورت پیشرو و بدون بازخورد استفاده شده است.
۲-۲۷-۲- پیشینه خارجی
بالارد[۱۴] و همکاران (۱۹۸۷) با استفاده از مدل تعادل عمومی به این نتیجه رسیدند که برقراری یک نرخ یکنواخت مالیات بر ارزش افزوده درایالات متحده، کارآیی اقتصادی را بهبود می بخشد و مالیات بر ارزش افزوده، کمترین هزینه اجتماعی نهایی در میان مالیاتها را دارد.
کولیس و میلنوویچ[۱۵] (۱۹۹۷) در تحقیقی با عنوان برآورد درآمد ناشی ازمالیات بر ارزش افزوده در جمهوری کرواسی نشان داده اند که مبنای مالیات برارزش افزوده در این کشور در فاصله سالهای ۱۹۹۴-۱۹۹۷بین ۵۰ تا ۵۸ درصدتولید ناخالص داخلی در این کشور نوسان داشته است.
آنها همچنین با استفاده از یک الگوی رگرسیونی چند متغیره مقطعی بر اساس اطلاعات مربوط به درآمد ناشی از مالیات بر ارزش افزوده، وسعت پایه مالیاتی، نرخ مالیات وتغییرات نرخ ۴۹ کشور جهان نتیجه گیری نموده اند که افزایش نرخ مالیات و وسعت پایه مالیاتی می تواند درآمد ناشی از مالیات بر ارزش افزوده را افزایش دهد علاوه بر این نتایج الگوی رگرسیونی آنها حاکی از تاثیر منفی وجود تعدد نرخ های مالیات بر ارزش افزوده بر درآمد ناشی از این نوع مالیات می باشد.

 

منابع
منابع

 

1. آقانظری، ح. (۱۳۸۷). تبیین مشترکات بین خراج و مالیات ارزش افزوده مصرفی – فصلنامه مالیاتی-شماره اول.

 

1. آقایی، ا و ناهید، ا. (۱۳۸۴). ساختار نرخ، عدالت و معافیت در نظام مالیات بر ارزش افزوده، فصلنامه مجلس و پژوهش، سال یازدهم، شماره ۴۵، ص ۱۴۷.

 

1. ابریشمی، ح و مهرآرا، م. (۱۳۸۱). اقتصاد سنجی کاربردی. انتشارات دانشگاه تهران، تهران.

 

1. احسانفر، م. (۱۳۸۰). برآورد ظرفیت مالیاتی استان مازندران در سالهای۱۳۵۰-۷۷ ، پایان نامه کارشناسی ارشد دانشگاه مازندران.

 

1. ارباب، ح. (۱۳۶۶). بررسی ظرفیت مالیاتی در جمهوری اسلامی، پایان نامه کارشناسی ارشد، دانشگاه تربیت مدرس تهران.

 

1. اسدا…زاده بالی، م. (۱۳۸۷). اثر بخشی مالیات بر نابرابری و توزیع درآمد در ایران – فصلنامه مالیاتی-شماره اول.

 

1. امینی، ع. (۱۳۸۷). پیش بینی درآمدهای مالیاتی استان قزوین با استفاده از مدل سریهای زمانی و روش مداخله ای طی سالهای ۱۳۷۴- ۱۳۸۳، فصلنامه پژوهشها و سیاستهای اقتصادی، سال شانزدهم، شماره ۴۷٫

 

1. بانک مرکزی جمهوری اسلامی ایران. (۱۳۸۱). نماگرهای اقتصادی، اداره بررسی های اقتصادی، تهران.

 

1. بزرگ اصل، م. (۱۳۸۷). مالیات بر ارزش افزوده و گزارش گری مالی آن، مجله حسابرس، شماره ۴۱٫

 

1. پژویان، ج. (۱۳۸۴). چالش های نظام مالیاتی در اقتصاد ایران، فصلنامه مجلس و پژوهش، سال یازدهم، شماره ۴۵، ص ۱۱.

 

1. پناهی، ع، یادگاری، س و حسینی، آ. (۱۳۸۹). بررسی و تحقیق در خصوص مشکلات ناشی از اجرای قانون مالیات بر ارزش افزوده و ارائه راهکارهای اصلاحی، پروژه شماره۲۳ اتاق بازرگانی و صنایع و معادن ایران و انجمن مدیران صنایع، صص ۲۸ و ۲۹٫

 

1. پیرایی، خ. (۱۳۸۷). برآورد ظرفیت مالیاتی در استان فارس، فصلنامه تخصصی مالیات، شماره اول، سال شانزدهم‌.

 

1. جعفری صمیمی، ا و صالح نژاد، س. (۱۳۷۷). جایگزینی مالیات بر ارزش افزوده برای مالیات بر شرکت‌ها و تأثیر آن بر بودجه دولت در ایران» بررسی‌های حسابداری و حسابرسی، سال هفتم، شماره ۲۶٫

 

1. حسامی عزیزی، ب. (۱۳۸۱). جایگزینی مالیات بر ارزش افزوده برای مالیات شرکت‌ها و تأثیر آن بر درآمدهای مالیاتی دولت در استان گلستان، پایان نامه کارشناسی ارشد، مازندران، دانشگاه مازندران.

 

1. رضایی، م. (۱۳۸۷). ویژگیهای منابع مالی دولت اسلامی و اثر آن بر سرمایه گذاری اقتصادی، فصلنامه مالیاتی، شماره اول.

 

1. ـــــــــ. (۱۳۸۸). پیش بینی درآمدهای مالیاتی مستقیم(برای دوره ۵ساله برنامه پنجم توسعه)، فصلنامه تخصصی مالیات، شماره ششم.

 

1. سازمان امور مالیاتی کشور. (۱۳۸۷). مبانی نظری و محاسباتی مالیات بر ارزش افزوده، انتشارات سازمان مالیاتی کشور، معاونت مالیات بر ارزش افزوده تهران، نسخه ۰۲/۱٫

 

1. سعیدی، پ و نهتانی، ح. (۱۳۹۰). بررسی جایگزینی مالیات بر ارزش افزوده (VAT) به جای مالیات بر درآمد شرکت‌های تولیدی»، فصلنامه علمی- پژوهشی جستارهای اقتصادی سال هشتم، شماره ۱۵٫

 

1. شرزه‌ای، غ و ماجد، و. (۱۳۹۰). تأمین مالی پایدار شهر: چگونگی تأمین مالی به منظور توسعه پایدار شهری، فصلنامه مدیریت شهری، سال نهم، شماره ۲۷٫

 

1. صفایی نیکو، ح. (۱۳۷۵). برآورد ظرفیت مالیاتی استان همدان، پایان نامه کارشناسی ارشد دانشگاه تربیت مدرس.

 

1. صفری بکتاش، ع. (۱۳۸۰). برآورد ظرفیت مالیاتی استان آذربایجان شرقی با توجه به عملکرد کل کشور و مقایسه آن با کوشش مالیاتی، پایان نامه کارشناسی ارشد، دانشگاه تربیت مدرس.

 

1. ضایی بیگدلی، م. (۱۳۸۴). جایگاه مالیات بر ارزش افزوده در اصلاح نظام مالیاتی، ، فصلنامه مجلس و پژوهش، سال یازدهم، شماره ۴۵، ص ۷۵.

 

1. ضیایی بیگدلی، م و طهماسبی بلداجی، ف. (۱۳۸۳). مالیات بر ارزش افزوده مالیاتی مدرن، چاپ اول، پژوهشکده اموراقتصادی، تهران.

 

1. طباطبایی یزدی، ر. (۱۳۸۴). سیاست های مالیاتی در کشورهای در حال توسعه واستفاده از تجارب کشورهای توسعه یافته، فصلنامه مجلس و پژوهش، سال یازدهم، شماره ۴۵.

 

1. طهماسبی، ب، افضلی، ا و بوستانی، ر. (۱۳۸۳). نگرشی بر مالیات بر ارزش افزوده و چگونگی اجرای آن در ایران، چاپ اول در مقاله فارابی، هیرو، مالیات بر ارزش افزوده و اثرات آن، تجربه کشورها و شیوه اجرا در ایران (۱۳۹۰) مجله اقتصادی- ماهنامه بررسی مسائل و سیاستهای اقتصادی، شماره های ۳ و ۴ ص۷۱٫

 

1. عرب مازار، ع و زایر، آ. (۱۳۸۷). برآورد ظرفیت بالقوه اقتصادی مالیات در ایران، فصلنامه مالیات، سال شانزدهم، شماره ۲٫

 

1. عرب مازار، ع. (۱۳۸۴). در اندیشه نظام مطلوب مالیاتی، ، فصلنامه مجلس و پژوهش، سال یازدهم، شماره ۴۵، ص ۲۷.

 

1. علی پور شیر سوار، ح. (۱۳۸۲). محمدی معاف،سمانه- مهمدی پور ، سیما، مالیات بر ارزش افزوده و اثرات احتمالی آن در ایران، دانشگاه آزاد، واحد رشت.

 

1. عیسی زاده روشن، ی. (۱۳۷۶). رشد درآمدها ی مالیاتی و ایجاد ارتباط منطقی بین بودجه دولت ودرآمدهای مالیاتی، پایان نامه کارشناسی ارشد، دانشکده علوم اداری و اقتصاد دانشگاه اصفهان.

 

1. فارابی، ه. (۱۳۹۰). مالیات بر ارزش افزوده و اثرات آن، تجربه کشورها و شیوه اجرا در ایران، مجله اقتصادی، ماهنامه بررسی مسائل و سیاستهای اقتصادی، شماره های ۳ و ۴ ص ۷۳٫

 

1. فرازمند، ح و بهاروند احمدی، ا. (۱۳۸۷). بررسی عوامل موثر بر ظرفیت مالیاتی در استان لرستان، فصلنامه مالیات، سال شانزدهم، شماره ۳٫

 

1. فلیحی، ن. (۱۳۸۵). برآورد تلاش مالیاتی بالقوه در ایران، پژوهشنامه مالیات و توسعه ،سازمان امور مالیاتی کشور، تهران.

 

1. فلیحی، ن. (۱۳۸۷). بررسی عوامل موثر بر تلاش مالیاتی و پیشنهاد تدوین الگوی سیستم دینامیکی تلاش مالیاتی، فصلنامه مالیاتی، شماره اول.

 

1. قانون مالیات بر ارزش افزوده مجلس شورای اسلامی مصوب ۱۷/۲/۱۳۸۷٫

 

1. قطمیری، م و اسلاملوئیان، ک. (۱۳۸۵). برآورد ظرفیت مالیاتی و مقایسه آن با کشورهای منتخب طرح تحقیقاتی سازمان امور مالیاتی کشور.

 

1. کین، م. (۱۳۸۴). مقالاتی پیرامون مباحث نظری و اجرایی مالیات بر ارزش افزوده، ترجمه غلامرضا حیدری کرد زنگنه، چاپ اول، سازمان امور مالیاتی کشور، تهران.

 

wpadminbar" style="box-sizing: inherit; font-size: 13px; line-height: 32px; direction: rtl; color: #cccccc; font-family: -apple-system, BlinkMacSystemFont,;">

۴۹/۴

 

۷۵/۲۰-

 

۴۱/۴۱

 

۴-۳ آمارهای استنباطی
در این قمست ابتدا با استفاده از آزمون کلوموگروف اسمیرنوف به بررسی نرمال بودن دادهها پرداختهایم. بعد از آن با استفاده از ضریب همبستگی پیرسون میزان همبستگی بین متغیرهای مستقل و وابسته را در قالب مدلهای چند متغیره بیان کردهایم. پس از این مرحله با به کار گیری آزمون فیشر معنادار بودن رگرسیون مورد نظر برای هر متغیر را آزمون کردهایم و با کمک گرفتن از آزمون t میزان را مشخص نموده و با توجه به مقدار آنها، مدل رگرسیونی هر متغیر را مطرح کردهایم و به بررسی خطا پرداختهایم و در مرحلهی بعد با استفاده از آزمون والد میزان دستکاری اقلام تعهدی اختیاری و دستکاری فعالیتهای واقعی را در سطح بالایی از عدمتقارن اطلاعاتی و در سطح پایین مورد مقایسه قرار داده و ارزیابی کردهایم و در نهایت با مشخص کردن مقدارهای دوربین-واتسون مستقل بودن خطاها را بررسی کردهایم.
۴-۳-۱ فرضیهی اول
در آغاز مشاهدات مربوط به تمامی شرکتها را به دو گروه شرکتهای عدمتقارن اطلاعاتی در سطح بالا و عدمتقارن اطلاعاتی در سطح پایین طبقهبندی شده است. که در تمامی مدلهای رگرسیونی فرضیات مشاهدات مربوط به عدمتقارن در سطح پایین که صورت dum1 و عدمتقارن در سطح بالا به صورت dum2 آورده شده است.
۴-۳-۱-۱ آزمون کولموگروف-اسمیرنوف(آزمون نرمال بودن دادهها)
:Ho دادهها نرمال است.
H1: دادهها نرمال نیست.
جدول(۴- ۲): آزمون نرمال توصیف داده

 

 

 

 

 

 

 

 

تعداد شرکتها	سطح معنا داری	شرح
۶۷۲	۰۷۱/۰	تأیید میشود

همانگونه که در جدول(۴-۲) مشاهده میشود چون سطح معناداری برابر ۰۷۱% و بیشتر از ۰۵% میباشد، پس در سطح ۹۵% فرض Ho تایید میشود، یعنی دادهها نرمال است. در پیوست جداول مربوط به این آزمون برای هر فرضیه آورده شده است.
۴-۳-۱-۲ تحلیل همبستگی
نتایج ارائه شده در جدول (۴-۳) بیانگر آن است که در سطح اطمینان ۹۵% بین اقلام تعهدی اختیاری با عدمتقارن اطلاعاتی، عملکرد، اندازه شرکتها و عدمتقارن در دو سطح مانند یافتههای ماتسوموتو و دچو و دیچو(۲۰۰۲) رابطه مثبت و معناداری وجود دارد و همچنین بین اقلام تعهدی اختیاری و پیشبینی رشد شرکتها برعکس یافتههای فرانکل و دیگران(۲۰۰۰) رابطه منفی و معناداری وجود دارد. در پیوست جداول مربوط به همبستگی بین تمام متغیرها در تمامی رگرسیون در فرضیهها آورده شده است.
جدول(۴-۳): ماتریس همبستگی اقلام تعهدی و متغیرهای مستقل

 

۹۸۹/۱

 

۹۸۸/۱

 

۴-۵ شدت هم خطی(VIF)
با توجه به VIF که در پیوست آورده شد ه است در تمامی فرضیهها VIF متغییرها از ۲ بیشتر نمیباشد. بدین معنی که شدت همخطی بین متغییرها زیاد نیست و نقش مناسبی در مدل دارند.
فصل پنجم
نتیجهگیری
۵-۱ مقدمه
در این تحقیق تاثیر عدمتقارن اطلاعاتی را بر روی مدیریت سود در شرکتهای پذیرفته شده در بورس اوراق بهادار تهران مورد بررسی قرار دادهایم. دستکاری اقلام تعهدی اختیاری و دستکاری فعالیتهای واقعی که خود از سه طرق جریان غیرنرمال، تولید غیرنرمال و هزینههای اختیاری انجام میپذیرد، به عنوان محرکهای مدیریت سود در نظر گرفته شده است، که هر کدام به ترتیب به وسیله مدل کاسزنیک و مدل رویچودهری اندازهگیری شده است.
شواهد بدست آمده نشان داد که در شرکتهایی که عدمتقارن اطلاعاتی وجود دارد. مدیران به طور جسورانهتری به مدیریت سود میپردازند. همچنین به این نتیجه رسیدیم که در سطح بالا از عدمتقارن اطلاعاتی انتظار میرود که مدیران بیشتر به دستکاری اقلام تعهدی اختیاری میپردازند.
۵-۲ ارزیابی آزمون فرضیهها
این تحقیق همانند یافتههای محققانی چون بیان و آمبرس(۲۰۱۰)، ریچاردسون(۱۹۹۸) عدمتقارن اطلاعات عامل اصلی در هدایت مدیران به سمت مدیریت سود است. بدین منظور که عدمتقارن اطلاعاتی میان مدیریت و افراد برون سازمانی نظیر سرمایهگذاران یکی از مسائل بارز در حوزههای مختلف از جمله بازار سرمایه است. از طرف دیگر چون دستکاری اقلام تعهدی و فعالیتهای واقعی، ابزارهای مدیریت سود میباشند و با توجه به آزمون هریک از ابزارها به طور جداگانه میتوان یک رابطه مثبت و معناداری بین هر کدام از این محرکها و عدمتقارن اطلاعاتی پیدا کرد که نتایج هریک به اختصار در ادامه تشریح شده است:
۵-۲-۱ نتایج فرضیهی اول
بر اساس یافتههای حاصل از آزمون این فرضیهها و با استفاده از مدل کاسزنیک(۱۹۹۹) و انحراف معیار سود پیشبینی شده، همانند نتایج تحقیقهای باچتیار(۲۰۱۰) و خدامیپور و قدیری(۱۳۸۹) ، بین مدیریت سود مبتنی بر دستکاری اقلام تعهدی اختیاری و عدمتقارن اطلاعاتی در سطح اعتماد ۹۵ درصد یک رابطه مثبت و معناداری وجود دارد. بدین صورت که با افشای کمتر اطلاعات و با افزایش عدمتقارن اطلاعاتی مدیران بیشتر تمایل به دستکاری اقلام تعهدی اختیاری دارند، این در حالی است که واسان و بون(۲۰۱۰) هیچ رابطه مثبت و معناداری بین اقلام تعهدی اختیاری و عدمتقارن اطلاعاتی پیدا نکردند.
در نهایت با توجه به آزمون والد و سطح معناداری ۷۱۹/۰ یه این نتیجه رسیدیم که بین اقلام تعهدی اختیاری در دو سطح بالا و پایین از عدمتقارن اطلاعاتی تفاوت معناداری وجود ندارد. یعنی در دو سطح از عدمتقارن اطلاعاتی احتمال دستکاری اقلام تعهدی اختیاری به یک میزان است.
۵-۲-۲ نتایج فرضیهی دوم
بر اساس یافتههای حاصل از آزمون این فرضیهها و با استفاده از مدل رویچودهری(۲۰۰۶) و انحراف معیار سود پیشبینی شده به این نتیجه رسیدیم که در سطح اطمینان ۹۵ درصد یک رابطه مثبت و معناداری بین تولید غیرعادی و عدمتقارن اطلاعاتی وجو دارد. در شرایطی که عدمتقارن اطلاعاتی در یک شرکت وجود داشته باشد، مدیریت به منظور بالا نشان دادن سود، تمایل به دستکاری فروش واحد تجاری دارند. آنها میتوانند از طریق ارائه تخفیف قیمت و یا در نظر گرفتن دوره اعتباری طولانیتر برای فروش محصولات خود، شاهد افزایش موقت فروش و به دنبال ان افزایش سود شرکت باشند. در واقع مدیران با این روش سود سال مالی بعد را به دوره جاری منتقل میکنند. لازم به ذکر است که مشتریان ممکن است انتظار این تخفیفات قیمت را در دورههای آتی نیز داشته باشند. بنابراین وقتی که در دورههای بعد تخفیف قیمت حذف میشود و قیمت به میزان قبلی باز میگردد، ممکن است موجب کاهش فروش شرکت در آن دورهها گردد و در نتیجه سودآوری آتی شرکت با خطر مواجه شود.
در نهایت با توجه آزمون والد و سطح معناداری ۰۰۲/۰ به این نتیجه رسیدیم بین ضرائب عدمتقارن اطلاعاتی در دو سطح بالا و پایین تفاوت معناداری وجود دارد، بدین صورت که در سطح پایین از عدمتقارن اطلاعاتی احتمال دستکاری فروش بیشتر خواهد بود.
۵-۲-۳ نتایج فرضیهی سوم
نتایج حاصل از آزمون این فرضیهها حاکی از این است که بین تولید غیرعادی و عدمتقارن اطلاعاتی در سطح اطمینان ۹۵/۰ یک رابطه مثبت و معناداری وجود دارد. بدین صورت که در شرکتهایی که عدمتقارن اطلاعاتی وجود داشته باشد مدیران به منظور بالا نشان دادن سود شرکت خود میتوانند اقدام به تولید بیش از حد محصولات کنند. چنانچه سطح تولید افزایش یابد، هزینههای سربار تولید به تعداد محصول بیشتری سرشکن شده و در نتیجه هزینه ثابت هر واحد کالا کاهش مییابد. اگر کاهش هزینه ثابت هر واحد تولید شده با افزایش هزینه نهایی در تولید آن تهاتر نشود، هزینه کل واحد محصول کم میشود، در نتیجه، بهای تمام شده کالای فروش رفته پایینتر نشان داده میشود. البته مدیران در این حالت زمانی تمایل به تولید بیش از حد دارند که کاهش در هزینههای تولید بیشتر از هزینههای نگهداری موجودی کالا در آن دوره باشد.
در آخر آزمون فرضیه با توجه به آزمون والد و سطح معناداری ۰۲۴/۰ به این نتیجه رسیدیم که بین ضرائب عدمتقارن اطلاعاتی بین دو سطح اختلاف معناداری وجود دارد، بدین صورت که در سطح پایین از عدمتقارن اطلاعاتی احتمال دستکاری تولید بیشتر است.
۵-۲-۴ نتایج فرضیهی چهارم
نتایج آزمون این فرضیهها نشان دهندهی این است که بین هزینههای اختیاری و عدمتقارن اطلاعات در سطح اطمینان ۹۵% یک رابطه مثبت و معناداری وجود دارد، بدین صورت که با افزایش سطح افشای اطلاعات و کاهش عدمتقارن اطلاعات، مدیران با کاهش مخارج اختیاری، هزینههای گزارش شده را کاهش و سود را افزایش میدهند. اگر مدیران مخارج اختیاری را به منظور کسب اهداف سودآوری کاهش دهند، مجبورند که این مخارج را به صورت غیرعادی در سطح پایین نشان دهند.
نتایج حاصل از آزمون والد در سطح معناداری ۹۸۱/۰ به ما نشان میدهد که بین میزان دستکاری هزینههای اختیاری در دو سطح از عدمتقارن اطلاعات تفاوت معناداری وجود ندارد.
۵-۳- نتیجهگیری
در این تحقیق از چند جنبه شواهد جدید در رابطه با مدیریت سود در شرکتهای با وجود عدمتقارن اطلاعاتی ارائه گشت:۱) مدیریت سود توسط شیوههای دستکاری اقلام تعهدی اختیاری و دستکاری فعالیتهای واقعی بررسی گردید و نشان داده شد که شرکتها از هر دو شیوه استفاده میکنند. اما زمانی که عدمتقارن اطلاعاتی زیاد است، بیشتر از دستکاری اقلام تعهدی اختیاری میپردازند.۲) و همچنین با توجه به نتایج بدست آمده، اهمیت توجه سرمایهگذاران و تحلیلگران مالی به عدمتقارن اطلاعاتی در شرکت دو چندان میگردد. زیرا احتمال آن وجود دارد که مدیران اطلاعات بیشتری درباره ارزش حقیقی شرکت نسبت به آنچه که سرمایهگذاران میدانند، داشته باشند و از مدیریت سود برای داشتن الگوی یکنواختی از سود استفاده میکنند. اگر چنین مساله وجود داشته باشد، احتمال رسیدن زیان به سهامداران بیرون از شرکت وجود خواهد داشت.
۵-۴ محدودیتهای تحقیق
محقق باید یافتههای تحقیق را هر چه صادقانهتر و شفافتر گزارش کند. اگر محققان، محدودیتهای پژوهش را بیان کنند، بسیاری از برداشتهای نادرستی که به دلیل عدم ارائهی محدودیتهای تحقیق است، انجام نمیشود.
۱)هزینههای اختیاری متشکل از هزینههای اداری، عمومی و فروش و نیز هزینههای تحقیق و توسعه میباشد با توجه به اینکه اطلاعات مربوط به هزینه تحقیق و توسعه از صورتهای مالی شرکت های جامعه آماری قابل استخراج نبود( مجزا از سایر هزینه های جاری نبود)، به ناچار از این معیار صرفنظر شد.
۲)با توجه به اینکه ما در این تحقیق از مدل کاسزنیک برای بدست آوردن اقلام تعهدی اختیاری استفاده کردهایم و با توجه به اینکه در این مدل برای هر صنعت و با حداقل ۳۰ مشاهده به صورت جداگانه کار میشود در این تحقیق با توجه به شرکتهای استفاده شده(لیست آن جداگانه در پیوست آورده شده است) امکان تفکیک صنعت به صنعت با حداقل ۳۰ مشاهده وجود نداشت در نهایت ما این مدل را برای تمامی شرکتها به صورت یک جا استفاده کردهایم.

 

•  
   
   

  رفتن به نوارابزار

  • درباره وردپرس
  • مقالات سری 24
  • سفارشی‌سازی
  • 63 به‌روزرسانی افزونه, 3 به‌روزرسانی پوسته
  • 1212 دیدگاه در انتظار مدیریت است
  • تازه
  • ویرایش نوشته

  • جست‌وجو
  • سلام edame

  بیرون رفتن

  
  
•